Τι σχέση έχει το λίθιο με την άνοια;

Το λίθιο, ένα στοιχείο γνωστό κυρίως για τη χρήση του στη θεραπεία της διπολικής διαταραχής, βρίσκεται τα τελευταία χρόνια στο επίκεντρο της έρευνας για την πρόληψη της νόσου Αλτσχάιμερ. Παρά το αυξανόμενο ενδιαφέρον, τα διαθέσιμα δεδομένα παραμένουν προκαταρκτικά και η κλινική του αξία δεν έχει ακόμη τεκμηριωθεί.

Μελέτη σε περισσότερες από 2.000 κομητείες των ΗΠΑ, υπό την καθοδήγηση του Hyeong-Moo Shin από το Πανεπιστήμιο Baylor, έδειξε ότι περιοχές με χαμηλές συγκεντρώσεις φυσικού λιθίου στο πόσιμο νερό εμφάνιζαν υψηλότερα ποσοστά άνοιας. Αντίστοιχα ευρήματα έχουν αναφερθεί και για τη θνησιμότητα από νόσο Αλτσχάιμερ σε σχέση με τα επίπεδα λιθίου στο νερό.

Πρέπει να σημειωθεί ότι οι συσχετίσεις αυτές δεν αποδεικνύουν αιτιώδη σχέση. Παράγοντες όπως διαφορές στη διατροφή, το περιβάλλον ή το κοινωνικοοικονομικό επίπεδο μπορεί να συμβάλλουν στα παρατηρούμενα αποτελέσματα.

Ερευνητική ομάδα υπό τον Bruce Yankner του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ διαπίστωσε ότι οι εγκέφαλοι ατόμων που είχαν πεθάνει από νόσο Αλτσχάιμερ παρουσίαζαν σημαντικά χαμηλότερα επίπεδα λιθίου στον προμετωπιαίο φλοιό σε σύγκριση με άτομα χωρίς γνωστική εξασθένηση. Η διαφορά αυτή δεν παρατηρήθηκε σε άλλες περιοχές του εγκεφάλου, όπως η παρεγκεφαλίδα, και δεν αντανακλάτο στα επίπεδα λιθίου του ορού. Περαιτέρω ανάλυση έδειξε σημαντική συγκέντρωση λιθίου στις αμυλοειδείς πλάκες, γεγονός που υποδηλώνει ότι η παθολογία της νόσου μπορεί να επηρεάζει την κατανομή του στοιχείου στον εγκέφαλο.

Προκλινικές μελέτες

Σε πειραματικά μοντέλα ποντικών με χαρακτηριστικά νόσου Αλτσχάιμερ, η χορήγηση οροτικού λιθίου (μιας μορφής άλατος του λιθίου) φαίνεται να αναστρέφει την απώλεια μνήμης. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η αποτελεσματικότητα της συγκεκριμένης μορφής μπορεί να οφείλεται στη μικρότερη τάση της να παγιδεύεται στις αμυλοειδείς πλάκες, επιτρέποντας έτσι σε περισσότερο λίθιο να φτάσει σε υγιείς περιοχές του εγκεφάλου. Ο πιθανός μηχανισμός δράσης περιλαμβάνει την αναστολή της κινάσης GSK-3β, ενός ενζύμου που εμπλέκεται στη δημιουργία αμυλοειδών πλακών και στη νευροφλεγμονή.

Από τον Οκτώβριο του 2026, το οροτικό λίθιο πρόκειται να δοκιμαστεί για πρώτη φορά σε ανθρώπους με πρώιμη νόσο Αλτσχάιμερ, σε κλινική μελέτη που θα πραγματοποιηθεί στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins. Η ολοκλήρωση της μελέτης αναμένεται το 2029. Προηγούμενη κλινική δοκιμή με ανθρακικό λίθιο (τη μορφή που χρησιμοποιείται στη διπολική διαταραχή) σε άτομα άνω των 60 ετών με πρώιμα σημάδια απώλειας μνήμης δεν κατέδειξε όφελος.

Η ανεξέλεγκτη λήψη συμπληρωμάτων λιθίου ενέχει κινδύνους. Η υπερβολική πρόσληψη μπορεί να προκαλέσει τρέμουλο, έντονη δίψα, ναυτία, πονοκεφάλους, καθώς και τοξικές επιδράσεις στον θυρεοειδή και τους νεφρούς. Επιπλέον, δεν υπάρχει σήμερα αποδεκτός ορισμός για την «ανεπάρκεια λιθίου» ούτε τυποποιημένη διαγνωστική εξέταση. Η μακροχρόνια ασφάλεια της λήψης οροτικού λιθίου, ακόμη και σε μικρές δόσεις, δεν έχει μελετηθεί.

Τα τρέχοντα δεδομένα υποδεικνύουν μια ενδιαφέρουσα συσχέτιση μεταξύ λιθίου και νόσου Αλτσχάιμερ, χωρίς ωστόσο να τεκμηριώνουν αιτιώδη σχέση ή θεραπευτική αξία. Η αναμενόμενη κλινική δοκιμή στο Johns Hopkins θα παράσχει πολύτιμα δεδομένα για την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα του οροτικού λιθίου σε ανθρώπους. Μέχρι τότε, η χρήση συμπληρωμάτων λιθίου για την πρόληψη της άνοιας δεν υποστηρίζεται από επαρκή επιστημονικά τεκμήρια.