Ιός του Δυτικού Νείλου: Θα αυξηθούν και άλλο τα κρούσματα τις επόμενες εβδομάδες

Ο ιός του Δυτικού Νείλου δεν αποτελεί πλέον μία περιστασιακή καλοκαιρινή απειλή. Στη χώρα μας, η εφετινή έξαρσή του είναι από τις σοβαρότερες των τελευταίων ετών και τις επόμενες εβδομάδες αναμένεται να προκαλέσει και άλλα κρούσματα, σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου & Προλήψεως Ασθενειών (ECDC).

Το μεγάλο ερώτημα είναι αν μπορεί να προβλεφθεί η επόμενη εστία πριν αρρωστήσουν άνθρωποι και πώς μπορεί αυτή να καταπολεμηθεί.

«Oι ψεκασμοί από μόνοι τους δεν αρκούν. Αποτελούν ένα σημαντικό μέτρο αντιμετώπισης, αλλά χρειάζεται παράλληλα συνεχής επιτήρηση των πληθυσμών των κουνουπιών και των εστιών αναπαραγωγής τους», απαντά στο Πρακτορείο FM ο δρ Πέτρος Λυγοξυγκάκης, καθηγητής Ανοσολογίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.

Ο καθηγητής τονίζει ότι η καταπολέμηση πρέπει να αρχίζει μήνες πριν από την εμφάνιση του πρώτου ανθρώπινου κρούσματος, με τον εντοπισμό των περιοχών, όπου μπορούν να αναπαραχθούν τα κουνούπια. Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη σημασία έχει η συστηματική παρακολούθηση των εντόμων, διότι μπορεί να δείξει πότε και πού αυξάνεται ο κίνδυνος. Αυτού του είδους η επιτήρηση έχει πια αρχίσει στη χώρα μας.

Ο κ. Λυγοξυγκάκης συμπληρώνει ακόμα πως πρέπει να διερευνηθεί εάν ο ιός του Δυτικού Νείλου έχει καταστεί ενδημικός στην Ελλάδα. «Ενδημικός» σημαίνει ότι έχει εγκατασταθεί μόνιμα στον τόπο μας. Αυτή η έρευνα μπορεί να γίνει μέσα από επιδημιολογικές μελέτες και την αναζήτηση αντισωμάτων στον πληθυσμό, εξηγεί ο καθηγητής.

Η κορυφή ενός πολύ μεγάλου παγόβουνου

Όσον αφορά την πραγματική έκταση της διασποράς του ιού, ο κ. Λιγοξυγκάκης εξηγεί ότι τα σοβαρά περιστατικά που φτάνουν στο νοσοκομείο αντιστοιχούν σε ένα πολύ μικρό ποσοστό των συνολικών λοιμώξεων.

Στην πραγματικότητα, τα καταγεγραμμένα περιστατικά αποτελούν «την κορυφή ενός πολύ μεγάλου παγόβουνου. Αυτές οι λοιμώξεις είναι το ένα τοις εκατό των συνολικών λοιμώξεων», τονίζει.

Γιατί όμως ένας άνθρωπος 80-90 ετών κινδυνεύει περισσότερο; Φταίει μόνο η ηλικία, ή ευθύνεται κάποιος ένας συγκεκριμένος μηχανισμός της ανοσολογικής γήρανσης ;

«Ο μηχανισμός της ανοσολογικής γήρανσης είναι ότι όσο μεγαλώνουμε δεν ανανεώνονται τα κύτταρα που είναι υπεύθυνα για την αντιμετώπιση των ιικών ασθενειών. Γι’ αυτό και οι μεγαλύτερης ηλικίας άνθρωποι είναι πιο ευαίσθητοι όχι μόνο στον ιό του Δυτικού Νείλου, αλλά σε όλες τις ιώσεις», απαντά.

Πρόβλεψη της επόμενης εστίας

Το επόμενο βήμα, σύμφωνα με τον καθηγητή, είναι να περάσουμε από την απλή καταγραφή των κρουσμάτων που προκαλεί ο ιός του Δυτικού Νείλου, στην πρόβλεψη της επιδημίας.

Αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί με μαθηματικά μοντέλα, που θα μπορούσαν να συνδυάζουν δεδομένα για:

• Τη θερμοκρασία
• Τις βροχοπτώσεις
• Τα στάσιμα νερά
• Τον πληθυσμό των κουνουπιών
• Την παρουσία του ιού του Δυτικού Νείλου στα κουνούπια
• Τα προηγούμενα κρούσματα
• Την ανοσία του πληθυσμού
• Τις πιθανές δεξαμενές του ιού, όπως τα πτηνά

Ένα τέτοιο ολοκληρωμένο σύστημα θα μπορούσε να δείχνει ποιες περιοχές είναι περισσότερο ευάλωτες σε έξαρση και να επιτρέπει την έγκαιρη παρέμβαση, λέει ο κ. Λυγοξυγκάκης, η έρευνα του οποίου επικεντρώνεται στους διαβιβαστές (στα έντομα δηλαδή που μεταδίδουν λοιμώδη νοσήματα στον άνθρωπο).

