Διονύσης Ευγενίδης: Το φαρμακείο του μέλλοντος δεν θα εκτελεί μόνο συνταγές, θα είναι χώρος υπηρεσιών υγείας και πρόληψης

Η νέα εποχή για τη λειτουργία των φαρμακείων στην Ελλάδα μπαίνει στο μικροσκόπιο των συζητήσεων. Η εισχώρηση των νέων τεχνολογιών, η ενίσχυση του ρόλου των φαρμακοποιών στην προσφορά υπηρεσιών της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας, τα κενά που υπάρχουν στον κλάδο και οι πρακτικές που πρέπει να ακολουθηθούν αναλύονται από τον πρόεδρο του Φαρμακευτικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης, Διονύσιο Ευγενίδη.

Κύριε Ευγενίδη, ένα ακόμα επιτυχημένο PharmaPoint έφτασε στο τέλος του, με πολλές και σημαντικές παρουσίες και ομιλίες. Αν θα έπρεπε να εστιάσουμε σε κάποια βασικά συμπεράσματα για τον κλάδο, ποια θα ήταν αυτά;

Το φετινό PharmaPoint επιβεβαίωσε ότι ο φαρμακευτικός κλάδος βρίσκεται σε μια περίοδο σημαντικών αλλαγών, αλλά και μεγάλων ευκαιριών. Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι το φαρμακείο του μέλλοντος δεν μπορεί να περιορίζεται αποκλειστικά στην εκτέλεση συνταγών και τη χορήγηση φαρμάκων. Οφείλει να εξελίσσεται σε έναν σύγχρονο χώρο παροχής υπηρεσιών υγείας, πρόληψης, συμβουλευτικής και ουσιαστικής υποστήριξης του πολίτη.

Οι συζητήσεις και οι ομιλίες ανέδειξαν τη σημασία της επιστημονικής γνώσης, της καινοτομίας, της αξιοποίησης των νέων τεχνολογιών και, κυρίως, της συνεργασίας όλων των επαγγελματιών υγείας. Παράλληλα, έγινε σαφές ότι η βιωσιμότητα του ελληνικού φαρμακείου αποτελεί προϋπόθεση για να συνεχίσει αυτό να προσφέρει υψηλού επιπέδου υπηρεσίες στην κοινωνία.

Το μήνυμα, επομένως, είναι ξεκάθαρο: πρέπει να επενδύσουμε στη γνώση, την εξωστρέφεια και τον εκσυγχρονισμό, διατηρώντας πάντα στο επίκεντρο τον ασθενή και τις ανάγκες του.

Βάσει της πολυετούς εμπειρίας σας, πώς θα πρέπει, κατά τη γνώμη σας να ακολουθήσει ο φαρμακοποιός του σήμερα τις επιταγές του αύριο, με τις νέες τεχνολογίες να έχουν μπει στη ζωή μας και την τεχνητή νοημοσύνη προ των πυλών;

Ο φαρμακοποιός πρέπει να αντιμετωπίσει την τεχνολογική εξέλιξη όχι ως απειλή, αλλά ως ένα σημαντικό εργαλείο που μπορεί να αναβαθμίσει το ρόλο του. Η τεχνητή νοημοσύνη και τα ψηφιακά συστήματα συμβάλουν στην καλύτερη οργάνωση του φαρμακείου, στην ασφαλέστερη διαχείριση της φαρμακευτικής αγωγής και στην αποτελεσματικότερη εξυπηρέτηση του ασθενή.

Ωστόσο, η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί. Χρειάζεται συνεχής εκπαίδευση, εξοικείωση με τα νέα εργαλεία και διάθεση προσαρμογής στις αλλαγές. Ο φαρμακοποιός οφείλει να αναπτύξει νέες δεξιότητες, χωρίς να εγκαταλείψει εκείνα τα χαρακτηριστικά που αποτελούν διαχρονικά τη δύναμή του: την επιστημονική επάρκεια, την αξιοπιστία, την προσωπική επαφή και την εμπιστοσύνη που έχει οικοδομήσει με τον ασθενή.

