Σακχαρώδης διαβήτης και θυρεοειδής: Μια αμφίδρομη σχέση που χρειάζεται προσοχή

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη, συζητάμε με τον κ. Γεώργιο Σακοράφα, Χειρουργό Θυρεοειδούς Αδένα και Παραθυρεοειδών, για τη σχέση ανάμεσα στον σακχαρώδη διαβήτη και τις παθήσεις του θυρεοειδούς.

Πώς επηρεάζει η μία πάθηση την άλλη; Ποια συμπτώματα πρέπει να κινητοποιήσουν τους ασθενείς και πότε μπορεί να χρειαστεί χειρουργική αντιμετώπιση; Ο κ. Σακοράφας εξηγεί τι δείχνουν τα επιστημονικά δεδομένα και αναδεικνύει τη σημασία της έγκαιρης διάγνωσης, της σωστής παρακολούθησης και της εξατομικευμένης θεραπευτικής προσέγγισης.

1. Ποια είναι η σχέση ανάμεσα στον σακχαρώδη διαβήτη και τις παθήσεις του θυρεοειδούς; Τι δείχνουν τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα;

Υπάρχουν σήμερα αρκετά δεδομένα, σύμφωνα με τα οποία οι παθήσεις του θυρεοειδούς συνδέονται με τον σακχαρώδη διαβήτη με μία αμφίδρομη σχέση.

Έτσι, στον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 παρατηρείται αυξημένη σχνότητα αυτοάνοσων θυρεοειδοπαθειών, όπως θυρεοειδίτιδας Hashimoto και νόσου Graves. Επίσης, στον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 οι μεταβολικές διαταραχές που σχετίζονται με την αντίσταση στην ινσουλίνη συνδέονται με αυξημένη συχνότητα διαταραχών της λειτουργίας του θυρεοειδούς όπως επίσης και με αυξημένη συχνότητα εμφάνισης όζων.

Αλλά και ο υπερθυρεοειδισμός μπορεί να δυσχεράνει την ρύθμιση των επιπέδων σακχάρου στους διαβητικούς ασθενείς. Από την άλλη, ο υποθυρεοειδισμός μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης υπογλυκαιμίας, ιδιαίτερα στους ασθενείς που λαμβάνουν ινσουλίνη.

Αυτό εξηγεί γιατί σήμερα θεωρείται σημαντική η σωστή ρύθμιση της θυρεοειδικής λειτουργίας στους διαβητικούς ασθενείς, καθώς αυτό μπορεί να βοηθήσει στην καλύτερη ρύθμιση των επιπέδων σακχάρου στο αίμα των ασθενών.

2. Διαφέρει αυτή η σχέση ανάμεσα στον διαβήτη τύπου 1 και τον διαβήτη τύπου 2; Υπάρχουν συγκεκριμένες παθήσεις του θυρεοειδούς που εμφανίζονται συχνότερα σε κάθε περίπτωση;

Η διαφορά της σχέσης αυτής ανάμεσα στον διαβήτη τύπου 1 και στον διαβήτη τύπου 2 είναι ότι στον διαβήτη τύπου 1 η σχέση αυτή είναι κυρίως αυτοάνοση, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται συχνότερα οι παθήσεις του θυρεοειδούς που έχουν αυτοάνοση αιτιολογία, όπως η θυρεοειδίτιδα Hashimoto (με πιθανό συνοδό υποθυρεοειδισμό) και η νόσος Graves (με συνοδό υπερθυρεοειδισμό).

Στον διαβήτη τύπου 2 η σχέση αυτή είναι κυρίως μεταβολική, καθώς παρατηρείται συχνά υποθυρεοειδισμός (και κυρίως υποκλινικός) αλλά και όζοι θυρεοειδούς.

3. Ποια συμπτώματα θα πρέπει να κινητοποιήσουν έναν ασθενή με διαβήτη ώστε να ελέγξει τη λειτουργία του θυρεοειδούς του;

Κατ’ αρχάς είναι τα γνωστά συμπτώματα των διαταραχών της θυρεοειδικής λειτουργίας, συμπτώματα που παρατηρούνται είτε στον υπερθυρεοειδισμό, είτε στον υποθυρεοειδισμό, όπως ενδεικτικά:

Συμπτώματα υπερθυρεοειδισμού:

• Απώλεια βάρους, ενώ η όρεξη αυξάνεται ή παραμένει η ίδια
• Ταχυκαρδία  (συχνά > 100 ανά λεπτό)
• Καρδιακές αρρυθμίες
• Αίσθημα παλμών από την καρδιά (στον προκάρδιο χώρο του  θώρακα)
• Νευρικότητα
• Άγχος
• Ευερεθιστότητα
• Μυικός τρόμος, συνήθως λεπτός στις άκρες των δακτύλων των χεριών
• Εφιδρώσεις
• Διαταραχές της περιόδου (εμμήνου ρύσεως) (σε γυναίκες)
• Δυσανεξία στη ζέστη
• Αλλαγές στις συνήθειες του εντέρου (συνήθως διαρροϊκές κενώσεις)
• Διόγκωση του θυρεοειδούς αδένα (βρογχοκήλη), που μπορεί να είναι είτε διάχυτη (νόσος Graves’) είτε με παρουσία όζων
• Εύκολη κόπωση
• Μυική αδυναμια
• Αϋπνίες
• Λέπτυνση του δέρματος
• Λεπτές εύθραστες τρίχες
• Εκδηλώσεις από τους οφθαλμούς, όπως εξόφθαλμος, ξηρότητα οφθαλμών, δυσφορία στους οφθαλμούς, ευαισθησία στο φως, θόλωση όρασης, διπλωπία, μείωση κινητικότητας οφθαλμών κλπ
• Θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι πιο ηλικιωμένοι ασθενείς συχνά δεν παρουσιάζουν έντονα συμπτώματα ή παρουσιάζουν ήπια συμπτώματα, όπως ταχυκαρδία, δυσανεξία στη ζέστη, εύκολη κόπωση  κλπ

Συμπτώματα υποθυρεοειδισμού:

• Εύκολη κόπωση
• Δυσκοιλιότητα
• Μυϊκή αδυναμία
• Μυαλγίες
• Κατάθλιψη
• Δυσανεξία στις χαμηλές θερμοκρασίες (στο κρύο)
• Ξηρό δέρμα
• Εύθραυστες τρίχες
• Μείωση της libido
• Διαταραχές της περιόδου (στις γυναίκες, συνήθως πιο συχνές και μεγάλες απώλειες αίματος)
• Αλλαγές στο πρόσωπο (οίδημα, πτώση βλεφάρων κλπ.)
• Αδυναμία συγκέντρωσης
• Διαταραχές της μνήμης
• Διαταραχές του ψυχισμού (βραδυψυχισμός, μειωμένες αντιδράσεις)
• Μείωση αντανακλαστικών
• Αύξηση σωματικού βάρους
• Μυικές κράμπες
• Τριχόπτωση
• Αιμωδίες στα δάκτυλα των χεριών (συχνά λόγω συνδρόμου καρπιαίου σωλήνα)
• Διαταραχές της ανάπτυξης (στα παιδιά)
• Μείωση των σχολικών επιδόσεων (στα παιδιά)

Ιδιαίτερα όμως τονίζεται ότι οι μη αναμενόμενες (ανεξήγητες) δυσκολίες στην ρύθμιση των επιπέδων σακχάρου χρειάζονται προσεκτική αξιολόγηση, καθώς μπορεί να αποτελούν αυτές καθ’ αυτές μία αρχική ένδειξη υποκείμενης θυρεοειδοπάθειας.

Στις περιπτώσεις αυτές θα πρέπει να γίνεται έλεγχος του θυρεοειδούς με μέτρηση των θυρεοειδικών ορμονών και με υπερηχογράφημα θυρεοειδούς.

4. Ποιες παθήσεις του θυρεοειδούς μπορεί να οδηγήσουν στο χειρουργείο; Υπάρχουν ιδιαίτερα δεδομένα που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όταν ο ασθενής έχει σακχαρώδη διαβήτη;

Οι ενδείξεις θυρεοειδεκτομής στους διαβητικούς ασθενείς είναι ίδιες με τις ενδείξεις που υπάρχουν για τον γενικό πληθυσμό. Έτσι χειρουργική επέμβαση μπροεί να απαιτηθεί τόσο σε καλοήθεις παθήσεις (όζοι θυρεοειδούς, βρογχοκήλη, θυρεοειδίτιδες) όσο και κακοήθεις παθήσεις (καρκίνος θυρεοειδούς).

Στους διαβητικούς ασθενείς που πρόκειται να υποβλθηθούν σε θυρεοειδεκτομή έχει σημασία η κατά το δύνατόν σωστή ρύθμιση του σακχάρου αίματος, τόσο πριν την επέμβαση όσο και κατά την μετεγχειρητική περίοδο.

