Γρίπη 2026-2027: Γιατί ήρθε νωρίτερα φέτος και ποιοι πρέπει να εμβολιαστούν τώρα

Η φετινή περίοδος γρίπης δεν ακολουθεί το συνηθισμένο ημερολόγιο. Στην Ελλάδα, η δραστηριότητα του ιού ξεκίνησε τουλάχιστον δύο εβδομάδες νωρίτερα από ό,τι τα προηγούμενα χρόνια, και τα πρώτα σοβαρά περιστατικά έχουν ήδη καταγραφεί. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του ΕΟΔΥ, την εβδομάδα 12–18 Οκτωβρίου σημειώθηκαν 52 νέες εισαγωγές ασθενών με γρίπη στα νοσοκομεία, έναντι 27 την προηγούμενη εβδομάδα — σχεδόν διπλασιασμός μέσα σε επτά ημέρες. Από την αρχή της περιόδου επιτήρησης έχουν καταγραφεί 6 σοβαρά περιστατικά που χρειάστηκαν νοσηλεία σε ΜΕΘ και ένας θάνατος. Η θετικότητα στην κοινότητα ξεπέρασε το 10%, που αποτελεί το επιδημικό κατώφλι έναρξης της εποχικής δραστηριότητας.

Γιατί ήρθε νωρίτερα: Το στέλεχος «Κ» και η κληρονομιά της COVID-19

Η πρώιμη έλευση δεν είναι τυχαία. Συνδέεται με την ταχεία κυκλοφορία ενός νέου υποκλάδου του ιού Α(H3N2) , γνωστού ως υποκλάδος Κ (πρώην J.2.4.1). Το στέλεχος αυτό εμφανίστηκε για πρώτη φορά τον Αύγουστο του 2025, εξαπλώθηκε ταχύτατα παγκοσμίως και έγινε το κυρίαρχο στέλεχος της γρίπης Α. Έχει ανιχνευθεί σε 34 χώρες, μεταξύ των οποίων οι ΗΠΑ, χώρες της Ασίας, της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής.

Γιατί όμως εξαπλώνεται τόσο εύκολα; Ο υποκλάδος Κ φέρει περίπου 10 αλλαγές αμινοξέων στην αιμοσυγκολλητίνη (HA), την πρωτεΐνη-«κλειδί» που αναγνωρίζουν τα αντισώματά μας. Ορισμένες από αυτές τις αλλαγές βρίσκονται σε κρίσιμες αντιγονικές θέσεις, επιτρέποντας στον ιό να «ξεφεύγει» μερικώς από την υπάρχουσα ανοσία. Η πανδημία COVID-19 είχε ως αποτέλεσμα μειωμένη κυκλοφορία της γρίπης για δύο χρόνια (2020–2022), γεγονός που οδήγησε σε χαμηλότερη πληθυσμιακή ανοσία. Όταν η γρίπη επανήλθε, βρήκε έναν πληθυσμό πιο ευάλωτο, δημιουργώντας τις συνθήκες για ταχύτερη εξέλιξη και εξάπλωση του υποκλάδου Κ.

Στην Ελλάδα, ο ιός που ανιχνεύθηκε είναι τύπου Α, υποτύπου Η3, και ανήκει σε αυτή την οικογένεια. Το γεγονός ότι η Αυστραλία —όπου η περίοδος γρίπης προηγείται χρονικά— κατέγραψε παρατεταμένη έξαρση με κυρίαρχο το στέλεχος «Κ» του Η3Ν2, δίνει μια πρώτη ένδειξη για το τι μπορεί να ακολουθήσει στην Ευρώπη.

Το εμβόλιο: Προστατεύει ακόμη και με τον νέο υποκλάδο

Παρά την ανησυχία, τα νέα για το εμβόλιο δεν είναι ενθαρρυντικά. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) ενημέρωσε τη σύνθεση των εμβολίων για την περίοδο 2026–2027, ενσωματώνοντας τον υποκλάδο Κ. Για τα εμβόλια που παρασκευάζονται σε αυγά, η σύνθεση περιλαμβάνει έναν A/Darwin/1454/2025 (H3N2)-like virus, που είναι πιο κοντά στα κυκλοφορούντα στελέχη.

Τα δεδομένα αποτελεσματικότητας δείχνουν ότι το εμβόλιο προσφέρει μέτρια αλλά ουσιαστική προστασία. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η αποτελεσματικότητα έναντι εργαστηριακά επιβεβαιωμένης γρίπης από H3N2 κυμαίνεται στο 30–40% στους ενήλικες και στο 72–75% στα παιδιά. Κατά την πρώιμη περίοδο 2025–2026, παρά την κυριαρχία του υποκλάδου Κ, η αποτελεσματικότητα του εμβολίου έναντι λοίμωξης από H3N2 υπολογίστηκε σε 52–57%. Στην Αυστραλία, ο αντιγριπικός εμβολιασμός μείωσε κατά 35% τον κίνδυνο νοσηλείας λόγω εργαστηριακά επιβεβαιωμένης γρίπης.

