Διαβήτης: Πώς ο κακός ύπνος απορρυθμίζει το σάκχαρο

Ο ύπνος δεν είναι μόνο απαραίτητος για να ξεκουραστεί ο οργανισμός. Παίζει σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση του σακχάρου, στην παραγωγή ορμονών και στον μεταβολισμό. Όταν είναι ανεπαρκής ή διαταράσσεται συστηματικά, μπορεί να επηρεάσει την ευαισθησία του οργανισμού στην ινσουλίνη και να δυσκολέψει τον έλεγχο της γλυκόζης στο αίμα. Η σχέση αυτή λειτουργεί και αντίστροφα: ο ίδιος ο σακχαρώδης διαβήτης μπορεί να προκαλεί συχνές αφυπνίσεις, διαταραχές του ύπνου και νυχτερινά συμπτώματα, που επιβαρύνουν την καθημερινότητα των ασθενών.

Με αφορμή την 14η Νοεμβρίου, Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη, ο Ανδρέας Μελιδώνης, Διευθυντής Παθολόγος – Διαβητολόγος, και η Τζεσιάνα Μπέλη, Ψυχολόγος του Διαβητολογικού Κέντρου του Metropolitan Hospital, εξηγούν αυτή την αμφίδρομη σχέση και τους τρόπους με τους οποίους ο ποιοτικός ύπνος μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη διαχείριση της νόσου.

«Η υγιεινή του ύπνου δεν περιορίζεται μόνο στη χρονική του έκταση, αλλά περιλαμβάνει επίσης την ποιότητα, τη συνέπεια και τη ρυθμικότητά του, καθώς και την κατάλληλη χρονική τοποθέτηση. Κατά τη διάρκεια της ανάπαυσης λαμβάνουν χώρα κρίσιμες νευροενδοκρινικές και μεταβολικές διεργασίες, οι οποίες επιδρούν στη ρύθμιση της γλυκόζης και στην ευαισθησία στην ινσουλίνη», αναφέρουν οι ειδικοί.

Πόσες ώρες ύπνου συνδέονται με μικρότερο κίνδυνο διαβήτη

Τα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι τόσο ο πολύ λίγος όσο και ο υπερβολικός ύπνος συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2. Σύμφωνα με τις οδηγίες της Αμερικανικής Διαβητολογικής Εταιρείας (ADA), ο χαμηλότερος κίνδυνος καταγράφεται συνήθως γύρω στις επτά ώρες ύπνου ημερησίως.

Η διάρκεια, ωστόσο, δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας. Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση σε άτομα με διαβήτη τύπου 2 έδειξε ότι τόσο η ανεπαρκής όσο και η υπερβολική διάρκεια ύπνου συνδέονται με υψηλότερες τιμές γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (HbA1c), ενός βασικού δείκτη που αποτυπώνει τη μέση ρύθμιση του σακχάρου τους τελευταίους δύο έως τρεις μήνες. Αντίστοιχη συσχέτιση παρατηρήθηκε και με την κακή ποιότητα ύπνου.

Πώς ο κακός ύπνος επηρεάζει το σάκχαρο

Ο ανεπαρκής ή διαταραγμένος ύπνος μπορεί να μειώσει την ευαισθησία των κυττάρων στην ινσουλίνη, με αποτέλεσμα ο οργανισμός να δυσκολεύεται να αξιοποιήσει αποτελεσματικά τη γλυκόζη. Παράλληλα, μπορεί να επηρεάσει τις ορμόνες που ρυθμίζουν την πείνα και τον μεταβολισμό, να ενισχύσει τις αντιδράσεις του στρες και να επιβαρύνει τη μεταβολική λειτουργία.

Σημαντικό ρόλο έχει και το βιολογικό ρολόι του οργανισμού. Τα ασταθή ωράρια ύπνου και η νυχτερινή εργασία μπορούν να διαταράξουν τον φυσιολογικό συγχρονισμό μεταξύ ύπνου, ορμονών και μεταβολισμού, επηρεάζοντας τη ρύθμιση του σακχάρου.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η αποφρακτική υπνική άπνοια, η οποία εμφανίζεται συχνά σε άτομα με παχυσαρκία και μπορεί να συνυπάρχει με τον διαβήτη τύπου 2.

Οι επαναλαμβανόμενες διακοπές της αναπνοής κατά τη διάρκεια της νύχτας προκαλούν πτώσεις του οξυγόνου και διακοπές του ύπνου, καταστάσεις που έχουν συνδεθεί με αυξημένη αντίσταση στην ινσουλίνη και υπεργλυκαιμία.

