Οσο ο ηγέτης μένει αόρατος, οι Ιρανοί ανησυχούν

Σε όλην την Τεχεράνη, το πρόσωπο του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ βρίσκεται παντού. Σε τοιχογραφίες, σε τεράστιες αφίσες όπου εμφανίζεται δίπλα στον νεκρό πατέρα του, Αλί, αλλά και στα πλακάτ των υποστηρικτών του καθεστώτος που συγκεντρώνονται στις πλατείες της πρωτεύουσας. Υπάρχει όμως μια παράδοξη λεπτομέρεια: ο 56χρονος ηγέτης, ο οποίος ανέλαβε την εξουσία πριν από περισσότερο από έξι μήνες, παραμένει άφαντος.

Οπως γράφουν οι Financial Times, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ δεν έχει κάνει ούτε μία δημόσια εμφάνιση, ούτε καν στην κηδεία του πατέρα του τον Ιούλιο. Δεν έχει δημοσιοποιήσει φωτογραφία, βίντεο ή ηχητικό του μήνυμα. Κυβερνά αποκλειστικά μέσω γραπτών ανακοινώσεων. Οι αξιωματούχοι του καθεστώτος υποστηρίζουν ότι πρόκειται για απαραίτητο μέτρο ασφαλείας, μετά τις δεκάδες δολοφονίες ανώτατων στελεχών από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, μεταξύ των οποίων και ο ίδιος ο Αλί Χαμενεΐ.

Η επίσημη εκδοχή λέει ότι ο Μοτζτάμπα τραυματίστηκε στην επίθεση της 28ης Φεβρουαρίου, κατά την οποία σκοτώθηκε ο πατέρας του, αλλά έχει αναρρώσει και εξακολουθεί να έχει τον πλήρη έλεγχο. Στο εσωτερικό του Ιράν, όμως, η απουσία του δημιουργεί ολοένα περισσότερες απορίες και υποψίες. Ενας υδραυλικός στην Τεχεράνη εκφράζει μια άποψη που, σύμφωνα με τους FT, ακούγεται συχνά στους δρόμους: είτε σκοτώθηκε στον βομβαρδισμό είτε τραυματίστηκε τόσο σοβαρά ώστε δεν μπορεί να εμφανιστεί. «Αν ήταν ζωντανός, θα μπορούσε τουλάχιστον να βγάλει ένα βίντεο», λέει.

Η απουσία είναι ιδιαίτερα ασυνήθιστη για το ιρανικό πολιτικό σύστημα. Από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, οι ανώτατοι ηγέτες της χώρας είχαν σταθερή δημόσια παρουσία. Ο Ρουχολάχ Χομεϊνί απευθυνόταν συχνά στον λαό κατά τη δεκαετία που βρισκόταν στην εξουσία. Ο διάδοχός του, Αλί Χαμενεΐ, εμφανιζόταν στην τηλεόραση ακόμη και μία φορά την εβδομάδα, εκφωνώντας ομιλίες που καθόριζαν την πολιτική και ιδεολογική κατεύθυνση της Ισλαμικής Δημοκρατίας επί σχεδόν τέσσερις δεκαετίες.

Ο Μοτζτάμπα, αντίθετα, ήταν ελάχιστα γνωστός στο ευρύ κοινό πριν από τον πόλεμο. Επί δεκαετίες σπούδαζε και δίδασκε σε θρησκευτική σχολή. Ακόμη και αρκετοί ανώτατοι πολιτικοί αξιωματούχοι δεν τον είχαν συναντήσει ή συνομιλήσει μαζί του. Υπάρχουν ελάχιστα δημόσια πλάνα του, σημειώνουν οι FT, μεταξύ άλλων από την περίοδο που είχε υπηρετήσει ως εθελοντής στον πόλεμο Ιράν-Ιράκ τη δεκαετία του 1980.

