
Υπνική άπνοια: Η υποτιμημένη διαταραχή ύπνου που συνδέεται με τη μνήμη, την άνοια και την παχυσαρκία
Το έντονο ροχαλητό, η κούραση που δεν υποχωρεί παρά τις ώρες ύπνου και τα κενά μνήμης μπορεί να μην είναι απλώς δείγματα κακής ξεκούρασης. Σύμφωνα με τον πνευμονολόγο-υπνίατρο Μάνο Βαγιάκη, τέως διευθυντή και ιδρυτή του πρώτου Εργαστηρίου Διαταραχών Ύπνου στην Ελλάδα στο νοσοκομείο «Ευαγγελισμός», μπορεί να κρύβουν υπνική άπνοια: μια διαταραχή που επηρεάζει όχι μόνο την ποιότητα του ύπνου, αλλά και τη μνήμη, τον μεταβολισμό και την ευρύτερη υγεία.
Τα στοιχεία που παρέθεσε σε συνέντευξή του στο Πρακτορείο Fm και στην Τάνια Μαντουβάλου είναι ενδεικτικά της σοβαρότητας του προβλήματος: πρόσφατες μελέτες συνδέουν την υπνική άπνοια με 33% μεγαλύτερο κίνδυνο άνοιας και 45% μεγαλύτερο κίνδυνο νόσου Αλτσχάιμερ, ενώ η διαταραχή φαίνεται να πλήττει το 75% των ατόμων με παχυσαρκία. Παράλληλα, ένα σημαντικό ποσοστό ατόμων με άπνοια δεν είναι παχύσαρκοι, γεγονός που δείχνει ότι η διάγνωση δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στο βάρος.
Βασικό προειδοποιητικό σημάδι είναι το έντονο ροχαλητό, ιδιαίτερα όταν διακόπτεται για λίγα δευτερόλεπτα και ξαναρχίζει απότομα. Συχνά τις παύσεις αυτές τις παρατηρεί ο σύντροφος που κοιμάται δίπλα, ενώ ο ίδιος ο ασθενής ξυπνά κουρασμένος, νιώθει υπνηλία την ημέρα και δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί. Άλλα σημάδια μπορεί να είναι οι αφυπνίσεις με αίσθημα ασφυξίας, η νυχτερινή συχνοουρία, οι πρωινοί πονοκέφαλοι, η στυτική δυσλειτουργία, η υπέρταση και αρρυθμίες όπως η κολπική μαρμαρυγή. Ωστόσο, δεν εμφανίζουν όλοι τα ίδια συμπτώματα· κάποιοι έχουν ελάχιστες ή καθόλου εμφανείς ενοχλήσεις.
Για όσους κοιμούνται μόνοι, αφορμή για έλεγχο μπορεί να αποτελέσει η επίμονη κόπωση, η ημερήσια υπνηλία, η συχνοουρία τη νύχτα ή η παρατήρηση κάποιου άλλου ότι ροχαλίζουν. Τα έξυπνα ρολόγια που εκτιμούν το οξυγόνο στο αίμα κατά τη διάρκεια της νύχτας μπορεί να δώσουν μια ένδειξη — για παράδειγμα τιμές κάτω από 93 — αλλά δεν αρκούν για διάγνωση. Η υπνική άπνοια απαιτεί κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση και μελέτη ύπνου.
Η σύνδεση με την άνοια και το Αλτσχάιμερ είναι ένα από τα πιο σοβαρά ζητήματα. Όπως εξηγεί ο κ. Βαγιάκης, ο βαθύς ύπνος — ο ύπνος βραδέων κυμάτων — βοηθά τον εγκέφαλο να απομακρύνει μεταβολικά απόβλητα, όπως το βήτα αμυλοειδές, η συσσώρευση του οποίου συνδέεται με τις βλάβες της νόσου Αλτσχάιμερ. Στην υπνική άπνοια, οι συνεχείς μικροαφυπνίσεις διακόπτουν αυτή τη διαδικασία και εμποδίζουν τον αναζωογονητικό ύπνο.
