Αφρικανική σκόνη: Οι κίνδυνοι για την υγεία και τα μέτρα προστασίας

Η αφρικανική σκόνη δεν επιβαρύνει μόνο την ποιότητα του αέρα, αλλά μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις και στην υγεία, κυρίως για όσους αντιμετωπίζουν ήδη αναπνευστικά προβλήματα.

Η αύξηση των αιωρούμενων σωματιδίων στην ατμόσφαιρα μπορεί να επιδεινώσει παθήσεις όπως το άσθμα, η βρογχίτιδα και η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ), ενώ σε περιόδους έντονης επιβάρυνσης παρατηρούνται και αυξημένες προσελεύσεις ασθενών στα νοσοκομεία.

Το φαινόμενο είναι συχνό στην Ελλάδα, καθώς οι κατάλληλες μετεωρολογικές συνθήκες ευνοούν τη μεταφορά σκόνης από την έρημο Σαχάρα. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, η χώρα επηρεάζεται από 7 έως 20 επεισόδια αφρικανικής σκόνης ετησίως, με τον μέσο όρο να διαμορφώνεται περίπου στα 13.

Πώς επηρεάζει η αφρικανική σκόνη τον οργανισμό

Η αφρικανική σκόνη μεταφέρει σωματίδια διαφορετικού μεγέθους, όπως PM10 και PM2,5, αλλά και ακόμη μικρότερα, τα οποία μπορούν να διεισδύσουν βαθιά στο αναπνευστικό σύστημα. Παράλληλα, είναι δυνατόν να συμπαρασύρει και άλλους ατμοσφαιρικούς ρύπους, επιβαρύνοντας περαιτέρω την ποιότητα του αέρα.

• Αναπνευστικό σύστημα: Ιδιαίτερα ευάλωτοι είναι οι άνθρωποι με προϋπάρχουσες αναπνευστικές παθήσεις, καθώς η έκθεση στα αιωρούμενα σωματίδια μπορεί να προκαλέσει ή να εντείνει συμπτώματα όπως δύσπνοια, βήχα, συριγμό και αίσθημα δυσφορίας στο στήθος.

• Καρδιαγγειακή επιβάρυνση: Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται, ωστόσο, στους πνεύμονες. Η έκθεση στην αφρικανική σκόνη έχει συσχετιστεί και με καρδιαγγειακές επιβαρύνσεις, καθώς τα σωματίδια μπορούν να συμβάλουν σε φλεγμονές, οξειδωτικό στρες και αγγειοσυστολή. Σε ευάλωτα άτομα, οι επιδράσεις αυτές ενδέχεται να αυξήσουν τον κίνδυνο εμφάνισης σοβαρών προβλημάτων, όπως καρδιακές προσβολές και εγκεφαλικά επεισόδια.

Αλλεργίες, ανοσοποιητικό και μακροπρόθεσμοι κίνδυνοι

Η αυξημένη συγκέντρωση σκόνης στην ατμόσφαιρα μπορεί επίσης να προκαλέσει αλλεργικού τύπου αντιδράσεις και ερεθισμούς. Συμπτώματα όπως η ρινική συμφόρηση, το φτέρνισμα και η δακρύρροια είναι πιθανότερο να εμφανιστούν σε ανθρώπους με αλλεργίες ή αυξημένη ευαισθησία σε περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Παράλληλα, η παρατεταμένη έκθεση στα σωματίδια σκόνης έχει συσχετιστεί με φλεγμονώδεις αντιδράσεις που ενδέχεται να επηρεάσουν την άμυνα του οργανισμού και να αυξήσουν την ευαισθησία σε λοιμώξεις του αναπνευστικού. Οι επιπτώσεις μπορεί να είναι και μακροπρόθεσμες: η χρόνια έκθεση σε υψηλές συγκεντρώσεις σκόνης και στους ρύπους που αυτή μεταφέρει έχει συνδεθεί με αναπνευστικές παθήσεις, μειωμένη πνευμονική λειτουργία και καρδιαγγειακές διαταραχές.

Τι δείχνουν τα ευρωπαϊκά στοιχεία: Σύμφωνα με ανασκόπηση του 2020 για την επίδραση της σκόνης στην ποιότητα του αέρα στην Ευρώπη, εκτιμάται ότι περίπου 42.000 θάνατοι ετησίως αποδίδονται στη σκόνη. Στις μεσογειακές χώρες, το ποσοστό των θανάτων που σχετίζονται με τα σωματίδια PM10 και αποδίδεται στην αφρικανική σκόνη υπολογίζεται μεταξύ 27% και 44%.

Τι πρέπει να προσέχουν οι πολίτες

Η λήψη προληπτικών μέτρων είναι ιδιαίτερα σημαντική τις ημέρες κατά τις οποίες καταγράφονται αυξημένες συγκεντρώσεις αφρικανικής σκόνης. Η προσοχή αφορά το σύνολο του πληθυσμού, αλλά κυρίως όσους αντιμετωπίζουν αναπνευστικά ή καρδιαγγειακά προβλήματα.

Οι βασικές συστάσεις για τον περιορισμό της έκθεσης περιλαμβάνουν:

• Παρακολούθηση της ποιότητας του αέρα: Οι πολίτες πρέπει να ενημερώνονται για τις μετρήσεις των αιωρούμενων σωματιδίων και τις μετεωρολογικές προβλέψεις, ώστε να γνωρίζουν πότε αναμένονται αυξημένες συγκεντρώσεις σκόνης.

• Περιορισμός των υπαίθριων δραστηριοτήτων: Συνιστάται η αποφυγή παρατεταμένης παραμονής σε εξωτερικούς χώρους, ιδιαίτερα τις ημέρες με έντονη παρουσία σκόνης και ισχυρούς ανέμους.

• Κλειστά παράθυρα και πόρτες: Κατά τη διάρκεια των επεισοδίων αφρικανικής σκόνης, είναι προτιμότερο να περιορίζεται ο αερισμός των κατοικιών και των χώρων εργασίας. Μπορεί να χρησιμοποιούνται καθαριστές αέρα ή κατάλληλα φίλτρα, εφόσον υπάρχουν.

• Χρήση προστατευτικής μάσκας: Σε περίπτωση αναγκαίας μετακίνησης σε εξωτερικούς χώρους, η χρήση μάσκας μπορεί να περιορίσει την εισπνοή σωματιδίων.

• Επαρκής ενυδάτωση: Η κατανάλωση νερού αποτελεί επίσης ένα από τα βασικά μέτρα αυτοφροντίδας.