ΗΠΑ – Ενδιάμεσες εκλογές: Βροχή δισεκατομμυρίων στην προεκλογική εκστρατεία

Δεκάδες εκατομμύρια Αμερικανοί προσέρχονται στις κάλπες με βασική έγνοια την ακρίβεια, το ολοένα αυξανόμενο κόστος ζωής στο οποίο μεγάλο μέρος πολιτών δυσκολεύεται πλέον να αντεπεξέλθει. Κατά τη διάρκεια, όμως, της προεκλογικής εκστρατείας ενόψει των κρίσιμων ενδιάμεσων εκλογών, έβλεπαν το χρήμα να ρέει άφθονο, με τις συνολικές δαπάνες για πολιτικές διαφημίσεις να ξεπερνούν τα 11,6 δισεκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με την εταιρεία παρακολούθησης διαφημίσεων AdImpact – το ποσό υπερβαίνει αντίστοιχες δαπάνες ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2024.

Οπως γράφει ο Μάσιμο Γκάτζι της Corriere della Sera, η αντίθεση ανάμεσα στην οικονομική πίεση που υφίστανται οι ψηφοφόροι και στα αστρονομικά ποσά που δαπανώνται για να κερδηθεί η ψήφος τους, είναι αποκαλυπτική του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί σήμερα η πολιτική στην Αμερική.

Στην Ευρώπη οι περιορισμοί που προβλέπονται όσον αφορά τις προεκλογικές δαπάνες κρατούν τα ποσά σε εντελώς διαφορετική κλίμακα. Στις γαλλικές προεδρικές εκλογές του 2022, όταν επανεξελέγη ο Εμανουέλ Μακρόν, οι δώδεκα υποψήφιοι δήλωσαν συνολικές δαπάνες 83,5 εκατ. ευρώ. Στις βρετανικές βουλευτικές εκλογές του 2024 οι δαπάνες κομμάτων, υποψηφίων και τρίτων φορέων ανήλθαν, συνολικά, στο ποσό των 94,5 εκατ. στερλινών. Πρόκειται, προφανώς, για διαφορετικές εκλογικές αναμετρήσεις και κατηγορίες δαπανών, αλλά η απόσταση από τα αμερικανικά μεγέθη παραμένει τεράστια.

Πώς άνοιξε ο δρόμος για απεριόριστες δωρεές

Και στις ΗΠΑ υπάρχουν όρια στα ποσά που μπορούν να προσφέρουν μεμονωμένοι χρηματοδότες απευθείας σε υποψηφίους. Ωστόσο μια σειρά από δικαστικές αποφάσεις του 2010 άλλαξαν ριζικά τους κανόνες για τη χρηματοδότηση εκστρατειών που διεξάγονται ανεξάρτητα από αυτούς.

Με την απόφαση Citizens United το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε αντισυνταγματική την απαγόρευση ανεξάρτητων εκλογικών δαπανών από επιχειρήσεις και συνδικάτα, επικαλούμενο την ελευθερία της έκφρασης που προστατεύεται από την πρώτη τροπολογία του συντάγματος. Επειτα από λίγους μήνες η απόφαση ομοσπονδιακού εφετείου στην υπόθεση SpeechNow άνοιξε τον δρόμο για απεριόριστες εισφορές σε επιτροπές που πραγματοποιούν αποκλειστικά τέτοιες δαπάνες, τις γνωστές super PACs. Οι επιτροπές αυτές μπορούν να συγκεντρώνουν απεριόριστα ποσά από τις πηγές που επιτρέπει ο νόμος, υπό τον όρο ότι οι εκλογικές εκστρατείες τους πραγματοποιούνται ανεξάρτητα από τους υποψηφίους, τα προεκλογικά επιτελεία ή τα κόμματά τους.

Εκτοτε, όπως παρατηρεί ο ιταλός σχολιαστής, διάφοροι μεγιστάνες του πλούτου αξιοποιούν ολοένα πιο επιθετικά αυτήν την ελευθερία, προσφέροντας αφειδώς δεκάδες ή και εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια σε υποψηφίους (δημιουργώντας, έτσι, αναπόφευκτα και προσδοκίες ανταπόδοσης).

Και στην τρέχουσα αναμέτρηση, μετά από τις προεδρικές εκλογές του 2024, πρωταγωνιστεί ξανά ο Ελον Μασκ. Ο πρώην κολλητός του Τραμπ, ο οποίος μετά από τη δημόσια ρήξη του με τον αμερικανό πρόεδρο το 2025, ανακοίνωνε σχέδια για ένα τρίτο κόμμα, επανήλθε στο προσκήνιο της πολιτικής ως ο μεγαλύτερος χρηματοδότης των Ρεπουμπλικάνων. Οι δωρεές του στον τρέχοντα εκλογικό κύκλο ανέρχονται σε περίπου 446 εκατ. δολάρια, κυρίως προς επιτροπές πολιτικής δράσης, ποσό ρεκόρ για μεμονωμένο δωρητή στην ιστορία της Αμερικής.

