Γιατί η οσφυαλγία είναι η πρώτη αιτία αναπηρίας παγκοσμίως και ποια σημάδια δεν πρέπει να αγνοούμε

Πως μια ενόχληση που μπορεί να υποχωρήσει σε λίγες εβδομάδες βρίσκεται στην κορυφή των αιτιών αναπηρίας παγκοσμίως; Η οσφυαλγία αφορά εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους και συχνά περιορίζει την εργασία και την καθημερινότητά τους. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Σπονδυλικής Στήλης, στις 16 Οκτωβρίου, ο Ιωάννης Πολυθοδωράκης, Επιστημονικός Διευθυντής του Athens Brain & Spine Surgery, Διευθυντής του Δ’ Νευροχειρουργικού Τμήματος του Νοσοκομείου Ερρίκος Ντυνάν και πρώην Πρόεδρος της Παγκόσμιας Εταιρείας Σπονδυλικής Στήλης, εξηγεί γιατί ο πόνος στη μέση χρειάζεται σωστή αξιολόγηση και ποια συμπτώματα απαιτούν άμεση παρέμβαση.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το 2020 περίπου 619 εκατομμύρια άνθρωποι ζούσαν με οσφυαλγία. Έως το 2050, ο αριθμός αυτός προβλέπεται να φτάσει τα 843 εκατομμύρια, κυρίως λόγω της αύξησης και της γήρανσης του πληθυσμού. Το πρόβλημα, ωστόσο, αφορά και τις παραγωγικές ηλικίες, με τον μεγαλύτερο αριθμό περιστατικών να καταγράφεται μεταξύ 50 και 55 ετών.

Η πρωτιά αυτή εξηγείται από τη μεγάλη συχνότητα του πόνου, τις υποτροπές και την επιμονή του σε ένα μέρος των ασθενών. Στη συγκεκριμένη κατάταξη, η αναπηρία μετριέται με βάση τη διάρκεια και τη βαρύτητα των περιορισμών στην υγεία. Μπορεί να σημαίνει δυσκολία στο περπάτημα, αδυναμία να εκτελέσει κάποιος την εργασία του ή περιορισμό των καθημερινών του δραστηριοτήτων. Δεν προϋποθέτει μόνιμη βλάβη ή παράλυση.

Ο πόνος στη μέση δεν έχει πάντα μια σαφώς αναγνωρίσιμη αιτία. Περίπου το 90% των περιπτώσεων χαρακτηρίζεται “μη ειδική” οσφυαλγία, καθώς δεν εντοπίζεται συγκεκριμένη νόσος ή δομική βλάβη που να εξηγεί τα συμπτώματα. Επομένως, η οσφυαλγία δεν ταυτίζεται με τη δισκοκήλη ούτε συνεπάγεται ότι ο ασθενής χρειάζεται χειρουργείο. Πολλά οξέα επεισόδια βελτιώνονται μέσα σε λίγες εβδομάδες, ενώ πόνος που διαρκεί πάνω από 12 εβδομάδες θεωρείται χρόνιος.

Πότε ο πόνος χρειάζεται έλεγχο

Ιατρική αξιολόγηση χρειάζεται όταν ο πόνος δεν βελτιώνεται μέσα σε μερικές εβδομάδες, επιδεινώνεται ή εμποδίζει τις καθημερινές δραστηριότητες. Αν κατεβαίνει προς τον γλουτό και το πόδι, μπορεί να πρόκειται για ισχιαλγία, συχνά εξαιτίας ερεθισμού ή πίεσης νεύρου. Στις πιθανές αιτίες περιλαμβάνεται και η σπονδυλική στένωση, κατά την οποία στενεύει ο χώρος μέσα από τον οποίο περνούν τα νεύρα. Σημαντική ή προοδευτικά επιδεινούμενη αδυναμία στο πόδι απαιτεί άμεση εκτίμηση.

Προσοχή χρειάζεται επίσης όταν ο πόνος συνοδεύεται από ανεξήγητη απώλεια βάρους, επιδεινώνεται τη νύχτα ή εμφανίζεται σε άνθρωπο με ιστορικό καρκίνου. Τα στοιχεία αυτά πρέπει να διερευνηθούν, χωρίς να αποτελούν από μόνα τους διάγνωση σοβαρής νόσου. Ο πόνος με πυρετό, ρίγος ή έντονη κακουχία χρειάζεται επείγουσα ιατρική εκτίμηση από ειδικό νευροχειρουργό για την σπονδυλική στήλη, ενώ μετά από σοβαρό τραυματισμό απαιτείται άμεσος νοσοκομειακός έλεγχος.

Υπάρχουν όμως και συμπτώματα για τα οποία η αναμονή είναι επικίνδυνη. Νέα δυσκολία στην ούρηση, απώλεια ελέγχου της κύστης ή του εντέρου, μούδιασμα γύρω από τα γεννητικά όργανα ή τον πρωκτό, καθώς και σοβαρή ή επιδεινούμενη αδυναμία και στα δύο πόδια απαιτούν άμεση μετάβαση στα επείγοντα. Μπορεί να υποδηλώνουν σύνδρομο ιππουρίδας, μια σπάνια αλλά σοβαρή κατάσταση που προκαλείται από πίεση νεύρων στο κατώτερο τμήμα του σπονδυλικού σωλήνα. Αρκεί ένα από αυτά τα σημάδια για να ζητηθεί επείγουσα βοήθεια.

Η εκτίμηση ξεκινά από το ιστορικό και την κλινική εξέταση. Η μαγνητική τομογραφία επιλέγεται όταν υπάρχει υποψία συγκεκριμένης αιτίας ή όταν τα ευρήματά της μπορούν να αλλάξουν τη θεραπεία. Στις συνηθισμένες μορφές οσφυαλγίας, η αντιμετώπιση βασίζεται στη διατήρηση της δραστηριότητας όσο είναι ανεκτή και σε εξατομικευμένη άσκηση ή φυσικοθεραπεία, αποφεύγοντας την παρατεταμένη κατάκλιση.

Η τακτική σωματική δραστηριότητα, η διατήρηση υγιούς βάρους και οι εργονομικές προσαρμογές στην εργασία μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση της επιβάρυνσης. Η χειρουργική αντιμετώπιση αφορά επιλεγμένες περιπτώσεις με σαφή ένδειξη. Για τον χρόνιο πόνο, η φροντίδα χρειάζεται να συνυπολογίζει την επιβάρυνση στον ύπνο και στην ψυχική υγεία, καθώς η δυσκολία επιστροφής στις καθημερινές δραστηριότητες συχνά επηρεάζει περισσότερες πλευρές της ζωής του ασθενούς. Στόχος είναι η ανακούφιση και η επιστροφή στη λειτουργικότητα, με φροντίδα ανάλογη με τις ανάγκες κάθε ασθενούς.