5. Πώς προετοιμάζεται ένας ασθενής με διαβήτη για μια επέμβαση στον θυρεοειδή; Τι χρειάζεται να προσέξει πριν από το χειρουργείο και κατά τη μετεγχειρητική περίοδο;

Ο ασθενής θα πρέπει να ακολουθεί προσεκτικά τις οδηγίες του διαβητολόγου του, τηρώντας με αυστηρότητα την αγωγή και το κατάλληλο διαιτολόγιο που του έχει δοθεί. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί τροποποίηση της δόσης της αντιδιαβητικής αγωγής, σε περίπτωση που δεν είναι αρκετά ικανοποιητική η ρύθμιση του σακχάρου.

Μετεγχειρητικά ισχύουν οι ίδιες οδηγίες, επιδιώκοντας την κατά το δυνατόν καλύτερη ρύθμιση του σακχάρου. Τυχόν μετεγχειρητική λοίμωξη (εξαιρετικά σπάνια μετά από θυρεοειδεκτομή) θα πρέπει να αναγνωρίζεται έγκαιρα και να αντιμετωπίζεται σωστά γιατί απουρρυθμίζει το σάκχαρο.

Τονίζεται ότι ο σακχαρώδης διαβήτης δεν είναι αντένδειξη για την επέμβαση, με την προϋπόθεση της σωστής ρύθμισής του.

6. Πέρα από την ίδια την επέμβαση, ποιος είναι ο ρόλος του χειρουργού στην παρακολούθηση του ασθενούς και στη συνολική πορεία της αποκατάστασής του;

Το έργο του χειρουργού δεν τελειώνει στο χειρουργείο αλλά συνεχίζεται και μετά. Ο χειρουργός δίνει λεπτομερείς και αναλυτικές μετεγχειρητικές οδηγίες στον ασθενή, ενθαρρύνοντάς τον να επικοινωνήσει μαζί του αν εμφανίσει κάποιο πρόβλημα. Σημαντική είναι η όσο το δυνατόν καλύτερη ρύθμιση των επιπέδων σακχάρου στο αίμα, καθώς ο αρρύθμιστος σακχαρώδης διαβήτης προδιαθέτει στην εμφάνιση επιπλοκών. Ειδικά στον καρκίνο θυρεοειδούς (θηλώδη/θυλακιώδη) θα πρέπει να ακολουθείται και η σωστή μετεγχειρητική θεραπευτική αντιμετώπιση (θεραπεία καταστολής με ή χωρίς συμπληρωματική (επικουρική) θεραπεία με ραδιενεργό ιώδιο.

7. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη, ποιο είναι το σημαντικότερο μήνυμα που θα θέλατε να στείλετε στους ανθρώπους με διαβήτη σχετικά με την υγεία του θυρεοειδούς;

Έχει ιδιαίτερη σημασία να τονιστεί ότι ο σακχαρώδης διαβήτης και οι παθήσεις του θυρεοειδούς (καλοήθεις και κακοήθεις) μπορεί να συνυπάρχουν και να επηρεάζουν η μία πάθηση την άλλη (αμφίδρομη σχέση).

Για το λόγο αυτό οι ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη καλό θα είναι να παρακολουθούν ανά διαστήματα την λειτουργία του θυρεοειδούς (με μέτρηση των θυρεοειδικών ορμονών) αλλά και την υφή του / μορφολογία του (με τη βοήθεια του υπερηχογραφήματος).

Σε κάθε ασθενή με ανεξήγητη δυσκολία ρύθμισης των επιπέδων σακχάρου στο αίμα θα πρέπει να γίνεται έλεγχος του θυρεοειδούς.

Η σωστή και έγκαιρη διάγνωση και η αποτελεσματική αντιμετώπιση μιας πάθησης του θυρεοειδούς μπορεί να συμβάλλουν σημαντικά στην καλύτερη ρύθμιση των επιπέδων σακχάρου στο αίμα.

Για αναλυτική ενημέρωση πάνω στο μην διστάσετε να καλέσετε τον Χειρουργό Ενδοκρινών Αδένων (Θυρεοειδούς-Παραθυρεοειδών), κ. Γιώργο Σακοράφα, ΜD, PhD, στα τηλέφωνα 210 7487318& 697 706 8223.

Ο κος Σακοράφας είναι Επ. Καθηγητής Χειρουργικής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών. Υπηρέτησε επί 5.5 έτη στην 4η Χειρουργική Κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών (νοσοκομείο ΑΤΤΙΚΟ) και στη συνέχεια υπηρέτησε επί 5ετία ως Συντονιστής Διευθυντής της Χειρουργικής Κλινικής στο Αντικαρκινικό Ογκολογικό Νοσοκομείο Αθηνών «ΑΓΙΟΣ ΣΑΒΒΑΣ». Διαβάστε το πλήρες βιογραφικό του εδώ.