Πολυφαινόλες ελαιολάδου και ύπνος: Τι δείχνουν οι έρευνες 

Το ελαιόλαδο, και ιδιαίτερα το εξαιρετικά παρθένο, περιέχει φυσικές ενώσεις που ονομάζονται πολυφαινόλες. Οι πιο γνωστές από αυτές — η ελαιοκανθάλη, η ελαιασίνη και η υδροξυτυροσόλη — μελετώνται για την αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση τους. Το ερώτημα που απασχολεί τους ερευνητές είναι αν αυτές οι ενώσεις μπορούν να βελτιώσουν τον ύπνο ή να μειώσουν τις συνέπειες του κακού ύπνου. Σύμφωνα με τον καθηγητή Γιώργο Σακκά από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, τα μέχρι στιγμής ευρήματα από πειραματόζωα και οι ενδείξεις για λιγότερη κόπωση σε ανθρώπους είναι ενδιαφέροντα, αλλά δεν αποδεικνύουν θεραπεία της αϋπνίας. Η πρόκληση είναι να μετατραπεί η βιολογική υπόθεση σε κλινικά τεκμηριωμένη γνώση.

Οι πολυφαινόλες είναι φυσικές βιοδραστικές ενώσεις που βρίσκονται στο ελαιόλαδο. Δεν περιέχουν όλα τα ελαιόλαδα τις ίδιες ποσότητες ή αναλογίες αυτών των ουσιών. Οι ερευνητές τις μελετούν κυρίως για δύο λόγους: την αντιοξειδωτική τους δράση, που προστατεύει τα κύτταρα από τη βλάβη του οξειδωτικού στρες, και την αντιφλεγμονώδη δράση τους, που μπορεί να επηρεάσει μηχανισμούς φλεγμονής. Το αν αυτές οι δράσεις μπορούν να συνδεθούν με καλύτερο ύπνο παραμένει ερευνητική υπόθεση, όχι αποδεδειγμένο γεγονός.

Δύο μελέτες, που δημοσιεύθηκαν το 2023 και το 2025, εξέτασαν την ελαιοκανθάλη σε ποντίκια που χρησιμοποιούνται ως μοντέλα της νόσου Αλτσχάιμερ. Κατέγραψαν μεταβολές σε δείκτες ύπνου, με αποτελέσματα που διέφεραν ανάλογα με την ηλικία και τη δόση. Είναι σημαντικό ότι μελετήθηκε ο ίδιος ο ύπνος και όχι μόνο γενικοί δείκτες υγείας. Ωστόσο, υπάρχει ένας κρίσιμος περιορισμός: ο ύπνος εκτιμήθηκε από περιόδους ακινησίας, όχι με ηλεκτροεγκεφαλογράφημα. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούμε να μιλήσουμε για αποδεδειγμένη βελτίωση του βαθύ ύπνου, ούτε να μεταφέρουμε αυτόματα τα αποτελέσματα σε ανθρώπους με αϋπνία. Επιπλέον, τα ευρήματα αφορούν την ελαιοκανθάλη, όχι εξίσου κάθε πολυφαινόλη.

Τα κλινικά δεδομένα από ανθρώπους

Η μελέτη OleoMetS, που συνυπογράφουν ο Προκόπης Μαγιάτης από το Τμήμα Φαρμακευτικής του ΕΚΠΑ, ο Γεώργιος Σαμούτης και οι συνεργάτες τους, αποτελεί ένα ενδιαφέρον κλινικό παράδειγμα. Σε 102 ενήλικες με μεταβολικό σύνδρομο συγκρίθηκε, για 12 εβδομάδες, ένα εκχύλισμα πλούσιο σε ελαιοκανθάλη και ελαιασίνη με εικονικό σκεύασμα. Καταγράφηκε, μεταξύ άλλων, σημαντική μείωση της κόπωσης. Το ερωτηματολόγιο περιλάμβανε και στοιχεία σχετικά με τον ύπνο, αλλά το αποτέλεσμα της κόπωσης δεν τεκμηριώνει από μόνο του ξεχωριστή βελτίωση της ποιότητας του ύπνου. Είναι ένα εύρημα που αξίζει συνέχεια, όχι ακόμη απόδειξη θεραπείας της αϋπνίας.