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι το εμβόλιο δεν εξαφανίζει τον κίνδυνο, αλλά μειώνει σημαντικά τη σοβαρή νόσηση. Ακόμη και με μερική αστοχία έναντι του νέου στελέχους, η διασταυρούμενη προστασία και η ενίσχυση της συνολικής ανοσολογικής απόκρισης παραμένουν πολύτιμες.

Η μεγάλη αδυναμία: Μόλις 500.000 εμβολιασμοί

Παρά τις συστάσεις, η εμβολιαστική κάλυψη παραμένει απογοητευτική. Μέχρι τα τέλη Οκτωβρίου 2026, μόλις 500.000 άνθρωποι είχαν εμβολιαστεί για την περίοδο 2026–2027. Ο στόχος είναι 3 εκατομμύρια εμβολιασμοί έως το τέλος Νοεμβρίου για να «χτιστεί» ένα επαρκές τείχος ανοσίας — στόχος που, όπως σημειώνεται, δεν έχει επιτευχθεί τα τελευταία τρία χρόνια.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η γρίπη μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές, όπως πνευμονία και εγκεφαλίτιδα, και καλούν όσους ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου να μην καθυστερήσουν. Η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, καθηγήτρια Επιδημιολογίας στο ΕΚΠΑ, τόνισε ότι οι επόμενες τρεις εβδομάδες είναι κρίσιμες: θα δείξουν αν η πρώιμη αύξηση θα υποχωρήσει ή αν θα ακολουθήσει νέο κύμα.

Ποιοι πρέπει να εμβολιαστούν άμεσα

Σύμφωνα με την εγκύκλιο του Υπουργείου Υγείας για την περίοδο 2026–2027, ο εμβολιασμός συνιστάται κατά προτεραιότητα στις εξής ομάδες:

• Άτομα ηλικίας 60 ετών και άνω.

• Παιδιά από 6 μηνών έως 5 ετών.

• Έγκυες και θηλάζουσες γυναίκες.

• Άτομα με χρόνια νοσήματα: αναπνευστικά (άσθμα, ΧΑΠ), καρδιαγγειακά, διαβήτη, χρόνια νεφρική ή ηπατική νόσο, νευρολογικά νοσήματα, αιματολογικές διαταραχές, σοβαρή παχυσαρκία.

• Ανοσοκατεσταλμένοι ασθενείς.

• Επαγγελματίες υγείας και όσοι φροντίζουν ευάλωτα άτομα.

• Ένοικοι και εργαζόμενοι σε κλειστές δομές (γηροκομεία, ιδρύματα).

Ο Γκίκας Μαγιορκίνης, καθηγητής Υγιεινής και Επιδημιολογίας στο ΕΚΠΑ, επανέλαβε πρόσφατα ότι δεν υπάρχει λόγος να περιμένει κανείς. Ο εμβολιασμός μπορεί να γίνει από τα μέσα Οκτωβρίου έως το τέλος Νοεμβρίου, αλλά και καθ’ όλη τη διάρκεια της έξαρσης. Δεδομένου ότι η φετινή περίοδος έχει ήδη ξεκινήσει, η έγκαιρη προστασία είναι πιο σημαντική από ποτέ.

Πώς ξεχωρίζει η γρίπη από την COVID-19

Η διάκριση μεταξύ γρίπης και COVID-19 μόνο από τα συμπτώματα δεν είναι εύκολη, όπως τόνισε ο κ. Μαγιορκίνης. Στη γρίπη, εμφανίζονται συνήθως πυρετός, πονόλαιμος, συνάχι και μπούκωμα, ενώ ο βήχας μπορεί να ακολουθήσει σε μεταγενέστερο στάδιο. Στην COVID-19, το μπούκωμα και η καταρροή μπορεί να παρουσιαστούν νωρίτερα.

Επειδή αυτή την περίοδο κυκλοφορούν πολλές αναπνευστικές λοιμώξεις με παρόμοια συμπτώματα, ο έλεγχος είναι απαραίτητος για τη διάκριση. Για τις ομάδες υψηλού κινδύνου, ο καθηγητής συνέστησε τη χρήση self-test, ώστε να υπάρχει ταχύτερη εικόνα και να ξεκινήσει έγκαιρα η ειδική θεραπεία (αντιικά όπως οσελταμιβίρη ή βαλοξαβίρη), η οποία είναι αποτελεσματικότερη όταν χορηγηθεί νωρίς.

Η φετινή γρίπη ήρθε νωρίτερα, φέρνοντας μαζί της έναν νέο υποκλάδο που «ξεφεύγει» μερικώς από την υπάρχουσα ανοσία. Το εμβόλιο παραμένει το ισχυρότερο όπλο —όχι τέλειο, αλλά ικανό να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο σοβαρής νόσησης και νοσηλείας. Με μόλις 500.000 εμβολιασμούς μέχρι στιγμής και τον στόχο των 3 εκατομμυρίων να φαντάζει μακρινός, το μήνυμα είναι σαφές: όσοι ανήκουν στις ομάδες υψηλού κινδύνου δεν πρέπει να περιμένουν. Ο εμβολιασμός είναι ασφαλής, αποτελεσματικός και διαθέσιμος. Και σε μια χρονιά όπου η γρίπη «έσπευσε», η έγκαιρη προστασία είναι η πιο λογική απάντηση.