Πώς ένα δημοφιλές συμπλήρωμα για τις αρθρώσεις συνδέθηκε με 25% υψηλότερο κίνδυνο άνοιας

Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο του 2026 στο Nature Metabolism από ερευνητές του Πανεπιστημίου της Φλόριντα διαπίστωσε ότι η λήψη γλυκοζαμίνης, ενός από τα πιο διαδεδομένα συμπληρώματα για την υγεία των αρθρώσεων, συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εξέλιξης της ήπιας γνωστικής διαταραχής σε άνοια. Η συσχέτιση ήταν της τάξης του 25%. Παράλληλα, σε ασθενείς που είχαν ήδη διαγνωστεί με άνοια, η χρήση γλυκοζαμίνης συνδέθηκε με 25% υψηλότερο κίνδυνο θανάτου μέσα σε δέκα χρόνια. Η μελέτη δεν αποδεικνύει αιτιώδη σχέση, αλλά εγείρει σοβαρά ερωτήματα για ένα συμπλήρωμα που λαμβάνουν εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως.

Τι είναι η γλυκοζαμίνη και γιατί την παίρνουν τόσοι άνθρωποι

Η γλυκοζαμίνη είναι ένας αμινοσακχαρίτης, δηλαδή ένα μόριο που μοιάζει με σάκχαρο και περιέχει άζωτο. Βρίσκεται φυσικά στον ανθρώπινο οργανισμό και αποτελεί δομικό συστατικό του χόνδρου και του αρθρικού υγρού. Ως συμπλήρωμα, εξάγεται από τη χιτίνη, μια ουσία που υπάρχει στο κέλυφος καβουριών, γαρίδων και στρειδιών. Πωλείται συνήθως ως θειική ή υδροχλωρική γλυκοζαμίνη, σε δισκία ή κάψουλες, και η τυπική δόση είναι 500 mg τρεις φορές την ημέρα.

Η δημοτικότητά της βασίζεται στην πεποίθηση ότι ανακουφίζει τον πόνο της οστεοαρθρίτιδας, ιδιαίτερα στα γόνατα. Ωστόσο, η επιστημονική εικόνα είναι ανάμεικτη. Ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι η θειική γλυκοζαμίνη μπορεί να μειώσει τον πόνο σε ήπια έως μέτρια οστεοαρθρίτιδα γόνατος όταν λαμβάνεται για τουλάχιστον έξι μήνες. Άλλες, όπως η μεγάλη δοκιμή GAIT που δημοσιεύθηκε στο New England Journal of Medicine το 2006, δεν βρήκαν σημαντικό όφελος σε σύγκριση με εικονικό φάρμακο. Στην πράξη, εκατομμύρια άνθρωποι τη λαμβάνουν με βάση προσωπικές μαρτυρίες ή συστάσεις φίλων, χωρίς ισχυρή επιστημονική τεκμηρίωση.

Η μελέτη των ερευνητών του Πανεπιστημίου της Φλόριντα, με επικεφαλής τον καθηγητή βιοχημείας Ramon Sun, εξέτασε ηλεκτρονικούς ιατρικούς φακέλους δεκάδων χιλιάδων ασθενών. Συγκεκριμένα, ανέλυσαν δεδομένα από περίπου 41.000 άτομα με ήπια γνωστική διαταραχή και 24.000 άτομα με άνοια. Περίπου το 8% του δείγματος λάμβανε γλυκοζαμίνη.

Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Στα άτομα με ήπια γνωστική διαταραχή, όσοι λάμβαναν γλυκοζαμίνη είχαν 25% μεγαλύτερη πιθανότητα να εξελιχθούν σε άνοια μέσα σε πέντε χρόνια. Στα άτομα που είχαν ήδη άνοια, η χρήση γλυκοζαμίνης συνδέθηκε με 25% υψηλότερο κίνδυνο θανάτου μέσα σε δέκα χρόνια. Οι συσχετίσεις παρέμειναν στατιστικά σημαντικές αφού ελήφθησαν υπόψη ηλικία, φύλο και δημογραφικά στοιχεία.