Οι γραπτές παρεμβάσεις του, πάντως, δεν είναι αμελητέες. Περιλαμβάνουν πολιτικές και θρησκευτικές οδηγίες, διορισμούς ανώτατων αξιωματούχων και επανειλημμένες εκκλήσεις προς τις αντίπαλες πολιτικές παρατάξεις να αποφύγουν τη διάσπαση. Τον περασμένο μήνα, μάλιστα, χαρακτήρισε την ενότητα των μουσουλμάνων «ακρογωνιαίο λίθο» για την επίτευξη ενός ισχυρού ισλαμικού πολιτισμού.

Οι FT γράφουν ότι μόνο ένας μικρός αριθμός ανθρώπων έχει άμεση πρόσβαση στον νέο ανώτατο ηγέτη. Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν είναι ο μόνος υψηλόβαθμος αξιωματούχος που έχει δηλώσει δημόσια ότι έχει συναντηθεί μαζί του. Ξένοι διπλωμάτες στην Τεχεράνη και αλλού, χωρίς να διαθέτουν άμεση πληροφόρηση για την κατάσταση της υγείας του, εκτιμούν ότι ο Χαμενεΐ παραμένει ενεργός και ασκεί εξουσία, αν και πιθανόν να μην έχει το κύρος που διέθετε ο πατέρας του.

Ο Ντόναλντ Τραμπ, ωστόσο, έχει δώσει διαφορετική εικόνα. Τον περασμένο μήνα δήλωσε ότι θεωρεί τον Χαμενεΐ ζωντανό, αλλά «πολύ σοβαρά τραυματισμένο» από την επίθεση του Φεβρουαρίου, αναφέροντας μάλιστα τραυματισμούς στην αριστερή πλευρά του σώματός του. Το υπουργείο Υγείας του Ιράν επιμένει ότι οι τραυματισμοί ήταν ελαφροί και ότι ο Χαμενεΐ έμεινε στο νοσοκομείο λιγότερο από 24 ώρες.

Η αβεβαιότητα, σύμφωνα με τους FT, έχει δημιουργήσει πρόσφορο έδαφος για φήμες. Κάποιοι Ιρανοί πιστεύουν ότι δεν επέζησε από την επίθεση στην οποία σκοτώθηκαν επίσης η σύζυγος, η αδελφή και η ανιψιά του. Αλλοι μιλούν για συνωμοσίες, υποστηρίζοντας ότι πίσω από την εξουσία βρίσκονται ξένες δυνάμεις, από τη Ρωσία και την Κίνα μέχρι τη Βρετανία. Κυκλοφορούν και πιο ακραία σενάρια, όπως ότι το καθεστώς ετοιμάζει σωσίες του ηγέτη.

Η οικονομική κατάσταση ενισχύει την αίσθηση αποδιοργάνωσης. Ο ετήσιος πληθωρισμός βρίσκεται περίπου στο 90%, ενώ οι ΗΠΑ έχουν επιβάλει αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια. Μια καθαρίστρια στην Τεχεράνη, μητέρα δύο παιδιών, λέει στους FT ότι όταν οι τιμές των τροφίμων αυξάνονται καθημερινά, δυσκολεύεται να πιστέψει ότι υπάρχει πραγματικός ηγέτης στη χώρα. Αν ο Χαμενεΐ είναι ζωντανός, προσθέτει, η ίδια θα ήθελε να γνωρίζει ότι βλέπει τη ζωή που πλέον δεν αντέχεται.

Ο μεταρρυθμιστής πολιτικός Μοχαμάντ-Σαντέκ Τζαβαντί-Χεσάρ απορρίπτει τις θεωρίες συνωμοσίας, θεωρεί όμως ότι αποκαλύπτουν κάτι σημαντικότερο: την κατάρρευση της εμπιστοσύνης ανάμεσα στους πολίτες και το κράτος. Οι άνθρωποι, εξηγεί στους FT, έχουν μάθει να μην πιστεύουν όσα τους ανακοινώνουν οι αξιωματούχοι, επειδή επί χρόνια αισθάνονται ότι δεν τους λένε την αλήθεια.

Οι FT επισημαίνουν και μια άλλη διάσταση. Η εξαφάνιση του νέου ηγέτη από τη δημόσια ζωή μπορεί να συμβολίζει τον μετασχηματισμό του ίδιου του καθεστώτος μετά τον πόλεμο: ένα σύστημα λιγότερο προσωποκεντρικό και ένα ακόμη ισχυρότερο Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, το οποίο πολλοί Ιρανοί θεωρούν πλέον ότι βρίσκεται στην πραγματική θέση ισχύος.

