Ψηφιακή μαστογραφία, υπερηχογράφημα ή μαγνητική μαστογραφία: Ποια εξέταση χρειάζεται και πότε;

Γράφει η Αλεξάνδρα Αθανασίου, Ακτινοδιαγνώστης, Διευθύντρια, Τμήματος Απεικόνισης Μαστού ΥΓΕΙΑ.

One size does not fit all. Ο προσυμπτωματικός έλεγχος του μαστού δεν μπορεί να είναι ίδιος για όλες τις γυναίκες. Η ηλικία, η πυκνότητα των μαστών, το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό, η ύπαρξη γονιδιακών μεταλλάξεων και τυχόν συμπτώματα καθορίζουν ποια εξέταση είναι κατάλληλη και σε ποιο χρονικό διάστημα.

Η ψηφιακή μαστογραφία/ τομοσύνθεση (3D μαστογραφία), το υπερηχογράφημα και η μαγνητική μαστογραφία έχουν διαφορετικό και συχνά συμπληρωματικό ρόλο. Η σωστή επιλογή δεν είναι θέμα «ποια εξέταση είναι καλύτερη», αλλά ποια εξέταση είναι καταλληλότερη για τη συγκεκριμένη γυναίκα.

Μαστογραφία: ο πυρήνας του προσυμπτωματικού ελέγχου

Η μαστογραφία αποτελεί την κύρια απεικονιστική μέθοδο για τον προσυμπτωματικό έλεγχο του καρκίνου του μαστού. Μπορεί να εντοπίσει πολύ μικρές βλάβες πριν ακόμη γίνουν ψηλαφητές. Χάρη στην εφαρμογή της μαστογραφίας σαν μέθοδο ελέγχου του γενικού πληθυσμού, σε συνδυασμό και με την πρόοδο των θεραπευτικών μεθόδων, η θνητότητα από καρκίνο του μαστού έχει μειωθεί έως και 30%.

Για γυναίκες μέσου κινδύνου, ο έλεγχος με μαστογραφία ξεκινά συνήθως γύρω στην ηλικία των 40 ετών. Η συχνότητα επανάληψης πρέπει να αποφασίζεται με βάση τις σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες, την ηλικία και το ατομικό προφίλ κινδύνου.

Η ψηφιακή τομοσύνθεση (3D μαστογραφία) αποτελεί μία εξελιγμένη μορφή ψηφιακής μαστογραφίας στην οποία ο μαστός απεικονίζεται με μεγαλύτερη λεπτομέρεια σε πολλαπλές διαδοχικές εικόνες οι οποίες και παρέχει επιπλέον πληροφορίες.

Υπερηχογράφημα μαστών: ένα σημαντικό συμπλήρωμα

Το υπερηχογράφημα μαστών δεν χρησιμοποιεί ακτινοβολία και αποτελεί ιδιαίτερα χρήσιμη συμπληρωματική εξέταση.
Σε νεότερες γυναίκες με συμπτώματα, όπως ένα ψηλαφητό μόρφωμα, το υπερηχογράφημα αποτελεί την αρχική απεικονιστική μέθοδο. Μπορεί να βοηθήσει στη διάκριση μεταξύ κύστης και συμπαγούς βλάβης και να χρησιμοποιηθεί για την καθοδήγηση επεμβατικών πράξεων, όπως η βιοψία. Είναι επίσης χρήσιμο σε γυναίκες με πυκνούς μαστούς, όπου η ευαισθησία της μαστογραφίας μπορεί να είναι μειωμένη.Ωστόσο, δεν αποτελεί γενικά υποκατάστατο της μαστογραφίας στον προσυμπτωματικό έλεγχο των γυναικών για τις οποίες ενδείκνυται η μαστογραφία.

Μαγνητική τομογραφία μαστών: σε γυναίκες υψηλού κινδύνου

Η μαγνητική τομογραφία μαστών έχει πολύ υψηλή ευαισθησία και χρησιμοποιείται κυρίως σε γυναίκες που ανήκουν σε ομάδα υψηλού κινδύνου.

Ενδεικτικά, συστήνεται σε γυναίκες με παθογόνες μεταλλάξεις όπως BRCA1 ή BRCA2, ισχυρό οικογενειακό ιστορικό ή ιστορικό ακτινοθεραπείας στον θώρακα σε νεαρή ηλικία.

Για αυτές τις γυναίκες συστήνεται ετήσια μαγνητική σε συνδυασμό με μαστογραφία, σύμφωνα με το εξατομικευμένο πρόγραμμα που θα καθοριστεί από τον θεράποντα ιατρό.

Ενδείκνυται επίσης σε γυναίκες με πολύ υψηλή πυκνότητα μαστών (τύπου D) με βάση πρόσφατες ευρωπαϊκές και αμερικάνικες κατευθυντήριες οδηγίες.