Πώς ο διαβήτης διαταράσσει τον ύπνο

Από την άλλη πλευρά, οι αυξομειώσεις του σακχάρου κατά τη διάρκεια της νύχτας μπορούν να διακόπτουν επανειλημμένα τον ύπνο.

Οι συνηθέστερες αιτίες είναι:

• Νυχτερινή υπογλυκαιμία: Η πτώση του σακχάρου μπορεί να προκαλέσει εφίδρωση, ταχυκαρδία, τρέμουλο, πείνα, ανησυχία ή απότομη αφύπνιση.
• Υπεργλυκαιμία: Τα υψηλά επίπεδα γλυκόζης μπορεί να προκαλέσουν έντονη δίψα και συχνή ούρηση, με αποτέλεσμα επαναλαμβανόμενες επισκέψεις στην τουαλέτα.
• Επιπλοκές του διαβήτη: Ο νευροπαθητικός πόνος, οι κράμπες και άλλες ενοχλήσεις μπορούν να δυσκολεύουν τόσο την έναρξη όσο και τη διατήρηση του ύπνου.
• Συνυπάρχουσες διαταραχές: Η αϋπνία και η υπνική άπνοια επιβαρύνουν περαιτέρω την ποιότητα της νυχτερινής ξεκούρασης.
  Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος: ο διαβήτης διαταράσσει τον ύπνο και ο κακός ύπνος δυσκολεύει τη ρύθμισή του.

Τι μπορεί να βοηθήσει

Η Αμερικανική Διαβητολογική Εταιρεία συστήνει να αξιολογείται η υγεία του ύπνου στα άτομα με διαβήτη ή προδιαβήτη.

Υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι η βελτίωση των συνηθειών ύπνου και η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία για την αϋπνία μπορούν να έχουν θετική επίδραση όχι μόνο στην ξεκούραση, αλλά και σε ορισμένους δείκτες γλυκαιμικού ελέγχου.

Οι ειδικοί συστήνουν:

• Σταθερές ώρες ύπνου και αφύπνισης.
• Σκοτεινό, ήσυχο και άνετο περιβάλλον στο υπνοδωμάτιο.
• Περιορισμό της καφεΐνης, ιδιαίτερα το απόγευμα και το βράδυ.
• Αποφυγή αλκοόλ λίγο πριν από τον ύπνο.
• Περιορισμό του έντονου φωτισμού και των ηλεκτρονικών συσκευών πριν από την κατάκλιση.
• Τακτική σωματική άσκηση, αποφεύγοντας την έντονη προπόνηση κοντά στην ώρα του ύπνου.

Για τα άτομα με διαβήτη, εξίσου σημαντικές είναι η τήρηση της θεραπείας και η παρακολούθηση της γλυκόζης σύμφωνα με τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού. Οποιαδήποτε αλλαγή στη φαρμακευτική αγωγή πρέπει να γίνεται μόνο σε συνεννόηση μαζί του.

Πότε χρειάζεται να μιλήσουμε με τον γιατρό

Η ιατρική αξιολόγηση είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν παρουσιάζονται συχνά νυχτερινά επεισόδια υπογλυκαιμίας, μεγάλες διακυμάνσεις του σακχάρου ή επίμονες δυσκολίες ύπνου.

Προσοχή σημαντικά είναι επίσης το δυνατό ροχαλητό, οι παύσεις της αναπνοής, το ξύπνημα με αίσθημα πνιγμού και η έντονη υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας, καθώς μπορεί να υποδηλώνουν αποφρακτική υπνική άπνοια.

Σε αυτές τις περιπτώσεις ενδέχεται να απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση σε εξειδικευμένο ιατρείο ή εργαστήριο ύπνου.

«Συμπερασματικά, ο ποιοτικός και επαρκής ύπνος δεν είναι μόνο χρόνος ανάπαυσης, αλλά καθοριστικός παράγοντας για τη σωματική, ψυχική και μεταβολική ευεξία. Για τα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη, η σχέση ύπνου και γλυκαιμικού ελέγχου είναι αλληλένδετη: ο διαβήτης επηρεάζει την ποιότητα του ύπνου, ενώ ο κακός ύπνος δυσχεραίνει τη ρύθμιση του σακχάρου και τη διαχείριση της νόσου.

Η έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση ζητημάτων όπως οι νυχτερινές υπογλυκαιμίες, η υπεργλυκαιμία, η αϋπνία και η υπνική άπνοια αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της θεραπευτικής φροντίδας. Συνεπώς, ο ύπνος οφείλει να αντιμετωπίζεται ως πυλώνας μιας ολιστικής προσέγγισης για την υγεία και την καθημερινότητα όσων ζουν με διαβήτη», καταλήγουν οι ειδικοί.

Φωτογραφία: istock