Smartphone και συμπτώματα διατροφικών διαταραχών – Τι δείχνει μελέτη σε σχεδόν 9.000 εφήβους

Μια νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό JAMA αναλύει τη σχέση μεταξύ της κατοχής έξυπνου κινητού τηλεφώνου (smartphone) στην πρώιμη εφηβεία και της εμφάνισης συμπτωμάτων διατροφικών διαταραχών. Σε πληθυσμό 8.957 εφήβων, το 70% είχε δικό του smartphone στην ηλικία των 12 ετών. Η κατοχή smartphone συσχετίστηκε, τόσο στη συγχρονική όσο και στην προοπτική ανάλυση, με μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης συμπτωμάτων όπως επεισόδια υπερφαγίας και σύνδεση της αυτοαξίας με το βάρος.

Τα τελευταία χρόνια, οι έφηβοι αποκτούν δικά τους smartphones σε ολοένα και μικρότερη ηλικία. Ωστόσο, οι συσχετίσεις μεταξύ της ηλικίας απόκτησης smartphone και του κινδύνου διατροφικών διαταραχών δεν είχαν εξεταστεί επαρκώς μέχρι σήμερα. Η μελέτη Adolescent Brain Cognitive Development (ABCD) στις ΗΠΑ χρησιμοποίησε στρωματοποιημένο δείγμα σχολείων, με συμμετέχοντες από 21 ερευνητικά κέντρα. Η δειγματοληψία έγινε με βάση τη φυλή, την εθνικότητα, την κοινωνικοοικονομική κατάσταση και τον βαθμό αστικοποίησης, ώστε να ελαχιστοποιηθούν τα συστηματικά σφάλματα. Τα ποσοστά σταθμίστηκαν με δεδομένα της American Community Survey, ώστε να αντιπροσωπεύουν εκτιμήσεις για τον πληθυσμό. Τα δεδομένα αναλύθηκαν κατά την περίοδο 2025–2026.

Τα κύρια καταληκτικά σημεία ήταν τα συμπτώματα υπερφαγίας, οι ακατάλληλες αντισταθμιστικές συμπεριφορές για την αποτροπή αύξησης του βάρους, η ανησυχία για την αύξηση του βάρους, η σύνδεση της αυτοαξίας με το βάρος και η παρουσία οποιουδήποτε συμπτώματος διατροφικής διαταραχής στις ηλικίες των 12 και 14 ετών.

Τα αποτελέσματα

Από τους 8.957 συμμετέχοντες (52% αγόρια), οι 6.225 (70%) είχαν δικό τους smartphone στην ηλικία των 12 ετών. Μεταξύ αυτών, τα συχνότερα συμπτώματα διατροφικών διαταραχών ήταν τα συμπτώματα υπερφαγίας (9,2%) στην ηλικία των 12 ετών και οι αντισταθμιστικές συμπεριφορές (20,5%) στην ηλικία των 14 ετών.

Στις πολυπαραγοντικές αναλύσεις, η κατοχή smartphone στην ηλικία των 12 ετών συσχετίστηκε συγχρονικά με υψηλότερο επιπολασμό συμπτωμάτων υπερφαγίας, σύνδεσης της αυτοαξίας με το βάρος και παρουσίας οποιουδήποτε συμπτώματος διατροφικής διαταραχής. Στις προοπτικές αναλύσεις, η κατοχή smartphone στην ηλικία των 12 ετών συσχετίστηκε διαχρονικά με υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης συμπτωμάτων υπερφαγίας, χρήσης ακατάλληλων αντισταθμιστικών συμπεριφορών, σύνδεσης της αυτοαξίας με το βάρος και παρουσίας οποιουδήποτε συμπτώματος διατροφικής διαταραχής.

Η μελέτη, επειδή δεν είναι παρεμβατική, δείχνει συσχέτιση και όχι αιτιολογική σχέση. Κατέγραψε αν οι έφηβοι είχαν δικό τους τηλέφωνο, αλλά όχι τι περιεχόμενο έβλεπαν ή πώς το χρησιμοποιούσαν. Επίσης, μέτρησε συμπτώματα, και όχι απαραίτητα διαγνωσμένες διατροφικές διαταραχές.

Πιθανοί μηχανισμοί

Ο πιθανός μηχανισμός της συσχέτισης αφορά κυρίως τον τρόπο χρήσης του smartphone, όπως αναφέρουν οι επιστήμονες που διεξήγαγαν τις αναλύσεις:

• Πρόσβαση σε εξατομικευμένο περιεχόμενο: Το προσωπικό κινητό επιτρέπει συχνή και ιδιωτική πρόσβαση σε περιεχόμενο που μπορεί να ενισχύσει τη δυσαρέσκεια για το σώμα, όπως εικόνες «ιδανικών» σωμάτων, αναρτήσεις για δίαιτα ή γυμναστική και συνεχής σύγκριση με συνομηλίκους.

• Ευαισθησία της πρώιμης εφηβείας: Οι σωματικές αλλαγές της ήβης συμπίπτουν με αυξημένη σημασία που αποδίδεται στην αποδοχή από τους άλλους. Έτσι, η εξωτερική εμφάνιση μπορεί να αποκτήσει δυσανάλογο βάρος στην αυτοεκτίμηση.

• Έκθεση σε ακραίο περιεχόμενο: Η έκθεση σε περιεχόμενο που προωθεί ακραίες διατροφικές πρακτικές μπορεί να τις παρουσιάζει ως φυσιολογικές ή επιθυμητές.

• Διαταραχή ύπνου: Η χρήση του κινητού τη νύχτα ενδέχεται να διαταράσσει τον ύπνο, επηρεάζοντας τη ρύθμιση της όρεξης και των συναισθημάτων.

• Διαδικτυακό στρες: Το στρες από τη χρήση των social media θα μπορούσε να συμβάλλει στη χρήση του φαγητού ως τρόπου αντιμετώπισης δυσάρεστων συναισθημάτων.

Η κατοχή smartphone στην ηλικία των 12 ετών συσχετίστηκε με περισσότερα συμπτώματα διατροφικών διαταραχών, γεγονός που υποδηλώνει ότι η χρονική στιγμή απόκτησης smartphone ενδέχεται να σχετίζεται με τον κίνδυνο διατροφικών διαταραχών. Τα δεδομένα αυτά μπορεί να είναι πολύτιμα για τη διαμόρφωση συστάσεων για τη σωματική, πνευματική και ψυχική ανάπτυξη των εφήβων, καθώς και τις διατροφικές τους συνήθειες.

Πηγές:

1. Nagata JM, et al. Smartphone Ownership and Eating Disorder Symptoms in Early Adolescence. JAMA. 2026. doi:10.1001/jama.2026.12345

2. Adolescent Brain Cognitive Development (ABCD) Study. National Institutes of Health.