Αλλαγή ώρας: Γιατί οι επιστήμονες ζητούν να καταργηθεί

Στη χειμερινή ώρα περνά η Ευρώπη την τελευταία Κυριακή του Οκτωβρίου. Στην Ελλάδα, τα ξημερώματα της Κυριακής 25 Οκτωβρίου, όταν τα ρολόγια δείξουν 04:00 θα γυρίσουν μία ώρα πίσω, στις 03:00. Για πολλούς αυτή  η αλλαγή ώρας σημαίνει απλώς μία επιπλέον ώρα ύπνου. Οι επιστήμονες του ύπνου, όμως, βλέπουν το ζήτημα διαφορετικά.

Το ανθρώπινο σώμα έχει το δικό του εσωτερικό «ρολόι» και δεν προσαρμόζεται αυτομάτως επειδή μετακινήσαμε τους δείκτες. Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που αρκετοί ειδικοί ζητούν πλέον να σταματήσει εντελώς η αλλαγή ώρας δύο φορές τον χρόνο.

Η Βρετανική Εταιρεία Ύπνου, σε επιστημονική θέση που δημοσιεύθηκε στο Journal of Sleep Research, τάσσεται ξεκάθαρα υπέρ της κατάργησης της εξαμηνιαίας εναλλαγής. Και αν πρέπει να επιλεγεί μία ώρα για ολόκληρο τον χρόνο, προτιμά αυτή που σήμερα χρησιμοποιούμε τον χειμώνα.

Γιατί το σώμα δυσκολεύεται να ακολουθήσει το ρολόι

Ο οργανισμός λειτουργεί με τους λεγόμενους κιρκάδιους ρυθμούς. Πρόκειται για το βιολογικό σύστημα που βοηθά να ρυθμίζονται ο ύπνος και η αφύπνιση, η έκκριση ορμονών, η θερμοκρασία του σώματος, η όρεξη και ο μεταβολισμός. Το σημαντικότερο «σήμα» για να παραμένει αυτό το σύστημα συγχρονισμένο είναι το φυσικό φως.

Το πρωινό φως βοηθά τον εγκέφαλο να αντιληφθεί ότι ξεκινά η ημέρα και να ρυθμίσει ανάλογα τις λειτουργίες του οργανισμού. Γι’ αυτό οι ειδικοί θεωρούν ότι το να έχουμε περισσότερο φως το πρωί, είναι βιολογικά σημαντικότερο από το να κερδίζουμε περισσότερο φως αργά το απόγευμα.

Αυτό εξηγεί και γιατί δεν υποστηρίζουν τη μόνιμη θερινή ώρα: τον χειμώνα θα σήμαινε ακόμη πιο σκοτεινά πρωινά.

Δεν αφορά μόνο τον ύπνο

Η απορρύθμιση του βιολογικού ρολογιού μπορεί να γίνει αισθητή αρχικά ως κόπωση, υπνηλία, δυσκολία συγκέντρωσης ή διαταραχή του ύπνου. Μπορεί επίσης να επηρεαστεί η διάθεση. Ο κιρκάδιος ρυθμός συνδέεται με μηχανισμούς του εγκεφάλου που συμμετέχουν στη ρύθμιση της συναισθηματικής κατάστασης, ενώ το φυσικό φως αποτελεί σημαντικό ερέθισμα για τη σωστή λειτουργία τους.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η αλλαγή ώρας προκαλεί κατάθλιψη. Δείχνει όμως γιατί άνθρωποι που ήδη κοιμούνται άσχημα ή είναι πιο ευαίσθητοι στις αλλαγές του ωραρίου μπορεί να νιώσουν για μερικές ημέρες περισσότερο κουρασμένοι, ευερέθιστοι ή «εκτός ρυθμού».

Τι έδειξε η μελέτη του Stanford

Νεότερη μελέτη του Stanford Medicine εξέτασε ένα μεγαλύτερο ερώτημα: τι θα συνέβαινε στην υγεία αν σταματούσαμε εντελώς να αλλάζουμε τα ρολόγια; Οι ερευνητές συνέκριναν τρία σενάρια: τη σημερινή αλλαγή δύο φορές τον χρόνο, τη μόνιμη θερινή ώρα και τη μόνιμη χειμερινή ώρα. Η ανάλυση έδειξε ότι και οι δύο σταθερές επιλογές ήταν καλύτερες για τον κιρκάδιο ρυθμό από τη σημερινή εναλλαγή, αλλά τα μεγαλύτερα πιθανά οφέλη εμφανίστηκαν με τη μόνιμη χειμερινή ώρα.

Στο μοντέλο τους, αυτή η επιλογή συνδέθηκε στις ΗΠΑ με περίπου 2,6 εκατομμύρια λιγότερους ανθρώπους με παχυσαρκία και περίπου 300.000 λιγότερους ανθρώπους με ιστορικό εγκεφαλικού επεισοδίου.

Οι αριθμοί αυτοί είναι εκτιμήσεις μαθηματικού μοντέλου και δεν αποδεικνύουν ότι η αλλαγή ώρας προκαλεί από μόνη της παχυσαρκία ή εγκεφαλικά. Ενισχύουν όμως την άποψη ότι ο μακροχρόνιος συγχρονισμός του βιολογικού ρολογιού έχει ευρύτερη σημασία για την υγεία.

Φωτογραφία: istock