Πλασμαφαίρεση και «αναγεννητικές» θεραπείες: Η μόδα και οι κίνδυνοι

Η αδόκητη απώλεια του Γιώργου Μαζωνάκη επανέφερε στο προσκήνιο μια πραγματικότητα που η επιστημονική κοινότητα είχε επισημάνει εδώ και χρόνια: την ανεξέλεγκτη κατάσταση στον χώρο των λεγόμενων εναλλακτικών θεραπειών.

Σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής διαθέσιμα στοιχεία, το περιστατικό διαδραματίστηκε σε ιδιωτικό ιατρείο που αυτοαποκαλείται «Stem Cell Clinic». Ο τραγουδιστής φέρεται να είχε μεταβεί στον χώρο για προγραμματισμένη πλασμαφαίρεση – μια διαδικασία που, όπως αποδείχθηκε, ουδέποτε θα έπρεπε να πραγματοποιείται εκεί.

Τα στελεχιαία ή αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα (stem cells), τα οποία συχνά συγχέονται με τα βλαστοκύτταρα, έχουν τη δυνατότητα να ανανεώνουν το αίμα σε καθημερινή βάση. Χρησιμοποιούνται σε ειδικές νοσοκομειακές συνθήκες, στις μεταμοσχεύσεις μυελού των οστών που εφαρμόζουν οι αιματολόγοι σε ασθενείς με λευχαιμίες και άλλα αιματολογικά νοσήματα. Τα κύτταρα αυτά αναγεννούν αποκλειστικά το αίμα και κανέναν άλλο ιστό του σώματος. Οποιαδήποτε άλλη χρήση τους δεν είναι επιστημονικά τεκμηριωμένη και είναι δυνητικά επικίνδυνη. Η χρήση τους ως «θεραπεία» για αναζωογόνηση, αντιγήρανση ή αποκατάσταση άλλων ιστών δεν έχει καμία θέση στην κλινική πράξη.

Η πλασμαφαίρεση, από την πλευρά της, αποτελεί μια εξωσωματική διαδικασία κατά την οποία αφαιρείται το πλάσμα του αίματος, αντικαθίσταται με διάλυμα αλβουμίνης ή πλάσμα δότη, και τα κύτταρα του αίματος επιστρέφουν στον οργανισμό. Πραγματοποιείται με ειδικά μηχανήματα, σε νοσοκομειακό περιβάλλον, από εξειδικευμένο προσωπικό, και χρησιμοποιείται κυρίως από αιματολόγους και νευρολόγους. Η χρήση της αφορά την απομάκρυνση παθολογικών αντισωμάτων από το αίμα, για την αντιμετώπιση αυτοάνοσων νοσημάτων, όπως το σύνδρομο Guillain-Barré, η μυασθένεια gravis και η θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα. Οι παρενέργειές της είναι κυρίως καρδιαγγειακές, με συχνότερες την υπόταση και τις διαταραχές του καρδιακού ρυθμού. Σε σπάνιες περιπτώσεις, μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε καρδιακή ανακοπή, η οποία είναι ανατάξιμη μόνο εφόσον υπάρχει άμεση πρόσβαση σε καρδιοαναπνευστική αναζωογόνηση και απινιδωτή – εξοπλισμό που απουσιάζει από ένα απλό παθολογικό ιατρείο.

Δυστυχώς, στην Ιατρική παραφιλολογία που έχει διογκωθεί τα τελευταία χρόνια, η πλασμαφαίρεση διαφημίζεται γενικά ως μηχανισμός «αποτοξίνωσης», «ευεξίας» και «μακροζωίας». Καμία από αυτές τις αξιώσεις δεν είναι τεκμηριωμένη με κλινικές μελέτες. Πρόκειται για μια πρακτική που ξεκίνησε από τις ΗΠΑ, όπου celebrities όπως η Γκουίνεθ Πάλτροου και ο Ορλάντο Μπλουμ παραδέχθηκαν δημόσια ότι υποβλήθηκαν σε πλασμαφαίρεση, με πακέτα που ξεκινούν από 10.000 δολάρια και φτάνουν τα 50.000-60.000. Ο Τζο Ρόγκαν τη χαρακτήρισε «αλλαγή λαδιών στο σώμα». Ο Σάιμον Κάουελ δήλωσε ότι «γύρισε τον χρόνο πίσω». Ο Μπράιαν Τζόνσον, ο τεχνολογικός εκατομμυριούχος που επιδιώκει την «αιώνια νεότητα», προχώρησε σε πλήρη ανταλλαγή πλάσματος.

