Εντοπίστηκε χολέρα στα νερά του Ασωπού κατόπιν μικροβιολογικής έρευνας του ΠΑΚΟΕ

Έντονη ανησυχία για τη δημόσια υγεία προκαλούν τα ευρήματα της πρόσφατης μικροβιολογικής έρευνας που διεξήγαγε το Πανελλήνιο Κέντρο Οικολογικών Ερευνών (ΠΑΚΟΕ) στα ύδατα του Ασωπού ποταμού.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα των εργαστηριακών αναλύσεων, σε πέντε από τα δώδεκα σημεία δειγματοληψίας απομονώθηκαν βακτήρια του γένους Vibrio, στα οποία περιλαμβάνονται παθογόνα στελέχη.

Το ΠΑΚΟΕ απευθύνει επείγουσα έκκληση προς τις αρμόδιες αρχές για την άμεση διενέργεια επιβεβαιωτικών ελέγχων, την εξέταση πιθανών διαρροών λυμάτων και τη λήψη προστατευτικών μέτρων.

Τα ευρήματα της έρευνας του ΠΑΚΟΕ στον Ασωπό

Η δειγματοληψία πραγματοποιήθηκε από εξειδικευμένο κλιμάκιο του ΠΑΚΟΕ σε προεπιλεγμένες θέσεις κατά μήκος της λεκάνης απορροής του Ασωπού. Τα δείγματα μεταφέρθηκαν υπό συνθήκες ψύξης στο μικροβιολογικό εργαστήριο του Κέντρου, όπου εξετάστηκαν με τη χρήση του ειδικού εκλεκτικού θρεπτικού υποστρώματος TCBS (Thiosulfate–Citrate–Bile Salts–Sucrose) agar.

Τα αποτελέσματα της εργαστηριακής καλλιέργειας έδειξαν την ανάπτυξη χαρακτηριστικών αποικιών του γένους Vibrio σε πέντε καίρια σημεία:

• Οινόφυτα: Καταγράφηκαν δύο διαφορετικοί τύποι αποικιών (κίτρινες και πράσινες) σε δύο ξεχωριστά σημεία.

• Συκάμινο: Θετικό δείγμα με παρουσία αποικιών.

• Ωρωπός: Ανίχνευση μικροβιακού φορτίου.

• Εκβολή Ασωπού: Εντοπισμός βακτηρίων στη ζώνη εκβολής του ποταμού.

Όπως επισημαίνει το ΠΑΚΟΕ, η ανάπτυξη αποικιών στο υπόστρωμα TCBS επιβεβαιώνει την παρουσία βακτηρίων του γένους Vibrio, ωστόσο απαιτούνται περαιτέρω εξειδικευμένες μοριακές και ορολογικές εξετάσεις για τον ακριβή προσδιορισμό του είδους και την τυχόν ταυτοποίηση του επιδημικού στελέχους Vibrio cholerae, που προκαλεί τη νόσο της χολέρας, ή άλλων παθογόνων όπως το Vibrio vulnificus και το Vibrio parahaemolyticus.

Τι είναι το γένος Vibrio και η κλινική σημασία των ειδών του

Τα βακτήρια του γένους Vibrio (Δονάκια) είναι Gram-αρνητικοί, καμπυλόμορφοι μικροοργανισμοί που ευδοκιμούν κατ’ εξοχήν σε θαλάσσια, υφάλμυρα και εσωτερικά ύδατα με αυξημένη αγωγιμότητα.

Τα κυριότερα είδη που παρουσιάζουν κλινικό και οικολογικό ενδιαφέρον περιλαμβάνουν:

1. Vibrio cholerae: Ο αιτιολογικός παράγοντας της χολέρας. Μεταδίδεται κυρίως μέσω κοπρανωδώς μολυσμένου νερού και τροφίμων. Προκαλεί οξεία υδαρή διάρροια και σοβαρή αφυδάτωση, η οποία αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα μπορεί να αποβεί μοιραία.

2. Vibrio vulnificus: Γνωστό και ως «σαρκοφάγο βακτήριο», προκαλεί βαρύτατες λοιμώξεις τραυμάτων (νεκρωτική απονευρωσίτιδα) και πρωτοπαθή σηψαιμία, παρουσιάζοντας υψηλά ποσοστά θνητότητας (20%–50%).

3. Vibrio parahaemolyticus: Αποτελεί συχνή αιτία οξείας γαστρεντερίτιδας που συνδέεται με την κατανάλωση ωμών ή ατελώς μαγειρεμένων θαλασσινών.