Ο καθηγητής εκτιμά μάλιστα ότι η Ελλάδα διαθέτει το επιστημονικό δυναμικό και τα μέσα για να αναπτύξει ένα τέτοιο σύστημα. Αυτό θα είχε ευρύτερη ευρωπαϊκή σημασία, καθώς παρόμοιοι κίνδυνοι αφορούν την Ιταλία, τη νότια Γαλλία και την Ισπανία.

Χωρίς εμβόλιο και ειδικό φάρμακο

Στο θεραπευτικό πεδίο, τα δεδομένα παραμένουν περιορισμένα. Δεν υπάρχει ειδικό φάρμακο που να μπορεί να χορηγηθεί εγκαίρως και να αποτρέψει την εξέλιξη σε εγκεφαλίτιδα της εγκεφαλίτιδας που προκαλεί ο ιός του Δυτικού Νείλου. Δεν υπάρχει επίσης ούτε διαθέσιμο εμβόλιο για τον γενικό πληθυσμό.

Πόσο εύκολο είναι, όμως, να αναπτυχθεί ένα εμβόλιο τη στιγμή που ο ιός του Δυτικού Νείλου εμφανίζεται σποραδικά και απρόβλεπτα; «Τώρα με την τεχνολογία mRNA νομίζω ότι έχουμε ένα πολύ πιο προηγμένο εργαλείο στη διάθεσή μας, πολύ πιο αποτελεσματικό από τις προηγούμενες προσπάθειες», απαντά ο καθηγητής.

Το εργαλείο αυτό θα μπορούσε στο μέλλον να συμβάλει στην ανάπτυξη ενός εμβολίου με υψηλή προστατευτική ικανότητα, προσθέτει.

Προσαρμόζονται και στο υφάλμυρο νερό

Ο κ. Λυγοξυγκάκης αναφέρει ακόμα ότι τα κουνούπια έχουν την ικανότητα να προσαρμόζονται ακόμη και σε υφάλμυρο νερό. Η προσαρμοστικότητά τους θα μπορούσε να αλλάξει τα επόμενα χρόνια τον χάρτη των ασθενειών που μεταδίδονται στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της λοίμωξης που προκαλεί ο ιός του Δυτικού Νείλου.

Όπως εξηγεί ο καθηγητής «αυτό είναι ένα μεγάλο πρόβλημα και ένα μεγάλο ερώτημα». Οι επιστήμονες μελετούν τώρα την προσαρμοστικότητα των εντόμων και ακόμα δεν έχουν αποσαφηνίσει εάν είναι:

Προσαρμογή με αλλαγή στο DNA, η οποία μεταδίδεται από γενιά σε γενιά ή

Επιγενετική προσαρμογή, δηλαδή μία χημική μετατροπή ενός μέρους του DNA, η οποία δεν είναι μόνιμη αλλά είναι αρκετά ελαστική ώστε να αλλάζει από γενιά σε γενιά

«Αυτό είναι που θέλουμε να απαντήσουμε. Αν πρόκειται για γενετική αλλαγή, τότε ναι, είναι πολύ μεγάλο θέμα και μπορεί να οδηγήσει σε τεράστια επέκταση των κουνουπιών φορέων, όσο το επίπεδο της θάλασσας αυξάνεται», προειδοποιεί. Και αυτό διότι «τα υφάλμυρα νερά θα έρχονται ολοένα περισσότερο προς το εσωτερικό της στεριάς σε νησιά και σε παραθαλάσσιες περιοχές».

Ο κίνδυνος τα επόμενα χρόνια

Ο κ. Λυγοξυγκάκης επισημαίνει ακόμα ότι η κατάσταση θα επιδεινωθεί την επόμενη δεκαετία, εάν δεν αντιμετωπιστεί η κλιματική αλλαγή.

«Η γεωγραφική εξάπλωση των φορέων και με διάφορες αλλαγές χρήσης γης που φέρνουν τους ανθρώπινους πληθυσμούς ολοένα πιο κοντά σε δεξαμενές παθογόνων και σε εστίες αναπαραγωγής αυτών των εντόμων, θα δημιουργήσει αναπόφευκτα αύξηση αυτών των ασθενειών», εκτιμά.

Οι ασθένειες αυτές, θα γίνουν ενδημικές όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά σε όλη τη Νότια Ευρώπη, δημιουργώντας ένα νέο τοπίο για τη δημόσια υγεία.

«Μέχρι να αποκτήσουμε αποτελεσματικότερα συστήματα πρόβλεψης, η ατομική προστασία παραμένει κρίσιμη, ιδιαίτερα για τους ηλικιωμένους: μακριά ρούχα, εντομοαπωθητικά και αποφυγή στάσιμων νερών», καταλήγει.

Φωτογραφία: iStock