Οσον αφορά την απευθείας συγκέντρωση χρημάτων από τα προεκλογικά επιτελεία των υποψηφίων, ξεχωρίζουν κάποιοι Δημοκρατικοί υποψήφιοι για τη Γερουσία, η επικράτηση των οποίων θα μπορούσε να αλλάξει τον συσχετισμό δυνάμεων και σε αυτό το σώμα (η ανάκτηση του ελέγχου της Βουλής των Αντιπροσώπων από τους Δημοκρατικούς θεωρείται σχεδόν βέβαιη).

Πρώτος είναι ο Τζέιμς Ταλάρικο, με περίπου 146 εκατ. δολάρια (έως την 14η Οκτωβρίου) σύμφωνα με την Ομοσπονδιακή Εκλογική Επιτροπή. Διεκδικεί την εκλογή του στη Γερουσία στο παραδοσιακά ρεπουμπλικανικό Τέξας σε βάρος του  αμφιλεγόμενου γενικού εισαγγελέα Κεν Πάξτον, του οποίου η σταδιοδρομία έχει αμαυρωθεί από διάφορες δικαστικές περιπέτειες και σκάνδαλα, ωστόσο, είναι ο εκλεκτός του Τραμπ.

Ακολουθούν ο γερουσιαστής της Τζόρτζια Τζον Οσοφ που διεκδικεί την επανεκλογή του, ο Σέροντ Μπράουν, που επιδιώκει να επιστρέψει στη Γερουσία, εκπροσωπώντας το Οχάιο, μετά από την ήττα του το 2024, και ο Αμπντούλ Ελ Σαγέντ, ο μουσουλμάνος -«τζιχαντιστής» σύμφωνα με τον Τραμπ- υποψήφιος της αριστερής πτέρυγας των Δημοκρατικών στο Μίσιγκαν, ο οποίος κατάφερε να συγκεντρώσει περί τα 53 εκατ. δολάρια αποκλειστικά από δωρεές πολιτών.

Η μάχη των megadonors

Πρόκειται, όμως, για ποσά τρόπον τινά αμελητέα μπροστά στα δισεκατομμύρια που διοχετεύονται στις ανεξάρτητες επιτροπές πολιτικής δράσης. Οι δισεκατομμυριούχοι τείνουν να ενισχύουν υποψηφίους που αντιμετωπίζουν δυσκολίες, χρηματοδοτώντας εκστρατείες είτε υπέρ τους είτε εναντίον των αντιπάλων τους: έως την 23η Οκτωβρίου οι λεγόμενοι megadonors είχαν διοχετεύσει στην προεκλογική εκστρατεία περισσότερα από 2,7 δισ. δολάρια, με τη μερίδα του λέοντος (περίπου 1,7 δισ.) να καταλήγει στη συντηρητική παράταξη.

Από τους τέσσερις μεγαλύτερους δωρητές, με εισφορές άνω των 100 εκατ. δολαρίων, οι τρεις στηρίζουν τους Ρεπουμπλικάνους. Εκατοντάδες εκατομμύρια πίσω από τον Μασκ ακολουθούν το ζεύγος Ελίζαμπεθ και Ρίτσαρντ Γιούλαϊν, ιδιοκτήτες του αμερικανικού κολοσσού εμπορίας υλικών συσκευασίας και εξοπλισμού γραφείου Uline, με 150 εκατ. και ο Τζεφ Γιας, 22ος πλουσιότερος άνθρωπος στον κόσμο με 110 εκατ. Πρώτος μεταξύ των χρηματοδοτών των Δημοκρατικών είναι ο Τζορτζ Σόρος με 102 εκατ. ενώ ακολουθεί ο Μάικλ Μπλούμπεργκ με 84 εκατ.

Ο Ριντ Χόφμαν, συνιδρυτής του LinkedIn και παλιός συνεργάτης του Μασκ στην PayPal, συγκαταλέγεται μεταξύ των επιφανέστερων υποστηρικτών των Δημοκρατικών από τον χώρο της τεχνολογίας, προσφέροντας σε διάφορους υποψηφίους περισσότερα από 40 εκατ. δολάρια, 18 εκ των οποίων κατέληξαν στον Τζέιμς Ταλάρικο του Τέξας. Παρενέβη, όμως, ο Μασκ, ενισχύοντας την προεκλογική εκστρατεία του Πάξτον με περισσότερα από 160 εκατομμύρια δολάρια (μέσω διάφορων επιτροπών πολιτικής δράσης).

Ωστόσο, όπως κρίνουν πολλοί αναλυτές, αυτή η χρηματοδοτική χιονοστιβάδα, την ώρα που πολλοί Αμερικανοί δυσκολεύονται να πληρώνουν τους λογαριασμούς τους, θα μπορούσε να γίνει μπούμερανγκ για τους Ρεπουμπλικάνους και τον Τραμπ.

Και η ώρα της κρίσης έφτασε.