Η τάση διαδόθηκε αστραπιαία μέσα από τα social media και έφτασε στην Ελλάδα, όπου ο Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκου (ΕΟΦ) επιβεβαίωσε πρόσφατα ότι θεραπείες πλασμαφαίρεσης για «αναζωογονητικούς» λόγους πραγματοποιούνταν σε εντελώς ακατάλληλους χώρους: σε κρουαζιέρες εν πλω, σε πριβέ εκδηλώσεις, σε βεράντες, ακόμη και σε ταράτσες.

Το φαινόμενο θυμίζει έντονα τα «μπότοξ πάρτι» των προηγούμενων ετών, όπου ενέσιμα σκευάσματα προσφέρονταν μαζικά σε ιδιωτικές συγκεντρώσεις με κοκτέιλ, χωρίς ιατρική αξιολόγηση και σε εξευτελιστικά χαμηλές τιμές. Η λογική είναι η ίδια: μια σοβαρή ιατρική πράξη μετατρέπεται σε προϊόν ευεξίας, απογυμνωμένη από τα πρωτόκολλα ασφαλείας που τη συνοδεύουν.

Η προειδοποίηση που αγνοήθηκε

Η Ελληνική Αιματολογική Εταιρεία είχε ήδη σημάνει τον κώδωνα του κινδύνου για όσα ανεξέλεγκτα προσφέρονταν στους πολίτες. Με επιστολή της προς τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΟΦ), τον Εθνικό Οργανισμό Μεταμοσχεύσεων (ΕΟΜ) και το Υπουργείο Υγείας, ήδη από το 2019, είχε επισημάνει τον κίνδυνο της προσφοράς και διαφήμισης μη αποδεδειγμένων ή ανεπαρκώς τεκμηριωμένων κυτταρικών θεραπειών στη χώρα μας. Στην επιστολή εκείνη, η Εταιρεία ζητούσε:

• την άμεση διερεύνηση των δομών που προσφέρουν μη εγκεκριμένες κυτταρικές θεραπείες,
• την ενίσχυση της εποπτείας,
• και την επίσημη ενημέρωση του κοινού για τους ενδεχόμενους κινδύνους.

Πέντε χρόνια αργότερα, η τραγωδία του Γιώργου Μαζωνάκη επιβεβαίωσε με τον πιο οδυνηρό τρόπο ότι οι προειδοποιήσεις εκείνες δεν εισακούστηκαν. Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι γιατί η Πολιτεία, οι Ιατρικοί Σύλλογοι και οι ελεγκτικοί μηχανισμοί δεν έδρασαν εγκαίρως, την ώρα που η Ελληνική Αιματολογική Εταιρεία είχε κάνει τη δική της παρέμβαση.

Τι πρέπει να αλλάξει

Η Πολιτεία, μέσω του ΕΟΦ, οφείλει να παρέχει σαφή στοιχεία για την επιστημονική βαρύτητα και τεκμηρίωση των προσφερόμενων «αναγεννητικών» θεραπειών. Δεν αρκεί η απαγόρευση ή η τιμωρία εκ των υστέρων. Χρειάζεται προληπτικός έλεγχος, διαφάνεια και συστηματική ενημέρωση.

