Νέα εποχή στη μάχη κατά του Αλτσχάιμερ

Η δυνατότητα επιβράδυνσης της νόσου Αλτσχάιμερ μέσα από νέες, καινοτόμες θεραπείες δεν αποτελεί πλέον σενάριο του μέλλοντος, αλλά μια πραγματικότητα που βιώνουν ήδη δεκάδες ασθενείς στην Ελλάδα. Τον τελευταίο χρόνο, τουλάχιστον 35 άτομα λαμβάνουν ένα νέο μονοκλωνικό αντίσωμα σε εξειδικευμένα νοσοκομεία της χώρας.

Όπως εξηγεί η νευρολόγος-ψυχίατρος και πρόεδρος της Εταιρείας Alzheimer Αθηνών, Παρασκευή Σακκά, αν και δεν πρόκειται για οριστική θεραπεία ή πανάκεια, πρόκειται για μια πολλά υποσχόμενη προσέγγιση που αξίζει να εξετάζεται για ασθενείς οι οποίοι πληρούν τα κριτήρια και είναι πλήρως ενημερωμένοι για τους πιθανούς κινδύνους.

Στη χώρα μας, όπου υπολογίζεται ότι περίπου 250.000 άνθρωποι πάσχουν από άνοια, με το 70% έως 80% αυτών να πάσχουν από τη νόσο Αλτσχάιμερ, η ανάγκη για αναχαίτιση της γνωστικής και λειτουργικής επιδείνωσης είναι επιτακτική. Τα νέα φάρμακα, που αποτελούν μονοκλωνικά αντισώματα, στοχεύουν στην απομάκρυνση του βήτα αμυλοειδούς, της πρωτεΐνης που συσσωρεύεται στον εγκέφαλο και συνιστά βασικό χαρακτηριστικό της νόσου.

Από αυτά, η δονανεμάμπη (donanemab) έχει λάβει άδεια από τον ΕΟΦ και χορηγείται ήδη στην Ελλάδα, μέσω του Συστήματος Ηλεκτρονικής Προέγκρισης (ΣΗΠ). Η θεραπεία παρέχεται αποκλειστικά σε συγκεκριμένα δημόσια και ιδιωτικά ιδρύματα, και συγκεκριμένα στα νοσοκομεία Αττικόν, Ευαγγελισμός, Τζάνειο, στα Πανεπιστημιακά Νοσοκομεία Πατρών και Λάρισας, στο Γεννηματάς και στο Υγεία.

Αισιόδοξα τα αποτελέσματα

Τα κλινικά δεδομένα είναι ενθαρρυντικά, καθώς έπειτα από μελέτες διάρκειας 18 μηνών, διαπιστώθηκε ότι η εν λόγω θεραπεία μπορεί να επιβραδύνει τη γνωστική και λειτουργική επιδείνωση έως και κατά 35%. Μάλιστα, νεότερα δεδομένα δείχνουν ότι τα θεραπευτικά οφέλη φαίνεται να διατηρούνται έως και τέσσερα χρόνια, επιτρέποντας στον ασθενή να διατηρήσει για μεγαλύτερο διάστημα την αυτονομία του απέναντι σε μια καταστροφική νόσο που διαρκεί κατά μέσο όρο 11-12 χρόνια. Η χορήγηση γίνεται ενδοφλεβίως μία φορά τον μήνα με ολιγόωρη παραμονή στο νοσοκομείο. Οι 35 ασθενείς που ήδη λαμβάνουν τη θεραπεία στην Ελλάδα είναι ηλικίας 55 έως 88 ετών, αποδεικνύοντας ότι η προχωρημένη ηλικία δεν αποτελεί από μόνη της κριτήριο αποκλεισμού, εφόσον η φυσική κατάσταση του ατόμου είναι καλή.

Ωστόσο, η πρόσβαση στη θεραπεία προϋποθέτει την πλήρωση αυστηρών κριτηρίων. Βασική προϋπόθεση είναι οι ασθενείς να βρίσκονται στα πρώιμα στάδια της νόσου και να έχουν τη δυνατότητα τακτικής παρακολούθησης με μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου. Από τη θεραπεία αποκλείονται κατηγορηματικά όσοι πάσχουν από σοβαρές συστηματικές νόσους, όπως προχωρημένο καρκίνο, βαριές καρδιοπάθειες ή ρευματολογικά νοσήματα που απαιτούν βαριές θεραπείες.

Επίσης, δεν μπορούν να λάβουν το φάρμακο ασθενείς που λαμβάνουν αντιπηκτική αγωγή ή έχουν ιστορικό σοβαρών εγκεφαλικών επεισοδίων και αιμορραγιών. Όσον αφορά τις παρενέργειες, μπορεί να εμφανιστούν εγκεφαλικό οίδημα ή αιμορραγικές αλλοιώσεις σε ποσοστό έως 20%, ωστόσο οι σοβαρές περιπτώσεις περιορίζονται σε ποσοστό κάτω του 6%, ενώ η αναγκαστική διακοπή της θεραπείας αφορά μόλις το 1,5% των ασθενών.

Το κρίσιμο «καμπανάκι» της μνήμης

Παράλληλα με τις ιατρικές εξελίξεις, το δίκτυο υποστήριξης των ασθενών στην Ελλάδα επεκτείνεται. Στα 33 ήδη υπάρχοντα Κέντρα Ημέρας προστίθενται το επόμενο διάστημα 19 νέα Κέντρα Ολοκληρωμένης Ημερήσιας Φροντίδας σε όλη τη χώρα. Η κ. Σακκά τονίζει ότι η φυσιολογική έκπτωση της μνήμης λόγω ηλικίας διαφέρει από την άνοια. Το στοιχείο που πρέπει να κινητοποιήσει το άτομο και την οικογένειά του είναι όταν η απώλεια μνήμης αρχίζει να επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα, και όχι όταν απλώς ξεχνιούνται μεμονωμένα ονόματα ή πληροφορίες.

Σε αυτή την περίπτωση, οι πολίτες καλούνται να απευθυνθούν σε ένα από τα 37 εξειδικευμένα ιατρεία μνήμης που λειτουργούν σε όλη τη χώρα, ή εναλλακτικά σε νευρολόγους και ψυχιάτρους, ενώ πολύτιμη καθοδήγηση μπορεί να προσφέρει η γραμμή βοήθειας 1102.

Η πρόληψη ξεκινά δεκαετίες πριν τα πρώτα συμπτώματα

Η επιστημονική κοινότητα υπογραμμίζει πως το βήτα αμυλοειδές ξεκινά να συσσωρεύεται στον εγκέφαλο προκαλώντας βλάβες στους νευρώνες έως και 20 χρόνια πριν εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα. Επομένως, η πρόληψη πρέπει να ξεκινά ήδη από τη μέση ηλικία και εξαρτάται καθοριστικά από τον τρόπο ζωής.

Η προστασία απέναντι στην άνοια περνά μέσα από την τακτική αεροβική άσκηση και την ενδυνάμωση, τη συνεχή νοητική κινητοποίηση, την υγιεινή διατροφή και τον αυστηρό έλεγχο δεικτών όπως η αρτηριακή πίεση, το σάκχαρο, η χοληστερίνη και το σωματικό βάρος.

Η αποφυγή του καπνίσματος, η λελογισμένη κατανάλωση αλκοόλ, η προστασία της όρασης και της ακοής, η αποφυγή κρανιοεγκεφαλικών κακώσεων, καθώς και η διατήρηση μιας ενεργής και χαρούμενης κοινωνικής ζωής, αποτελούν τη βασική ασπίδα απέναντι στη νόσο.