Πιστεύω ότι στο μέλλον θα ξεχωρίσουν οι φαρμακοποιοί που θα καταφέρουν να συνδυάσουν την επιστημονική γνώση με την τεχνολογική καινοτομία και την ανθρώπινη προσέγγιση. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να υποστηρίξει την κρίση του επαγγελματία, σε καμία περίπτωση, όμως, δεν μπορεί να υποκαταστήσει την τελική απόφαση και την ευθύνη του. Στόχος μας πρέπει να είναι ένα πιο σύγχρονο, πιο αποτελεσματικό και πιο ανθρωποκεντρικό φαρμακείο.

Πού θα εστιάζατε στα κενά που υπάρχουν στον κλάδο, ώστε να μπορούμε να πούμε ότι είναι υγιής και αποδοτικός, και τι πρέπει να κάνει η Πολιτεία για να βοηθήσει;

Θα εστίαζα σε τρεις βασικούς άξονες: την οικονομική βιωσιμότητα του φαρμακείου, τη θεσμική αναγνώριση των υπηρεσιών που προσφέρει και τον εκσυγχρονισμό της λειτουργίας του.

Ο φαρμακοποιός καλείται καθημερινά να ανταπεξέλθει σε αυξημένες λειτουργικές δαπάνες, σύνθετες διοικητικές διαδικασίες και διαρκώς αυξανόμενες απαιτήσεις, ενώ ταυτόχρονα οφείλει να διατηρεί υψηλό επίπεδο επιστημονικής και επαγγελματικής ευθύνης. Για να παραμείνει βιώσιμο το φαρμακείο, χρειάζεται ένα σταθερό και δίκαιο πλαίσιο λειτουργίας, το οποίο θα επιτρέπει στον φαρμακοποιό να επενδύει στην επιχείρησή του, στο ανθρώπινο δυναμικό και στις παρεχόμενες υπηρεσίες προς τον ασθενή.

Παράλληλα, υπάρχει ανάγκη για σαφέστερο θεσμικό πλαίσιο αναφορικά με την ένταξη και την αποζημίωση και νέων φαρμακευτικών υπηρεσιών, όπως η συμβουλευτική, η πρόληψη, η υποστήριξη της συμμόρφωσης στη θεραπεία και οι δράσεις δημόσιας υγείας. Η επιστημονική εργασία του φαρμακοποιού πρέπει να αναγνωρίζεται εμπράκτως και όχι να θεωρείται αυτονόητη και χωρίς επιστημονική αμοιβή.

Η πολιτεία οφείλει να προχωρήσει σε ουσιαστικό διάλογο με τους εκπροσώπους του κλάδου, να απλοποιήσει τις διαδικασίες, να ενισχύσει τη διασύνδεση των συστημάτων υγείας και να διαμορφώσει ένα μακροπρόθεσμο σχέδιο για το φαρμακείο. Ένας υγιής φαρμακευτικός κλάδος δεν αποτελεί μόνο επαγγελματικό ζητούμενο. Αποτελεί προϋπόθεση για ένα πιο αποτελεσματικό σύστημα υγείας προς όφελος όλων των πολιτών.

Εν μέσω πανδημίας ο κλάδος απέδειξε περίτρανα ότι αποτελεί τον πρώτο και βασικό κρίκο στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας. Σήμερα, για να εξακολουθήσει ο φαρμακοποιός να προσφέρει τις υπηρεσίες του, αποσυμφορώντας έτσι και τις δομές Υγείας από ένα μεγάλο ποσοστό επισκεπτών ασθενών, τι χρειάζεται;

Η πανδημία ανέδειξε με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο ότι το φαρμακείο αποτελεί ένα από τα πιο άμεσα και εύκολα προσβάσιμα σημεία επαφής του πολίτη με το σύστημα υγείας. Ο φαρμακοποιός παρέμεινε δίπλα στον ασθενή σε μια εξαιρετικά δύσκολη περίοδο, παρέχοντας ενημέρωση, καθοδήγηση και καθημερινή υποστήριξη.

Για να διατηρηθεί και να ενισχυθεί αυτός ο ρόλος, χρειάζεται να περάσουμε από την αναγνώριση της προσφοράς του φαρμακοποιού στην οργανωμένη αξιοποίησή της. Αυτό σημαίνει θεσμοθέτηση συγκεκριμένων υπηρεσιών Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, με σαφείς προδιαγραφές, κατάλληλη εκπαίδευση, πρωτόκολλα λειτουργίας και αντίστοιχη επιστημονική αμοιβή.