Οι Φρουροί, άλλωστε, ήταν ήδη ο ισχυρότερος θεσμός του Ιράν πριν από τον πόλεμο και ανέλαβαν κρίσιμες αποφάσεις κατά τη διάρκειά του, μεταξύ άλλων την επιλογή να παραμείνει κλειστό το Στενό του Ορμούζ παρά το τεράστιο οικονομικό κόστος. «Δεν έχουμε πια ονόματα ηγετών», λέει ένας επιχειρηματίας στην Τεχεράνη. «Οι Φρουροί σίγουρα κάνουν κουμάντο, αλλά ούτε αυτό ξεκαθαρίζει τα πράγματα».

Για τους πιστούς του καθεστώτος, ωστόσο, η εξαφάνιση του Χαμενεΐ έχει διαφορετική εξήγηση. Θεωρούν ότι, μετά τις επιτυχίες των αμερικανικών και ισραηλινών υπηρεσιών πληροφοριών στο Ιράν, οποιαδήποτε δημόσια εμφάνιση θα τον εξέθετε σε κίνδυνο. Μια 29χρονη μηχανικός υπολογιστών λέει στους FT ότι δεν χρειάζεται να εμφανιστεί ούτε με βίντεο ούτε με ηχητικό μήνυμα μέχρι να είναι απολύτως ασφαλής. «Μία πρόταση από εκείνον αρκεί για να μας δείξει τον δρόμο».

Και ο ίδιος ο Τζαβαντί-Χεσάρ υποστηρίζει ότι, παρά την αβεβαιότητα, υπάρχει ενότητα και συντονισμός στη λήψη αποφάσεων στα πιο κρίσιμα ζητήματα. Ομως η περιορισμένη επικοινωνία του Χαμενεΐ έχει αφήσει χώρο και για εσωτερικές διαφωνίες. Οταν ο Πεζεσκιάν υπέγραψε τον Ιούνιο μνημόνιο κατανόησης με τον Τραμπ για την επίτευξη συμφωνίας που θα τερμάτιζε τον πόλεμο, ο ανώτατος ηγέτης δήλωσε ότι ήταν «καταρχήν» αντίθετος, αν και τελικά ενέκρινε τη συμφωνία.

Η ασάφεια αυτή επέτρεψε στους σκληροπυρηνικούς να επιτεθούν στον Πεζεσκιάν και στους πραγματιστές, κατηγορώντας τους ότι επέβαλαν τη θέλησή τους στον Χαμενεΐ. Το καθεστώς προσπαθεί έτσι να κατασκευάσει μια εικόνα για τον μυστηριώδη ηγέτη: ο Πεζεσκιάν υποστηρίζει ότι συναντήθηκε μαζί του επί επτά ώρες και συζήτησαν όλα τα μεγάλα προβλήματα της χώρας, ενώ συγγενείς του μιλούν για τη θρησκευτικότητά του, ακόμη και για την προτίμησή του στις ταινίες του Κρίστοφερ Νόλαν.

Ισως, καταλήγουν οι FT, η αβεβαιότητα να είναι σκόπιμη. Ενας άνθρωπος του καθεστώτος λέει ότι δεν πρόκειται να υποκύψουν σε αυτό που χαρακτηρίζει «ψυχολογικό πόλεμο» και να εμφανίσουν τον ηγέτη για να δολοφονηθεί. Συγγενής του Χαμενεΐ πηγαίνει ακόμη παραπέρα: η άγνοια των αντιπάλων για το τι πραγματικά συμβαίνει στο Ιράν είναι χρήσιμη, υποστηρίζει. Οσο οι εχθροί αναρωτιούνται αν ο Μοτζτλαμπα Χαμενεΐ ζει και αν κυβερνά, τόσο το καθεστώς διατηρεί ένα από τα λίγα πλεονεκτήματά του: την αβεβαιότητα.

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google