Ο μηχανισμός: Υπερβολική ζάχαρη στις πρωτεΐνες του εγκέφαλου

Η μελέτη δεν περιορίστηκε σε στατιστικές συσχετίσεις. Οι ερευνητές διερεύνησαν και τον βιολογικό μηχανισμό. Ανέλυσαν μεταθανάτιο εγκεφαλικό ιστό από ασθενείς με νόσο Αλτσχάιμερ και τον συνέκριναν με ιστό από υγιή άτομα. Διαπίστωσαν ότι στον εγκέφαλο των ασθενών με Αλτσχάιμερ υπάρχει υπερβολική συσσώρευση σακχαρικών δομών προσκολλημένων σε πρωτεΐνες. Αυτές οι δομές ονομάζονται γλυκάνες και η διαδικασία προσκόλλησής τους στις πρωτεΐνες λέγεται γλυκοζυλίωση.

Η γλυκοζαμίνη είναι ακριβώς η πρώτη ύλη που τροφοδοτεί αυτή τη διαδικασία. Όταν κάποιος λαμβάνει γλυκοζαμίνη ως συμπλήρωμα, το μόριο διαπερνά τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό και εισέρχεται στον εγκέφαλο. Εκεί τροφοδοτεί την παραγωγή περισσότερων γλυκανών. Σε έναν υγιή εγκέφαλο, αυτό δεν φαίνεται να προκαλεί πρόβλημα. Σε έναν εγκέφαλο που ήδη πάσχει από Αλτσχάιμερ, όμως, το σύστημα αυτό λειτουργεί υπερβολικά. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσο πιο προχωρημένο ήταν το στάδιο της νόσου, τόσο περισσότερες σακχαρικές δομές υπήρχαν στη φαιά ουσία.

Όπως εξήγησε ο Matt Gentry, μοριακός βιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Φλόριντα: «Οι πρωτεΐνες είναι οι μοριακές μηχανές του κυττάρου και πολλές από αυτές χρειάζονται σακχαρικές ετικέτες για να διπλώσουν σωστά, να πάνε στο σωστό σημείο και να κάνουν τη δουλειά τους. Αυτό που βρήκαμε στην Αλτσχάιμερ είναι ότι αυτό το σύστημα προσθήκης σακχάρων φαίνεται υπερδραστήριο. Ο εγκέφαλος της Αλτσχάιμερ προσθέτει πάρα πολλές από αυτές τις σακχαρικές δομές, και αυτό φαίνεται να συμβάλλει στη νόσο αντί να προστατεύει από αυτήν.» 

Για να επιβεβαιώσουν τον μηχανισμό, οι ερευνητές πραγματοποίησαν πειράματα σε γενετικά τροποποιημένα ποντίκια που εμφανίζουν συμπτώματα παρόμοια με εκείνα της νόσου Αλτσχάιμερ. Διαπίστωσαν ότι:

• Όταν χορηγούσαν γλυκοζαμίνη στα ποντίκια, η απώλεια μνήμης επιδεινωνόταν.

• Όταν ανέστειλαν τη δράση ενός ενζύμου που παράγει σάκχαρα όπως η γλυκοζαμίνη, τα συμπτώματα βελτιώνονταν.

• Το ίδιο συμπλήρωμα δεν είχε καμία επίδραση σε υγιή ποντίκια.

Αυτό το τελευταίο εύρημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Υποδηλώνει ότι ο υγιής εγκέφαλος διαθέτει μηχανισμούς ανθεκτικότητας που τον προστατεύουν από την υπερβολική γλυκοζυλίωση. Ο κίνδυνος εμφανίζεται όταν ο εγκέφαλος βρίσκεται ήδη σε ευάλωτη κατάσταση, όπως στην ήπια γνωστική διαταραχή ή στην άνοια.

Η μελέτη έχει σημαντικές κλινικές προεκτάσεις. Οι άνθρωποι με ήπια γνωστική διαταραχή ή άνοια αποτελούν έναν πληθυσμό που ήδη αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα υγείας. Η λήψη ενός συμπληρώματος που θα μπορούσε να επιταχύνει την εξέλιξη της νόσου είναι κάτι που οι γιατροί πρέπει να λαμβάνουν σοβαρά υπόψη.

