Χαμηλή τεστοστερόνη στις εξετάσεις αίματος: Πόσο πρέπει να ανησυχείτε;

Όλο και περισσότεροι άνδρες μετρούν την τεστοστερόνη τους και αναζητούν ιατρική συμβουλή για την ερμηνεία του αποτελέσματος. Αφορμή αποτελούν συχνά μη ειδικά συμπτώματα, όπως η κόπωση και η μειωμένη ενεργητικότητα. Ωστόσο, μια μεμονωμένη χαμηλή μέτρηση δεν τεκμηριώνει έλλειψη τεστοστερόνης ούτε αποτελεί από μόνη της ένδειξη θεραπείας.

Η τεστοστερόνη παράγεται κυρίως στους όρχεις, υπό τον ορμονικό έλεγχο της υπόφυσης. Στο αίμα κυκλοφορεί κυρίως δεσμευμένη με τη σφαιρίνη δέσμευσης των ορμονών του φύλου (sex hormone-binding globulin-SHBG) και τη λευκωματίνη, ενώ ένα μικρό ποσοστό παραμένει ελεύθερο.

Η SHBG επηρεάζει ουσιαστικά την ερμηνεία της εξέτασης. Στην παχυσαρκία και στην αντίσταση στην ινσουλίνη είναι συχνά μειωμένη, με αποτέλεσμα η ολική τεστοστερόνη να εμφανίζεται χαμηλή, ενώ η ελεύθερη μπορεί να παραμένει φυσιολογική. Γι’ αυτό, σε οριακές τιμές ή όταν μεταβάλλεται η SHBG, χρειάζεται εκτίμηση της ελεύθερης τεστοστερόνης, με υπολογισμό από την ολική τεστοστερόνη, τη SHBG και τη λευκωματίνη.

Η μέτρηση πρέπει να γίνεται το πρωί, μεταξύ 07:00 και 10:00 μετά από επαρκή ύπνο. Στους εργαζομένους σε νυχτερινές βάρδιες, ο χρόνος προσαρμόζεται στον ύπνο τους. Μια οξεία ασθένεια μπορεί να μειώσει παροδικά την τεστοστερόνη, ενώ μια χαμηλή τιμή χρειάζεται επιβεβαίωση σε διαφορετική ημέρα. Τα όρια αναφοράς της τεστοστερόνης διαφέρουν ανάλογα με την ηλικιακή ομάδα και τη μέθοδο μέτρησης.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η ύπαρξη συμπτωμάτων. Η μειωμένη σεξουαλική επιθυμία και η ελάττωση των αυτόματων ή πρωινών στύσεων είναι περισσότερο ενδεικτικές έλλειψης τεστοστερόνης από την κόπωση ή την πεσμένη διάθεση. Η διάγνωση απαιτεί συμβατά συμπτώματα ή κλινικά σημεία και επανειλημμένες μετρήσεις χαμηλών τιμών.

Όταν επιβεβαιωθεί η έλλειψη τεστοστερόνης, οι γοναδοτροπίνες LH και FSH, ορμόνες της υπόφυσης, βοηθούν να διακριθεί η δυσλειτουργία των όρχεων από διαταραχές του κεντρικού ορμονικού ελέγχου.

Παράλληλα, αξιολογούνται φάρμακα και συνυπάρχοντα νοσήματα. Στους άνδρες με παχυσαρκία, η απώλεια βάρους μπορεί να βελτιώσει την ορμονική λειτουργία. Ερευνάται επίσης ο ρόλος των ενδοκρινικών διαταρακτών, όπως ορισμένες φθαλικές ενώσεις και δισφαινόλες που χρησιμοποιούνται σε πλαστικά και άλλα προϊόντα καθημερινής χρήσης. Η έκθεση σε συγκεκριμένες ουσίες έχει συσχετιστεί με διαταραχές της αναπαραγωγικής λειτουργίας και, σε ορισμένες μελέτες, με χαμηλότερη τεστοστερόνη. Τα ευρήματα αυτά, ωστόσο, δεν αρκούν για να αποδοθεί μια χαμηλή τιμή σε περιβαλλοντική έκθεση στον συγκεκριμένο άνδρα.

Σε άνδρες με τεκμηριωμένη έλλειψη τεστοστερόνης, η θεραπεία με υποκατάσταση τεστοστερόνης σε ενέσιμη μορφή ή μορφή gel μπορεί να αυξήσει τη μυϊκή μάζα και να βελτιώσει το μεταβολισμό του. Η δυσκολία αύξησης της μυϊκής μάζας ωστόσο δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη χορήγησης. Αξίζει να αναφερθεί ότι η θεραπεία με τεστοστερόνη μπορεί να αυξήσει τον αιματοκρίτη, προκαλώντας ερυθροκυττάρωση, και να καταστείλει την παραγωγή σπέρματος, επηρεάζοντας τη γονιμότητα. Η επιθυμία για τεκνοποίηση λοιπόν πρέπει να συζητείται πριν από την έναρξή της.

Η αξιολόγηση από ενδοκρινολόγο είναι απαραίτητη για την τεκμηρίωση της διάγνωσης, τη διερεύνηση της αιτίας και την εξατομικευμένη θεραπευτική απόφαση. Εφόσον χορηγηθεί θεραπεία, απαιτείται τακτική κλινική και εργαστηριακή παρακολούθηση, με αξιολόγηση της ανταπόκρισης και των ανεπιθύμητων ενεργειών, μέτρηση της τεστοστερόνης και του αιματοκρίτη και έλεγχο για παθήσεις του προστάτη. Στόχος είναι η αντιμετώπιση της επιβεβαιωμένης έλλειψης τεστοστερόνης με ουσιαστικό κλινικό όφελος και ασφάλεια.