4. Vibrio fischeri (Aliivibrio fischeri): Είδος με τεράστιο βιοτεχνολογικό ενδιαφέρον, το οποίο παράγει φυσική φωταύγεια και χρησιμοποιείται διεθνώς ως βιοδείκτης για τη μέτρηση της τοξικότητας των υδάτων.

Γιατί ο Ασωπός ευνοεί την ανάπτυξη των βακτηρίων Vibrio

Η παρουσία και ο πολλαπλασιασμός των βακτηρίων Vibrio στον Ασωπό δεν είναι τυχαία, αλλά συνδέεται άμεσα με το ιδιαίτερο περιβαλλοντικό και βιομηχανικό προφίλ της περιοχής:

• Βιομηχανική επιβάρυνση και συν-ανθεκτικότητα: Ο Ασωπός επιβαρύνεται διαχρονικά με βαρέα μέταλλα, όπως το εξασθενές χρώμιο [Cr(VI)]. Τα βακτήρια Vibrio αναπτύσσουν μηχανισμούς ανθεκτικότητας στα βαρέα μέταλλα, η οποία συχνά συνδέεται με διασταυρούμενη ανθεκτικότητα (co-resistance) σε αντιβιοτικά.

• Υφαλμύρινση και αγωγιμότητα: Η υπεράντληση του υδροφόρου ορίζοντα και η εισροή βιομηχανικών υγρών αποβλήτων δημιουργούν συνθήκες αυξημένης αλατότητας, προσφέροντας το κατάλληλο υπόστρωμα για τα αλόφιλα αυτά βακτήρια.

• Ευτροφισμός και αγροτικές απορροές: Τα αζωτούχα και φωσφορικά λιπάσματα από τις καλλιέργειες προκαλούν ευτροφισμό, αυξάνοντας το ζωοπλαγκτόν. Τα βακτήρια Vibrio προσκολλώνται στο χιτινώδες κέλυφος του ζωοπλαγκτού, χρησιμοποιώντας το ως φορέα και πηγή τροφής.

• Κλιματική αλλαγή: Τα βακτήρια αυτά είναι θερμόφιλα (ιδανική ανάπτυξη σε θερμοκρασίες άνω των 17°C–20°C). Η άνοδος της θερμοκρασίας του νερού κατά τους θερινούς μήνες προκαλεί πληθυσμιακή έκρηξη των μικροοργανισμών.

Αποικίες στελεχών Vibrio σε TCBS agar

Μέτρα προφύλαξης και οδηγίες προς τους πολίτες

Έως ότου ολοκληρωθούν οι επιβεβαιωτικές αναλύσεις από τους αρμόδιους κρατικούς φορείς, το ΠΑΚΟΕ και οι επιστημονικοί φορείς συνιστούν την αυστηρή τήρηση των ακόλουθων μέτρων:

1. Επαφή με το νερό του ποταμού

• Οι πολίτες καλούνται να μην έρχονται σε επαφή με το νερό στα επίμαχα σημεία (Οινόφυτα, Συκάμινο, Ωρωπός, Εκβολή) και να μην το χρησιμοποιούν για πόση, άρδευση ή προετοιμασία τροφίμων.

• Άτομα με ανοιχτές πληγές, κοψίματα ή δερματικές βλάβες πρέπει να αποφεύγουν εντελώς την επαφή με το νερό. Σε περίπτωση τυχαίας επαφής, απαιτείται αμέσως σχολαστικό πλύσιμο με καθαρό νερό και σαπούνι.

2. Ασφάλεια τροφίμων

• Αποφυγή κατανάλωσης ωμών ή πλημμελώς μαγειρεμένων οστρακοειδών και αλιευμάτων που ενδέχεται να προέρχονται από επιβαρυμένες παράκτιες περιοχές.

• Τακτικό πλύσιμο των χεριών με καθαρό νερό και σαπούνι πριν από την προετοιμασία φαγητού και μετά τη χρήση της τουαλέτας.

3. Ομάδες υψηλού κινδύνου

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται από άτομα με χρόνια ηπατική νόσο (κίρρωση, ηπατίτιδα), διαβήτη, καρκίνο, ανοσοκαταστολή ή νεφρική ανεπάρκεια, καθώς διατρέχουν πολλαπλάσιο κίνδυνο εκδήλωσης σοβαρών συστηματικών λοιμώξεων σε περίπτωση έκθεσης στο βακτήριο.