Ο Ramon Sun, επικεφαλής της μελέτης, δήλωσε: «Οι άνθρωποι παίρνουν το συμπλήρωμα με βάση ανέκδοτες αναφορές ότι βελτιώνει την υγεία των αρθρώσεων, ειδικά στα γόνατα. Η γλυκοζαμίνη είναι γνωστό ότι διαπερνά τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, αλλά το τι μπορεί να κάνει για να επηρεάσει την εξέλιξη της άνοιας ήταν άγνωστο.»

Οι αντιδράσεις από τη βιομηχανία συμπληρωμάτων

Η μελέτη προκάλεσε άμεσες αντιδράσεις. Ο Εθνικός Σύνδεσμος Φυσικών Προϊόντων (Natural Products Association) των ΗΠΑ εξέδωσε ανακοίνωση στην οποία επισημαίνει ότι τα ευρήματα είναι προκαταρκτικά και απαιτούν επιβεβαίωση με τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή. Ο πρόεδρος του οργανισμού, Daniel Fabricant, δήλωσε: «Δεν υπάρχουν πειστικά στοιχεία ότι τα συμπληρώματα γλυκοζαμίνης αυξάνουν την πιθανότητα θανάτου ή επιταχύνουν τη μετάβαση από ήπια γνωστική διαταραχή σε νόσο Αλτσχάιμερ. Η ανάλυση των ηλεκτρονικών ιατρικών φακέλων των ασθενών δεν αποδεικνύει αιτιώδη σχέση, και δεν έλαβε υπόψη κρυφές μεταβλητές ή συγχυτικούς παράγοντες, όπως δίαιτες πλούσιες σε υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα ή προχωρημένα τελικά προϊόντα γλυκοζυλίωσης.»

Παρά τα εντυπωσιακά ευρήματα, η μελέτη έχει σημαντικούς περιορισμούς. Πρώτον, είναι παρατηρητική. Βασίζεται σε ηλεκτρονικά αρχεία και όχι σε τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί να αποδείξει αιτιώδη σχέση. Δεύτερον, οι ερευνητές δεν μπορούν να αποκλείσουν το ενδεχόμενο οι άνθρωποι που παίρνουν γλυκοζαμίνη να διαφέρουν συστηματικά από εκείνους που δεν παίρνουν, με τρόπους που επηρεάζουν τον κίνδυνο άνοιας. Τρίτον, η δόση και η διάρκεια λήψης της γλυκοζαμίνης δεν ήταν πλήρως καταγεγραμμένες.

Οι ίδιοι οι ερευνητές τονίζουν ότι τα ευρήματα δεν αποδεικνύουν ότι η γλυκοζαμίνη προκαλεί άνοια. Αυτό που δείχνουν είναι μια ισχυρή συσχέτιση, υποστηριζόμενη από βιολογικό μηχανισμό. Για να επιβεβαιωθεί η αιτιώδης σχέση, απαιτείται τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή, στην οποία οι συμμετέχοντες θα κατανεμηθούν τυχαία σε ομάδες που λαμβάνουν γλυκοζαμίνη ή εικονικό φάρμακο.

Η σχέση με τη νόσο Αλτσχάιμερ ως μεταβολική διαταραχή

Η μελέτη εντάσσεται σε μια ευρύτερη επιστημονική κατεύθυνση που αντιμετωπίζει τη νόσο Αλτσχάιμερ όχι μόνο ως νευροεκφυλιστική αλλά και ως μεταβολική διαταραχή. Ορισμένοι ερευνητές έχουν χρησιμοποιήσει τον όρο «διαβήτης τύπου 3» για να περιγράψουν τη σχέση μεταξύ διαταραγμένου μεταβολισμού της γλυκόζης και εκφυλισμού των νευρικών κυττάρων. Σε αυτό το πλαίσιο, η υπερβολική γλυκοζυλίωση των πρωτεϊνών του εγκέφαλου αποτελεί έναν ακόμη κρίκο στην αλυσίδα που συνδέει τον μεταβολισμό με τη νευροεκφύλιση.