Ο φαρμακοποιός συμβάλλει ουσιαστικά στην πρόληψη, τον προσυμπτωματικό έλεγχο, την ενημέρωση για τον εμβολιασμό, την ορθή χρήση των φαρμάκων και την καλύτερη συμμόρφωση των ασθενών στις θεραπείες τους. Με αυτόν τον τρόπο, μπορούν να περιοριστούν οι περιττές επισκέψεις σε άλλες δομές υγείας, χωρίς να υποκαθίσταται ο ρόλος του ιατρού.

Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η ουσιαστική συνεργασία φαρμακοποιών, γιατρών και των άλλων επαγγελματιών υγείας, καθώς και η διασύνδεση του φαρμακείου με τα πληροφοριακά συστήματα του εθνικού συστήματος υγείας. Το ζητούμενο δεν είναι να αναλάβει ο φαρμακοποιός αρμοδιότητες χωρίς υποστήριξη, αλλά να αξιοποιηθεί οργανωμένα η επιστημονική κατάρτισή του προς όφελος του ασθενή και της συνολικής αποδοτικότητας του συστήματος.

Πού βρίσκεται ο Έλληνας φαρμακοποιός σε σχέση με τον Ευρωπαίο συνάδελφό του; Ποιες είναι οι διαφορές και ποια τα θετικά ή τα αρνητικά;

Ο Έλληνας φαρμακοποιός διαθέτει υψηλό επίπεδο επιστημονικής κατάρτισης, σημαντική εμπειρία και ένα ισχυρό πλεονέκτημα: την άρρηκτη σχέση εμπιστοσύνης με τον πολίτη. Το ελληνικό φαρμακείο είναι βαθιά ενταγμένο στην καθημερινότητα της κοινωνίας και συχνά αποτελεί το πρώτο σημείο στο οποίο απευθύνεται κάποιος για συμβουλή σχετικά με την υγεία του.

Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, ωστόσο, ο ρόλος του φαρμακοποιού έχει ενισχυθεί και επεκταθεί μέσα από οργανωμένα προγράμματα παροχής φαρμακευτικών υπηρεσιών, συνεργασίες με άλλους επιστημονικούς φορείς υγείας και θεσμοθετημένα μοντέλα αποζημίωσης. Οι διαφορές δεν αφορούν την επιστημονική ικανότητα των επαγγελματιών, αλλά το θεσμικό πλαίσιο, τις διαθέσιμες υποδομές και το βαθμό αξιοποίησης των δυνατοτήτων τους.

Το θετικό στοιχείο στην Ελλάδα είναι η προσβασιμότητα του φαρμακείου, η προσωπική επαφή με τον ασθενή και η δυνατότητα άμεσης ανταπόκρισης στις καθημερινές ανάγκες του. Από την άλλη πλευρά, εξακολουθούν να υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης στην οργανωμένη παροχή υπηρεσιών, την ψηφιακή διασύνδεση, τη θεσμική αναγνώριση του διευρυμένου ρόλου του φαρμακοποιού και την οικονομική υποστήριξη αυτών των υπηρεσιών.

Δεν θεωρώ ότι χρειάζεται να αντιγράψουμε άκριτα ένα ευρωπαϊκό μοντέλο. Χρειάζεται να αξιολογήσουμε τις καλές πρακτικές που εφαρμόζονται σε άλλες χώρες και να προσαρμόσουμε όσες ταιριάζουν στις ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες του ελληνικού συστήματος υγείας.

Ο Έλληνας φαρμακοποιός έχει τις δυνατότητες να σταθεί ισότιμα δίπλα στους Ευρωπαίους συναδέλφους του. Αυτό που απαιτείται είναι ένα σύγχρονο θεσμικό περιβάλλον, συνεχής εκπαίδευση, αξιοποίηση της τεχνολογίας και έμπρακτη αναγνώριση της συνεισφοράς του. Η επόμενη ημέρα για τον κλάδο δεν πρέπει να είναι απλώς η προσαρμογή στις ευρωπαϊκές εξελίξεις, αλλά η ενεργή συμμετοχή στη διαμόρφωσή τους.