Παρ’ όλα αυτά, η δυσκολία συγκέντρωσης, η βραδύτητα στη σκέψη και τα κενά μνήμης δεν σημαίνουν απαραίτητα άνοια. Μπορεί να οφείλονται στην κακή ποιότητα ύπνου που προκαλεί η άπνοια. Η ουσιαστική διαφορά είναι ότι οι διαταραχές που σχετίζονται με την άπνοια μπορούν να βελτιωθούν όταν η διαταραχή αντιμετωπιστεί. Η θεραπεία με μάσκα θετικής πίεσης, όταν ελέγχει αποτελεσματικά τις άπνοιες, επιτρέπει καλύτερο ύπνο και μπορεί να βοηθήσει στην αποκατάσταση της μνήμης και της προσοχής.
Η σχέση με την παχυσαρκία είναι επίσης κρίσιμη. Σε πρόσφατη μελέτη με 12.860 ενήλικες από την Αμερική και την Ελβετία, τα άτομα με παχυσαρκία είχαν κατά 75% αποφρακτική άπνοια και οι υπέρβαροι 60% υπνική άπνοια. Ωστόσο, ένα ποσοστό 25% όσων πάσχουν από άπνοια είναι αδύνατοι, ενώ 44% είναι υπέρβαροι και 32% παχύσαρκοι. Τα επιπλέον κιλά μπορούν να προκαλέσουν ή να επιδεινώσουν την άπνοια, αλλά και η άπνοια δυσκολεύει τον έλεγχο του βάρους: αλλάζει ο μεταβολισμός και η αντίσταση στην ινσουλίνη, ενώ η ημερήσια κόπωση μειώνει την όρεξη για γυμναστική και αυξάνει την επιθυμία για λιπαρές τροφές και ζάχαρη. Γι’ αυτό, όπως επισημαίνει ο ειδικός, πρέπει πρώτα να διαγνωστεί και να αντιμετωπιστεί η άπνοια — τότε η απώλεια βάρους γίνεται ευκολότερη.
Θεραπεία και νέες προοπτικές
Η κλασική θεραπεία είναι η μάσκα θετικής πίεσης, η οποία χρησιμοποιείται εδώ και περίπου 40 χρόνια και έχει βελτιωθεί τεχνολογικά: είναι πιο αθόρυβη, πιο μαλακή και χωρίς επιπλοκές. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιείται ειδικό μασελάκι κατά τη διάρκεια του ύπνου. Παράλληλα, βρίσκεται σε κλινική δοκιμή φάσης 3 ένα φάρμακο που επιδρά στο νευρικό σύστημα και αναμένεται να μειώνει τις άπνοιες όταν λαμβάνεται πριν από τον ύπνο. Επίσης, πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι τα ενέσιμα φάρμακα για την παχυσαρκία μειώνουν σημαντικά τις άπνοιες.
Στη σημασία του τρόπου με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τον ύπνο στέκεται ιδιαίτερα ο κ. Βαγιάκης. Συνιστά σταθερή ώρα κατάκλισης και, για όσους έχουν προβλήματα ύπνου, αποφυγή καφέ, γυμναστικής αργά το βράδυ και αλκοόλ πριν από τον ύπνο. Η αγωνία ότι δεν θα καταφέρουμε να κοιμηθούμε αυξάνει την ένταση και δυσκολεύει ακόμη περισσότερο τον ύπνο. Αν ο ύπνος δεν έρθει σε περίπου 20 λεπτά, καλύτερα να σηκωθούμε και να κάνουμε κάτι άλλο, ώστε το κρεβάτι να μη συνδέεται με την αγωνία της αϋπνίας.
Η υπνική άπνοια δεν είναι απλώς ένα πρόβλημα ροχαλητού. Είναι μια διαταραχή με σοβαρές επιπτώσεις στη μνήμη, τη διάθεση, την καρδιαγγειακή υγεία και τον μεταβολισμό — και γι’ αυτό η έγκαιρη αναγνώριση, η διάγνωση και η θεραπεία της έχουν ουσιαστική σημασία για τη δημόσια υγεία.
Δημοσιεύτηκε ! 2026-11-16 13:00:00
