Ελλάδα

Το Πολυτεχνείο μέσα από τα μάτια των ξένων – «Πώς μπορείτε να κοιμάστε, Αθηναίοι;»

Η εξέγερση του Πολυτεχνείου ήταν η κορυφαία στιγμή αντίστασης στην στρατιωτική χούντα που έβαλε «στο γύψο» την χώρα επί 7 χρόνια, παράλληλα όμως ήταν ένα γεγονός που έκανε αίσθηση και στο εξωτερικό, καθώς για πρώτη φορά φάνηκε να κλυδωνίζεται το καθεστώς, το οποίο λίγες μήνες μετά κατέρρευσε και υπό το βάρος της τραγωδίας της Κύπρου.

Ο νότος της Ευρώπης το 1973 πολιτικά δεν έχει καμία σχέση με τον βορρά. Τρεις δικτατορίες στην Ελλάδα, την Ισπανία και την Πορτογαλία, μοιάζουν ακλόνητες και εκτός κάποιων παράνομων αντιστασιακών δικτύων τίποτα δε δείχνει να κλυδωνίζει σοβαρά τα καθεστώτα. Μπορεί την επόμενη χρονιά με την Επανάσταση των Γαρυφάλλων στην Πορτογαλία και αργότερα τον θάνατο του Φράνκο στην Ισπανία οι χώρες να απαλλάχθηκαν από τους δυνάστες, τίποτα όμως το 1973 δεν το προμήνυε. Στην Ελλάδα η χούντα σχεδίαζε να κάνει εκλογές με τη συμμετοχή πολιτικών προσώπων και την πορεία αυτή κλήθηκε να διασφαλίσει η κυβέρνηση Μαρκεζίνη.

Ο νότος της Ευρώπης το 1973 πολιτικά δεν έχει καμία σχέση με τον βορρά. Τρεις δικτατορίες στην Ελλάδα, την Ισπανία και την Πορτογαλία, μοιάζουν ακλόνητες και εκτός κάποιων παράνομων αντιστασιακών δικτύων τίποτα δε δείχνει να κλυδωνίζει σοβαρά τα καθεστώτα. Μπορεί την επόμενη χρονιά με την Επανάσταση των Γαρυφάλλων στην Πορτογαλία και αργότερα τον θάνατο του Φράνκο στην Ισπανία οι χώρες να απαλλάχθηκαν από τους δυνάστες, τίποτα όμως το 1973 δεν το προμήνυε. Στην Ελλάδα η χούντα σχεδίαζε να κάνει εκλογές με τη συμμετοχή πολιτικών προσώπων και την πορεία αυτή κλήθηκε να διασφαλίσει η κυβέρνηση Μαρκεζίνη. Αυτήν την απόπειρα η χούντα προσπαθεί να την «πουλήσει» στο εξωτερικό ως «φιλελευθεροποίηση» και να αποκαταστήσει την εικόνα της. Πλην όμως η εξέγερση του Πολυτεχνείου θα βάλει τέλος σ’ αυτή την απέλπιδα προσπάθεια της χούντας θα φτιάξει την εικόνα της και να διασφαλίσει ασυλία για τα εγκλήματα των πρωταγωνιστών της.