Οι Ιατρικοί Σύλλογοι, που χορηγούν άδειες λειτουργίας ιατρείων, θα πρέπει να «ξεσκονίζουν» την επιστημονική συνάφεια και επάρκεια των αιτούντων και να παρακολουθούν, έστω δειγματοληπτικά, τις δραστηριότητες των μελών τους. Η περίπτωση του ιατρείου στο Κολωνάκι, που λειτουργούσε επί 15 χρόνια με άδεια απλού παθολογικού ιατρείου ενώ φέρεται να διενεργούσε πλασμαφαίρεση, καταδεικνύει ότι ο έλεγχος είναι αποσπασματικός και αναποτελεσματικός. Όπως αποκάλυψε ο πρόεδρος του ΙΣΑ Γιώργος Πατούλης, στον φάκελο του ιατρείου δεν υπήρχε καταγεγραμμένο μηχάνημα πλασμαφαίρεσης κατά τους ελέγχους του 2024 και του 2025 – και όμως, το μηχάνημα υπήρχε και χρησιμοποιήθηκε.

Οι επιστημονικές ενώσεις, από την πλευρά τους, οφείλουν να ενημερώνουν στον δημόσιο ιστότοπό τους την επιστημονικά έγκυρη θέση τους για όσα «θαυματουργά» διαφημίζονται. Η Ελληνική Αιματολογική Εταιρεία το έπραξε. Το ερώτημα είναι αν οι υπόλοιποι φορείς ακολούθησαν.

Ο πολίτης θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα σκεπτικός και να αναζητά θεσμικές πηγές και όχι διαφημιστικές καταχωρήσεις. Μόνο από εκεί θα αντλήσει κατοχυρωμένες πληροφορίες. Η υπόθεση Μαζωνάκη απέδειξε ότι η παραπλάνηση μπορεί να αποβεί μοιραία. Ένα ιατρείο που αυτοαποκαλείται «Stem Cell Clinic», που διαφημίζει θεραπείες αναζωογόνησης και που διενεργεί πλασμαφαίρεση χωρίς άδεια, δεν είναι απλώς ένα μεμονωμένο περιστατικό ανομίας. Είναι σύμπτωμα ενός συστήματος που επί χρόνια ανέχεται τη λειτουργία χώρων χωρίς τις απαιτούμενες προδιαγραφές, που δεν διασταυρώνει τα στοιχεία των φακέλων με την πραγματικότητα και που αφήνει τους πολίτες εκτεθειμένους σε κινδύνους που θα μπορούσαν να είχαν προληφθεί.

Η πλασμαφαίρεση μπορεί να σώσει ζωές. Στις σωστές ενδείξεις, στο σωστό περιβάλλον, με το σωστό προσωπικό, είναι μια πολύτιμη θεραπευτική επιλογή. Το πρόβλημα δεν είναι η ίδια η πράξη. Είναι η μετάλλαξή της σε προϊόν – ένα προϊόν που πωλείται με υποσχέσεις αναζωογόνησης, σε χώρους χωρίς υποδομή, από ανθρώπους χωρίς την κατάλληλη ειδικότητα, με κόστος που φτάνει τις χιλιάδες ευρώ και με κίνδυνο που μπορεί να αποβεί μοιραίος. Όσο το ρυθμιστικό πλαίσιο παραμένει ασαφές και οι έλεγχοι αναποτελεσματικοί, η επόμενη τραγωδία δεν είναι θέμα «αν», αλλά «πότε». Η Ελληνική Αιματολογική Εταιρεία προειδοποίησε από το 2019.

Στο πλαίσιο των θεσμικών παρεμβάσεων που ανακοινώθηκαν μετά την υπόθεση Μαζωνάκη, ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης τοποθετήθηκε δημόσια τόσο για τη φύση της πλασμαφαίρεσης όσο και για το καθεστώς λειτουργίας του επίμαχου ιατρείου. Ανακοίνωσε τη σύσταση νομοπαρασκευαστικής επιτροπής για τη ρύθμιση των κλινικών αντιγήρανσης, τη δημιουργία εφαρμογής QR code για τον έλεγχο των αδειών κάθε ιατρείου, καθώς και την απαγόρευση των παραπλανητικών διαδικτυακών διαφημίσεων για υπηρεσίες μακροζωίας. Ο υπουργός, ωστόσο, έσπευσε να προσθέσει ότι «στο τέλος της ημέρας πρέπει και ο καθένας μας να προστατεύσει τον εαυτό του από τις επικίνδυνες ανοησίες, το Κράτος δεν μπορεί να είναι παντού».