ΔΕΠΥ και έντερο: Τι δείχνει η μεγαλύτερη μέχρι σήμερα μετα-ανάλυση

Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) συνδέεται παραδοσιακά με δυσκολίες στη συγκέντρωση, υπερκινητικότητα και παρορμητικότητα. Μια νέα συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση, που δημοσιεύθηκε στο Journal of Attention Disorders, στρέφει την προσοχή σε ένα άλλο όργανο που βρίσκεται σε διαρκή επικοινωνία με τον εγκέφαλο: το έντερο.

Τα δεδομένα

Η ανάλυση συγκέντρωσε στοιχεία από 23 μελέτες και περισσότερους από 1,9 εκατομμύρια ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών, από 11 χώρες – μεταξύ των οποίων οι ΗΠΑ, η Σουηδία, η Ισπανία, η Γερμανία, η Κίνα και η Νότια Κορέα. Συνολικά, τα άτομα με ΔΕΠΥ είχαν 48% υψηλότερες πιθανότητες εμφάνισης γαστρεντερικών συμπτωμάτων σε σύγκριση με όσους δεν είχαν τη διάγνωση.

Η συσχέτιση δεν περιορίστηκε σε μία μόνο εκδήλωση. Αυξημένες πιθανότητες καταγράφηκαν για κάθε κατηγορία συμπτωμάτων που εξετάστηκε:

• Δυσκοιλιότητα: σχεδόν διπλάσια πιθανότητα

• Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (IBS): αύξηση 58%

• Κοιλιακός πόνος: αύξηση 88%

• Δυσπεψία: αύξηση 52%

• Διάρροια: περισσότερο από διπλάσια πιθανότητα

• Εγκόπριση (ακούσια απώλεια κοπράνων, κυρίως σε παιδιά): περισσότερο από τετραπλάσια πιθανότητα

Είναι σημαντικό ότι οι ερευνητές επικεντρώθηκαν σε γαστρεντερικά συμπτώματα και όχι σε οργανικές παθήσεις του πεπτικού, όπως οι φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου. Η εικόνα που προκύπτει αφορά καθημερινές ενοχλήσεις που μπορεί να υπάρχουν ακόμη και χωρίς διαγνωσμένη γαστρεντερολογική νόσο.

Γιατί συμβαίνει αυτό;

Οι ερευνητές δεν έχουν ακόμη οριστική εξήγηση. Ο πιθανότερος μηχανισμός εντοπίζεται στον άξονα εντέρου-εγκεφάλου, το πολύπλοκο σύστημα αμφίδρομης επικοινωνίας μεταξύ πεπτικού και κεντρικού νευρικού συστήματος. Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει διαφορές στη σύνθεση του εντερικού μικροβιώματος σε άτομα με ΔΕΠΥ. Οι επιστήμονες εξετάζουν αν μεταβολές στα βακτήρια του εντέρου ή στους νευρικούς μηχανισμούς επικοινωνίας μπορεί να συμβάλλουν στα συμπτώματα.

Η εξήγηση όμως μπορεί να είναι και πιο απλή. Η ΔΕΠΥ συχνά συνοδεύεται από ακανόνιστα γεύματα, παράλειψη γευμάτων ή ιδιαίτερα διατροφικά πρότυπα. Οι αισθητηριακές ευαισθησίες σε γεύσεις, μυρωδιές και υφές μπορεί να οδηγούν σε περιορισμένη ποικιλία τροφών και χαμηλότερη πρόσληψη φυτικών ινών – παράγοντας που ευνοεί τη δυσκοιλιότητα. Παράλληλα, το στρες και η συναισθηματική απορρύθμιση επηρεάζουν τη λειτουργία του εντέρου, ενώ οι διαταραχές ύπνου, συχνές στη ΔΕΠΥ, ενδέχεται να παίζουν ρόλο.

Από την εξίσωση δεν λείπουν και οι φαρμακευτικές αγωγές. Τα διεγερτικά φάρμακα μπορεί να προκαλέσουν μειωμένη όρεξη, ναυτία και κοιλιακό πόνο. Οι συγγραφείς όμως επισημαίνουν ότι αυτό δεν εξηγεί ολόκληρη τη συσχέτιση: η δυσκοιλιότητα και η εγκόπριση, για παράδειγμα, δεν αποτελούν τυπικές ανεπιθύμητες ενέργειες των διεγερτικών. Πιθανότατα εμπλέκονται περισσότεροι βιολογικοί και συμπεριφορικοί μηχανισμοί.

Τι σημαίνει για την κλινική πράξη

Παρά το μεγάλο μέγεθος του δείγματος, τα αποτελέσματα δεν αποδεικνύουν αιτιώδη σχέση. Πρόκειται για συσχέτιση, και οι μηχανισμοί παραμένουν υπό διερεύνηση. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι οι επαγγελματίες υγείας θα ήταν χρήσιμο να ρωτούν συστηματικά για συμπτώματα από το πεπτικό στα άτομα με ΔΕΠΥ και, όταν αυτά επιμένουν ή είναι σοβαρά, να εξετάζεται η συμβολή γαστρεντερολόγου ή ειδικού στη διατροφή.

Με απλά λόγια, τα επίμονα γαστρεντερικά συμπτώματα δεν θα πρέπει να περνούν απαρατήρητα ή να θεωρούνται αυτομάτως άσχετα με τη συνολική κατάσταση της υγείας των ατόμων με ΔΕΠΥ. Η αναγνώρισή τους μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την ποιότητα ζωής – και να ρίξει φως σε έναν άξονα, αυτόν μεταξύ εντέρου και εγκεφάλου, που παραμένει από τους πιο ενδιαφέροντες και λιγότερο κατανοητούς στη σύγχρονη ιατρική.