Ο καθηγητής Σακκάς επιμένει στη διάκριση ανάμεσα στον καλύτερο ύπνο και τη λιγότερη κόπωση, γιατί δεν είναι το ίδιο πράγμα. Κάποιος μπορεί να αισθάνεται περισσότερη ενέργεια χωρίς να έχουν αλλάξει οι νυχτερινές αφυπνίσεις του. Αντίστοιχα, μια αλλαγή στη διάρκεια του ύπνου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αισθάνεται πιο ξεκούραστος την επόμενη ημέρα. Χρειάζονται ξεχωριστές μετρήσεις για τον ύπνο, την κόπωση και την καθημερινή λειτουργικότητα. Επίσης, χρειάζεται να ξεχωρίζουμε τις περιστασιακές ή επίμονες δυσκολίες ύπνου από τη διαγνωσμένη αϋπνία. Διαφορετικά, υπάρχει κίνδυνος να παρουσιαστεί ένα θετικό εύρημα ως απάντηση σε ερώτημα που η μελέτη δεν εξέτασε.

Ο καθηγητής Σακκάς σχεδιάζει μια ελεγχόμενη κλινική μελέτη σε ανθρώπους με επίμονες δυσκολίες ύπνου, ώστε να αξιολογηθεί συνδυασμός καθορισμένων πολυφαινολών ελαιολάδου. Προβλέπεται σύγκριση με εικονικό σκεύασμα για οκτώ εβδομάδες, με καταγραφή τόσο των πιθανών ωφελειών όσο και των ανεπιθύμητων ενεργειών. Μέχρι τότε, δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για να δοθεί σύσταση λήψης ελαιολάδου πριν από τον ύπνο ή να οριστεί ποσότητα και ώρα λήψης.

Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι άλλο το ελαιόλαδο ως τρόφιμο και άλλο ένα συμπυκνωμένο εκχύλισμα με συγκεκριμένη σύσταση. Δεν μπορούμε να μετατρέπουμε μια πειραματική δόση σε κουταλιές ελαιολάδου. Ούτε το «φυσικό» σημαίνει αυτομάτως ακίνδυνο. Σε μία από τις μελέτες σε ζώα εμφανίστηκαν ηπατικές αλλοιώσεις στην υψηλότερη δόση ελαιοκανθάλης. Αυτό δεν μεταφράζεται σε κίνδυνο από τη συνήθη διατροφική χρήση, αλλά υπογραμμίζει ότι τα συμπυκνωμένα σκευάσματα χρειάζονται ξεχωριστό έλεγχο ασφάλειας.

Η έρευνα για τις πολυφαινόλες του ελαιολάδου και τον ύπνο είναι μια σοβαρή ερευνητική προοπτική, όχι ένα «μαγικό» βοήθημα ύπνου. Οι δυσκολίες ύπνου είναι συχνές και επηρεάζουν την ποιότητα ζωής. Η προοπτική μιας φυσικής παρέμβασης που θα μπορούσε να βοηθήσει είναι ελκυστική. Ωστόσο, η επιστήμη απαιτεί αποδείξεις, όχι υποσχέσεις. Η μέχρι στιγμής γνώση δείχνει ότι υπάρχει βιολογική βάση για περαιτέρω έρευνα, αλλά δεν υπάρχει ακόμη κλινική απόδειξη ότι οι πολυφαινόλες του ελαιολάδου θεραπεύουν την αϋπνία.

Αν αντιμετωπίζετε δυσκολίες ύπνου, μην βασιστείτε σε ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες ή σε αυτοσχέδιες λύσεις με εκχυλίσματα. Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία για την αϋπνία παραμένει η θεραπεία πρώτης επιλογής για τη χρόνια αϋπνία. Όταν οι δυσκολίες επιμένουν, χρειάζεται αξιολόγηση της αιτίας τους από επαγγελματία υγείας. Η έρευνα για τις πολυφαινόλες μπορεί στο μέλλον να αναδείξει νέες δυνατότητες, αλλά προς το παρόν δεν συστήνεται αυτοθεραπεία ούτε διακοπή μιας υπάρχουσας αγωγής.

Βιβλιογραφία

Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων (ΑΠΕ-ΜΠΕ). (29 Σεπτεμβρίου 2026). Πολυφαινόλες ελαιολάδου και ύπνος: Τι δείχνουν έρευνες. Συνέντευξη του καθηγητή Γιώργου Σακκά, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.

Μαγιάτης, Π., Σαμούτης, Γ., et al. (2024). OleoMetS: Επίδραση εκχυλίσματος πλούσιου σε ελαιοκανθάλη και ελαιασίνη σε ενήλικες με μεταβολικό σύνδρομο. (Κλινική μελέτη 12 εβδομάδων σε 102 συμμετέχοντες).

Μελέτες σε ζώα για την ελαιοκανθάλη και τον ύπνο. (2023, 2025). (Αναφέρονται στη συνέντευξη του καθηγητή Σακκά).