Στοματική υγεία και άνοια: Τι δείχνουν πραγματικά οι έρευνες για τη σύνδεση στόματος και εγκεφάλου

Για χρόνια, η υγεία του στόματος αντιμετωπιζόταν κυρίως ως ένα ζήτημα που αφορά τα δόντια και τα ούλα.

Τα τελευταία χρόνια, όμως, όλο και περισσότερες επιστημονικές μελέτες εξετάζουν μια πιθανή σύνδεση ανάμεσα στη στοματική υγεία και τη γνωστική λειτουργία, καθώς και τον κίνδυνο εμφάνισης άνοιας και νόσου Alzheimer.

Η συσχέτιση αυτή έχει συγκεντρώσει το ενδιαφέρον ερευνητών διεθνώς, χωρίς ωστόσο να έχει αποδειχθεί μέχρι σήμερα ότι η κακή στοματική υγεία προκαλεί άνοια.

«Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περιοδοντίτιδα, δηλαδή η χρόνια φλεγμονώδης νόσος των ιστών που στηρίζουν τα δόντια.

Πρόσφατες συστηματικές ανασκοπήσεις και μετα-αναλύσεις έχουν εντοπίσει συσχέτιση μεταξύ περιοδοντικής νόσου, απώλειας δοντιών και αυξημένου κινδύνου γνωστικής έκπτωσης ή άνοιας.

Μάλιστα, μια μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε πρόσφατα κατέληξε ότι η περιοδοντίτιδα συσχετίζεται με την άνοια, ενώ η σοβαρότερη μορφή της φαίνεται να συνδέεται με μεγαλύτερο κίνδυνο Alzheimer και γνωστικής διαταραχής», επισημαίνει η Χειρουργός Οδοντίατρος κ. Μαρία Τσαούτου και προσθέτει:

Ανάλογα ευρήματα έχουν καταγραφεί και για την απώλεια δοντιών. Μελέτες σε μεγαλύτερες ηλικίες έχουν δείξει ότι όσο αυξάνεται ο αριθμός των χαμένων δοντιών, τόσο φαίνεται να αυξάνεται και ο κίνδυνος γνωστικής έκπτωσης και άνοιας.  

Πώς θα μπορούσε να συνδέεται το στόμα με τον εγκέφαλο;

Οι επιστήμονες εξετάζουν αρκετούς πιθανούς μηχανισμούς. Ένας από αυτούς αφορά τη χρόνια φλεγμονή. Η περιοδοντίτιδα προκαλεί παρατεταμένη φλεγμονώδη αντίδραση και οι ερευνητές διερευνούν κατά πόσο φλεγμονώδεις παράγοντες ή μικροοργανισμοί από τη στοματική κοιλότητα μπορούν να επηρεάσουν τη συστηματική και, ενδεχομένως, τη νευροφλεγμονή.

Παράλληλα, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το στοματικό μικροβίωμα. Ορισμένα βακτήρια που σχετίζονται με την περιοδοντική νόσο, όπως το Porphyromonas gingivalis, έχουν βρεθεί σε ερευνητικά μοντέλα και έχουν συσχετιστεί σε πληθυσμιακές μελέτες με τη νόσο Alzheimer.

Ωστόσο, η παρουσία ή η συσχέτιση ενός μικροοργανισμού με μια νόσο δεν αποδεικνύει ότι αποτελεί την αιτία της. Το ίδιο το National Institute on Aging επισημαίνει ότι απαιτούνται κλινικές μελέτες για να διαπιστωθεί αν η αντιμετώπιση τέτοιων λοιμώξεων μπορεί πράγματι να μειώσει τον κίνδυνο ή την εξέλιξη της άνοιας.  

Υπάρχει, μάλιστα, και μια δεύτερη πιθανή εξήγηση: η σχέση μπορεί να είναι αμφίδρομη. Ένα άτομο στα αρχικά στάδια άνοιας μπορεί να δυσκολεύεται περισσότερο να βουρτσίσει αποτελεσματικά τα δόντια του, να χρησιμοποιήσει οδοντικό νήμα ή να επισκεφθεί τακτικά τον οδοντίατρο.

Η επιδείνωση της στοματικής υγείας θα μπορούσε επομένως να είναι όχι μόνο ένας πιθανός παράγοντας κινδύνου, αλλά και αποτέλεσμα της ίδιας της γνωστικής έκπτωσης.  

Τι γνωρίζουμε πραγματικά σήμερα;

Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή. Παρότι ο αριθμός των μελετών αυξάνεται και τα ευρήματα παρουσιάζουν ένα ενδιαφέρον μοτίβο, δεν έχει αποδειχθεί αιτιώδης σχέση μεταξύ περιοδοντίτιδας και άνοιας.

Μια συστηματική ανασκόπηση του 2024, η οποία εξέτασε τη στοματική υγεία ως πιθανό παράγοντα κινδύνου για Alzheimer, αναγνώρισε αρκετές πιθανές βιολογικές οδούς, αλλά κατέληξε ότι τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επαρκούν για να αποδειχθεί η αιτιότητα. 

Παρόμοια, το National Institute on Aging τονίζει ότι οι μέχρι σήμερα πληθυσμιακές μελέτες δείχνουν συσχέτιση και όχι απαραίτητα αιτία και αποτέλεσμα.  

Αυτό δεν σημαίνει ότι η στοματική υγεία είναι αδιάφορη. Αντίθετα, η πρόληψη και η θεραπεία της περιοδοντίτιδας, η αντιμετώπιση της τερηδόνας, η διατήρηση των φυσικών δοντιών και η καθημερινή στοματική υγιεινή αποτελούν σημαντικά στοιχεία της συνολικής υγείας.

«Το μήνυμα της σύγχρονης έρευνας, λοιπόν, δεν είναι ότι «η κακή στοματική υγεία προκαλεί Alzheimer». Είναι ότι υπάρχει μια ισχυρή και ενδιαφέρουσα επιστημονική συσχέτιση, την οποία οι ερευνητές προσπαθούν τώρα να κατανοήσουν.

Το επόμενο βήμα είναι οι καλύτερα σχεδιασμένες, μακροχρόνιες και κυρίως παρεμβατικές κλινικές μελέτες, ώστε να διαπιστωθεί αν η βελτίωση της στοματικής υγείας μπορεί πράγματι να επηρεάσει τον κίνδυνο εμφάνισης ή την πορεία της γνωστικής έκπτωσης.  

Μέχρι τότε, η σωστή στοματική φροντίδα αξίζει να αντιμετωπίζεται ως μέρος της συνολικής φροντίδας υγείας — όχι όμως ως αποδεδειγμένη θεραπεία ή πρόληψη της άνοιας» καταλήγει η κ. Τσαούτου.