Οι ερευνητές ελπίζουν ότι η κατανόηση αυτού του μηχανισμού θα οδηγήσει σε νέες θεραπείες. Στο συνοδευτικό σχόλιο της μελέτης, ειδικοί επισημαίνουν ότι η αναστολή της υπερβολικής γλυκοζυλίωσης μπορεί να αποτελέσει νέο στόχο για την ανάπτυξη φαρμάκων κατά του Αλτσχάιμερ. Ο Russell Swerdlow, καθηγητής στο Ιατρικό Κέντρο του Πανεπιστημίου του Κάνσας, δήλωσε: «Η ιδέα της θεραπευτικής μείωσης της γλυκοζυλίωσης έχει αξία. Είναι μια υπόθεση που αξίζει να εξεταστεί, και αυτό που αναφέρεται εδώ μπορεί να οδηγήσει σε δοκιμάσιμες υποθέσεις.»

Η γλυκοζαμίνη είναι ένα από τα πιο δημοφιλή συμπληρώματα παγκοσμίως. Στις ΗΠΑ, περισσότεροι από 40 εκατομμύρια άνθρωποι τη λαμβάνουν τακτικά. Στην Ελλάδα, πωλείται ευρέως σε φαρμακεία και καταστήματα συμπληρωμάτων διατροφής, συχνά με την υπόσχεση ότι προστατεύει τις αρθρώσεις. Η μελέτη αυτή δεν λέει ότι όλοι όσοι παίρνουν γλυκοζαμίνη θα πάθουν άνοια. Λέει ότι σε ανθρώπους που έχουν ήδη κάποια γνωστική εξασθένηση, η λήψη του συμπληρώματος μπορεί να επιταχύνει την πορεία προς την άνοια.

Για έναν υγιή άνθρωπο, ο κίνδυνος φαίνεται να είναι μικρός ή ανύπαρκτος. Τα πειράματα σε υγιή ποντίκια δεν έδειξαν καμία επίδραση. Αλλά για κάποιον που έχει αρχίσει να ξεχνάει, που έχει διαγνωστεί με ήπια γνωστική διαταραχή ή που έχει ιστορικό άνοιας στην οικογένεια, η απόφαση να πάρει γλυκοζαμίνη χρειάζεται προσοχή και ιατρική συμβουλή.

Αν παίρνετε γλυκοζαμίνη για τις αρθρώσεις σας, ορισμένες πρακτικές συμβουλές μπορούν να σας βοηθήσουν:

• Συζητήστε με τον γιατρό σας. Ενημερώστε τον για τη λήψη του συμπληρώματος, ειδικά αν έχετε διαγνωστεί με ήπια γνωστική διαταραχή, άνοια ή έχετε οικογενειακό ιστορικό.

• Αξιολογήστε το όφελος. Η επιστημονική τεκμηρίωση για την αποτελεσματικότητα της γλυκοζαμίνης στην οστεοαρθρίτιδα είναι αμφιλεγόμενη. Αν δεν βλέπετε σαφή βελτίωση, ίσως δεν αξίζει τον κίνδυνο.

• Εξετάστε εναλλακτικές. Για την υγεία των αρθρώσεων, η σωματική άσκηση, η φυσικοθεραπεία και η απώλεια βάρους έχουν ισχυρότερη τεκμηρίωση από τα συμπληρώματα.

• Ενημερωθείτε. Η έρευνα για τη γλυκοζαμίνη και τον εγκέφαλο βρίσκεται σε εξέλιξη. Τα ευρήματα μπορεί να επιβεβαιωθούν ή να αμφισβητηθούν από μελλοντικές μελέτες.

Βιβλιογραφία

Hawkinson, T.R., Liu, Z., Ribas, R.A., Medina, T., Nielsen, R.S., Clarke, H.A., Ma, X., Mueller, A.C., et al. (2026). Hyperglycosylation is a metabolic driver of Alzheimer’s disease. Nature Metabolism, 8, 1410-1425. https://doi.org/10.1038/s42255-026-01538-4.