Πώς και πότε γεννήθηκαν τα δακρυγόνα: Από τον πόλεμο, στις πορείες – Μία βιομηχανία δισεκατομμυρίων

Εικόνες ενός θολού τοπίου που μοιάζει με καπνό κάνουν τον γύρο του διαδικτύου από τις διαδηλώσεις σε όλη την Ευρώπη. Από τη Γαλλία, τη χώρα που τα γέννησε», μέχρι την Αλβανία και την Ιταλία, τα δακρυγόνα είναι το βασικό μέσο που χρησιμοποιούν οι αστυνομικές δυνάμεις σε συγκεντρώσεις. 

Σύμφωνα με ρεπορτάζ του European Correspodent, πουθενά αλλού δεν έχουν χρησιμοποιηθεί δακρυγόνα περισσότερο από ό,τι στη Γαλλία, τη χώρα που τα γέννησε. Περίπου 1.520 διαμαρτυρίες μεταξύ 2020 και 2026 περιελάμβαναν χρήση δακρυγόνων, σύμφωνα με στοιχεία από το Armed Conflict Location & Event Data. Περισσότερες από τις μισές εξ αυτών πραγματοποιήθηκαν στη Γαλλία.

Το δακρυγόνο δεν είναι αέριο

Όπως διευκρινίζεται στο ρεπορτάζ, τα δακρυγόνα δεν είναι αέρια. Αυτό που περιέχεται μέσα σε ένα δοχείο δακρυγόνου είναι ερεθιστικές ουσίες σε σκόνη ή υγρά που στη συνέχεια διασκορπίζονται στον αέρα, συχνά ως λεπτή ομίχλη.

«Τα δακρυγόνα έχουν σχεδιαστεί για να επιτίθενται ταυτόχρονα στις αισθήσεις», δήλωσε στον European Correspondent η Άννα Φάιγκενμπαουμ, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Γλασκώβης, η οποία έχει μελετήσει την ιστορία των δακρυγόνων.

Συσκευασμένο σε αλουμίνιο ή πλαστικό, το δακρυγόνο είχε αρχικά σχεδιαστεί για να εκτοξεύεται εναντίον διαδηλωτών από κοντινή απόσταση. Μπορεί να προκαλέσει αίσθηση καψίματος στο δέρμα, να ερεθίσει τα μάτια, να δυσχαιράνει την αναπνοή, να προκαλέσει ναυτία. Είναι επίσης εύφλεκτο, γεγονός που κέντρισε το παγκόσμιο ενδιαφέρον όταν ένας 15χρονος Γάλλος μαθητής ακρωτηριάστηκε στο χέρι μαζεύοντας ένα δοχείο δακρυγόνου που εξερράγη.

Από Γάλλους χημικούς η δημιουργία του

Το δακρυγόνο αναπτύχθηκε από Γάλλους χημικούς πριν από έναν αιώνα, αρχικά ως εργαλείο για την αστυνομία για τον έλεγχο των διαδηλώσεων. Μία από τις πρώτες καταγεγραμμένες χρήσεις δακρυγόνου από αστυνομική δύναμη εναντίον διαδηλωτών είναι στη Γαλλία το 1913.

Ένα χρόνο αργότερα χρησιμοποιήθηκε στον πόλεμο, όταν γαλλικά στρατεύματα το εκτόξευσαν σε γερμανικά χαρακώματα κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Μετά τον πόλεμο, η αστυνομία στη Γαλλία αλλά και σε άλλες χώρες το υιοθέτησε ξανά για να καταστείλει τις διαμαρτυρίες και να διαλύσει τα πλήθη. Μόλις το 1992 η χρήση δακρυγόνων απαγορεύτηκε ευρέως ως «μέθοδος πολέμου», βάσει μιας διεθνούς συνθήκης για τα όπλα – με μια σημαντική εξαίρεση: θα εξακολουθούσε να επιτρέπεται για τις αρχές επιβολής του νόμου.

Μια βιομηχανία δισεκατομμυρίων ευρώ

Μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, τα δακρυγόνα διατέθηκαν στην αγορά κυρίως ως εργαλείο για τα ευρωπαϊκά έθνη για την καταστολή των εξεγέρσεων στις αποικίες τους.

Οι Βρετανοί χρησιμοποίησαν δακρυγόνα στην υπό βρετανικό έλεγχο Παλαιστίνη ήδη από το 1933. Ακολούθησε η χρήση τους στο Χονγκ Κονγκ, την Κένυα, τη Μαλαισία και τη Νιγηρία. Στο εσωτερικό του Ηνωμένου Βασιλείου δεν είχαν χρησιμοποιηθεί μέχρι το 1969.

Οι Γάλλοι συνεχίζουν να πωλούν ή ακόμα και να δωρίζουν δακρυγόνα στον Λίβανο και τη Σενεγάλη.

«Αυξανόμενες πολιτικές αναταραχές που οδηγούν στη ζήτηση» είναι ο τίτλος της έκθεσης για τις αγορές δακρυγόνων του 2026 .

Η παγκόσμια αγορά δακρυγόνων αποτιμάται σε 1,45 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ φέτος και αναμένεται να αυξηθεί σε 1,87 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ έως το 2030. Οι μεγαλύτεροι παραγωγοί εδρεύουν στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Βραζιλία, τη Νότια Κορέα και την Κίνα. Ποιος είναι ο μεγαλύτερος συνεισφέρων της Ευρώπης σε αυτήν την ακμάζουσα βιομηχανία; Η Γαλλία.

Μετά τις διαμαρτυρίες για τη μεταρρύθμιση του συντάγματος το 2023 και τις συγκρούσεις με περιβαλλοντικούς ακτιβιστές στο Saint-Soline σχετικά με ένα αμφιλεγόμενο έργο κατασκευής δεξαμενής νερού, οι δαπάνες του γαλλικού υπουργείου Εσωτερικών για χειροβομβίδες δακρυγόνων αυξήθηκαν κατακόρυφα. Το 2018, ανέθεσε παραγγελίες αξίας έως και 17 εκατομμυρίων ευρώ. Μέχρι το 2023, το ποσό αυτό είχε αυξηθεί στα 78 εκατομμύρια ευρώ, σύμφωνα με το γαλλικό μέσο ενημέρωσης Politis.

Πάνω από έναν αιώνα αφότου οι Γάλλοι χημικοί το ανέπτυξαν για πρώτη φορά, το δακρυγόνο, η ουσία είναι εξίσου δημοφιλή όσο ποτέ. Η χρήση του συνεχώς αυξάνεται.

Σε πρόσφατη απόφασή της σχετικά με τις διαμαρτυρίες στο Saint-Soline, η γαλλική αρχή ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατέγραψε πώς η αστυνομία έριξε 5.015 χειροβομβίδες δακρυγόνου σε μόλις δύο ώρες, εφιστώντας την προσοχή για την εκτεταμένη χρήση του.