Η καταγραφή της εισβολής και η φυγάδευση του φιλμ

Οι τρεις μέρες της κατάληψης του Πολυτεχνείου καλύφθηκαν χωρίς μεγάλη προβολή από κάποια ευρωπαϊκά μέσα. Άλλωστε κανείς δεν μπορούσε από την αρχή να προβλέψει την κατάληξη. Στην Ελλάδα εκείνη την εποχή ήταν ανταποκριτής για την ολλανδική τηλεόραση ο δημοσιογράφος Άλμπερτ Κουράντ. Από την πρώτη μέρα, μαζί με τους συνεργάτες του, κλείνουν δωμάτιο στο ξενοδοχείο «Ακροπόλ» που βρισκόταν ακριβώς μπροστά στο Μετσόβειο. Βγαίνουν τις δύο πρώτες μέρες και καλύπτουν την εξέγερση, αλλά το βράδυ της τρίτης μέρας τα πράγματα δείχνουν ότι οι δικτάτορες είχαν αποφασίσει να «τελειώνουν». Κλείνονται στο ξενοδοχείο και εκεί όπως αναφέρει ο Κουράντ, έρχονται φοιτητές και φοιτήτριες και ζητούν καταφύγιο. Τους δέχεται και μετά από λίγη ώρα φτάνει στο σημείο το τεθωρακισμένο. Ο Ολλανδός δημοσιογράφος καταγράφει και κάποια στιγμή συνέβη αυτό που απεύχονταν όλοι. Το τανκ εισβάλλει στο Πολυτεχνείο και η κάμερα των Ολλανδών το καταγράφει.

Το συνεργείο των Ολλανδών έχει στα χέρια του το ντοκουμέντο που διαψεύδει τους χουντικούς που προσπαθούν να υποβαθμίσουν τα γεγονότα. Υπάρχει όμως ένα μεγάλο πρόβλημα. Πώς θα φυγαδευτεί το φιλμ στο εξωτερικό. Στο ξενοδοχείο διαμένει ένα γκρουπ Αμερικανών τουριστών, που έχει τρομοκρατηθεί και θέλει να φύγει από τη χώρα. Μέλος σ’ αυτό το γκρουπ εισχωρεί ένα μέλος του συνεργείου και έτσι καταφέρνει να βγάλει το υλικό στο εξωτερικό. Την επόμενη μέρα το βίντεο, αλλά και η εμβληματική φωτογραφία του Αριστοτέλη Σαρρηκώστα, που συνεργαζόταν με το Associated Press, παίζουν σε όλα τα μεγάλα μέσα του εξωτερικού και κάνουν γνωστή την αλήθεια σε όλον τον κόσμο.

Από τα πρώτα διεθνή έντυπα που έδωσαν αναλυτική ανταπόκριση την ίδια μέρα ήταν οι New York Times. Η εφημερίδα γράφει ότι «Έλληνες στρατιώτες, χρησιμοποιώντας ένα άρμα μάχης, έριξαν τις σιδερένιες πύλες» του Πολυτεχνείου, για να βοηθήσουν την αστυνομία να απομακρύνει περίπου 2.000 φοιτητές, σχολιάζοντας παράλληλα ότι είναι η πιο σοβαρή πρόκληση για το καθεστώς Παπαδόπουλου από το πραξικόπημα το 1967. Στο ρεπορτάζ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη λειτουργία του ραδιοφωνικού σταθμού των φοιτητών στο Πολυτεχνείο. Αναφέρει ότι οι φοιτητές, διαβάζουν ανακοινώσεις, καλούν σε γενική απεργία, ενώ παραθέτει το φορτισμένο μήνυμα: ««Πώς μπορείτε να κοιμάστε, Αθηναίοι, όταν τα παιδιά σας προσφέρουν τα στήθη τους» απέναντι στα τεθωρακισμένα;

Σε ανάλυση της εφημερίδας την επόμενη μέρα με τον τίτλο «Η χούντα έβγαλε το βελούδινο γάντι της» ο αρθρογράφος εντόπιζε τις αιτίες της εξέγερσης στο αυξανόμενο κόστος της ζωής και τον αντιαμερικανισμό. «Οι Έλληνες είναι ένας υπερήφανος λαός και η έντονη παρουσία των ΗΠΑ τούς κάθεται στο στομάχι» έλεγε ένας Αμερικανός που σύμφωνα με τον δημοσιογράφο «ήξερε για τι πράγμα μιλούσε».

«Αυτό που συνέβη σε αυτήν την αναστατωμένη πόλη πριν από λίγες ημέρες», εξηγούσε στους αναγνώστες των ΝΥΤ ο δημοσιογράφος Πολ Χόφμαν, «δεν ήταν απλώς μια φοιτητική εξέγερση. Ήταν η πιο σοβαρή πρόκληση έως τώρα απέναντι στη στρατιωτική χούντα. Με τους φοιτητές ενώθηκαν νεαροί εργάτες». Ο αρθρογράφος έδινε ιδιαίτερο βάρος σε αυτήν την συμπόρευση. «Από τα 866 άτομα που συνελήφθησαν την ημέρα της χειρότερης βίας οι 475 ήταν κυρίως οικοδόμοι».

«Μια ατμόσφαιρα πένθους πάνω από την Αθήνα»

Η βρετανική εφημερίδα Guardian, δημοσιεύει εκτεταμένο ρεπορτάζ μία μέρα αργότερα στις 18 Νοεμβρίου όπου, περιγράφει ότι στην Αθήνα είχε απλωθεί «μια ατμόσφαιρα πένθους ήταν απλωμένη πάνω από την Αθήνα», ενώ οι πυροβολισμοί έσπαγαν τη σιωπή της απαγόρευσης κυκλοφορίας.

Ο απολογισμός που μεταφέρει κάνει λόγο για τουλάχιστον εννέα νεκροί, ανάμεσά τους ένα παιδί πέντε ετών, μια 22χρονη Νορβηγίδα και φοιτητές.

Η εφημερίδα δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη στάση της χούντας. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος παρουσιάζεται αμετανόητος, διακηρύσσοντας ότι «η κυβέρνηση θα χρησιμοποιήσει όλα τα μέτρα του στρατιωτικού νόμου» για την «αποκατάσταση της τάξης».

Η εικόνα έξω από το Πολυτεχνείο είναι αυτή μιας σχεδόν ολοκληρωτικής καταστροφής: καμένη πόλη, σπασμένα αυτοκίνητα, σκουπίδια και συνθήματα όπως «Κάτω ο Παπαδόπουλος» και «Εργάτες, ενωθείτε μαζί μας ενάντια στους φασίστες». Τανκς στις εισόδους, στρατιώτες με το δάχτυλο στη σκανδάλη, ελικόπτερα από πάνω και οι δρόμοι χαραγμένοι από τις ερπύστριες.

Λίγες μέρες αργότερα στις 21 Νοεμβρίου η Monde περιγράφει το κλίμα στην πρωτεύουσα: «Ενώ πολλαπλασιάζονται οι συλλήψεις και οι προσαγωγές ακόμη και μπροστά στα μάτια των περαστικών, η ζωή στους δρόμους της Αθήνας “προσποιείται” πως έγινε ξανά κανονική».

«Μετά τον φόβο και τη βία του σαββατοκύριακου, μια παράξενη αμηχανία διακατέχει τους Έλληνες. Κρέμονται από τις εφημερίδες οι οποίες, πάντα σε καθεστώς λογοκρισίας, δεν δίνουν άλλες πληροφορίες από τις “ανακοινώσεις” του στρατηγού Δημήτρη Ζαγοριανάκου, αρχηγού των Ενόπλων Δυνάμεων, ή κάποιες περιγραφές για το Πολυτεχνείο που “κατέλαβαν οι αναρχικοί”».

Το καθεστώς είχε μάλιστα καλέσει τους ξένους δημοσιογράφους στο Πολυτεχνείο για να διαπιστώσουν με τα ίδια τους τα μάτια ότι όλα έβαιναν καλώς. Και ο δημοσιογράφος της Monde διαπίστωνε: «Η επίσκεψη στο Πολυτεχνείο που πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα δεν έπεισε τους ξένους ανταποκριτές. Τα πάντα έμοιαζαν με καλοστημένο θέατρο…». Οι πληροφορίες της γαλλική Le Figaro την επομένη των γεγονότων έκαναν λόγο για «ακόμη και 100 νεκρούς.




Δημοσιεύτηκε ! 2026-11-17 08:16:00

Back to top button