Ωστόσο η μαγνητική δεν είναι εξέταση ρουτίνας για κάθε γυναίκα. Η χρήση της χωρίς συγκεκριμένη ένδειξη μπορεί να οδηγήσει σε περισσότερα ψευδώς θετικά ευρήματα και πρόσθετες περιττές εξετάσεις.

Η ψηφιακή μαστογραφία με σκιαγραφική ουσία αποτελεί έγκυρη και κλινικά ευρέως χρησιμοποιούμενη τεχνική σε περιπτώσεις που η μαγνητική μαστογραφία δεν είναι διαθέσιμη ή δεν είναι εφικτή (περιπτώσεις έντονης κλειστοφοβίας, σε γυναίκες με βηματοδότη κλπ) και καλύπτει το ίδιο φάσμα ενδείξεων.

Πότε χρειάζεται κάθε εξέταση;

20–30 ετών: Σε γυναίκες χωρίς συμπτώματα και χωρίς αυξημένο κίνδυνο, συνήθως δεν απαιτείται απεικονιστικός έλεγχος ρουτίνας.

Σε περίπτωση συμπτώματος, η επιλογή της εξέτασης είναι συνήθως το υπερηχογράφημα.
30–39 ετών:Σε γυναίκες αυξημένου κινδύνου ακολουθείται εξατομικευμένο πρόγραμμα. Σε γυναίκες μέσου κινδύνου <35 ετών που προσέρχονται με κάποιο σύμπτωμα, η πρώτη εξέταση είναι το υπερηχογράφημα και συμπληρώνεται με μαστογραφία ανάλογα με την κλινική ένδειξη. Σε γυναίκες >35 ετών, διενεργούνται συνήθως και οι δύο εξετάσεις.
40 ετών και άνω:

Για γυναίκες μέσου κινδύνου, η μαστογραφία αποτελεί βασικό εργαλείο του προσυμπτωματικού ελέγχου. Το υπερηχογράφημα διενεργείται συμπληρωματικά όταν υπάρχει συγκεκριμένη ένδειξη, όπως πυκνοί μαστοί ή κάποιο εύρημα που χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.

Προσοχή: Ένα νέο ψηλαφητό μόρφωμα, εισολκή της θηλής, αλλαγή στο δέρμα, αιματηρή έκκριση ή άλλη ασυνήθιστη αλλαγή δεν περιμένει το επόμενο προληπτικό ραντεβού.

Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν μιλάμε απλώς για screening αλλά για διαγνωστική διερεύνηση. Η κατάλληλη εξέταση επιλέγεται ανάλογα με την ηλικία, το σύμπτωμα και τα κλινικά ευρήματα.

Πότε χρειάζεται βιοψία και ποια τεχνική επιλέγεται;

Βιοψία χρειάζεται όταν μια αλλοίωση έχει χαρακτηριστικά που δεν μπορούν να θεωρηθούν με ασφάλεια καλοήθη. Στόχος είναι να πάρουμε μικρό δείγμα ιστού και να εξεταστεί από παθολογοανατόμο.

Η core needle biopsy (βιοψία με κόπτουσα βελόνα) είναι συχνή επιλογή για βλάβες που φαίνονται στον υπέρηχο. Όταν το εύρημα φαίνεται κυρίως στη μαστογραφία ή την τομοσύνθεση, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για μικροασβεστώσεις, μπορεί να προτιμηθεί στερεοτακτική βιοψία με vacuum. Για αλλοιώσεις που φαίνονται μόνο στη μαγνητική, χρησιμοποιείται MRI-guided vacuum-assisted biopsy.

Μπορεί πλέον ο ακτινολόγος να αφαιρέσει μια βλάβη χωρίς χειρουργείο;

Ναι, σε επιλεγμένες περιπτώσεις. Τα vacuum-assisted systems (VAB/VAE) επιτρέπουν στον ακτινολόγο, με τοπική αναισθησία και καθοδήγηση από υπέρηχο, μαστογραφία/τομοσύνθεση ή μαγνητική, να πάρει πολλά και μεγαλύτερα δείγματα ιστού. Με vacuum-assisted excision (VAE) σε κατάλληλες, συνήθως μικρές και επιλεγμένες βλάβες, μπορεί να επιτευχθεί η πλήρης αφαίρεσή τους από τον ακτινολόγο. Δεν εφαρμόζεται σε κάθε βλάβη και δεν αντικαθιστά τη χειρουργική αντιμετώπιση όταν υπάρχει καρκίνος ή άλλη σαφής ένδειξη για χειρουργείο.

Συνοψίζοντας: Δεν υπάρχει μία «καλύτερη» εξέταση για όλες τις γυναίκες. Η σωστή επιλογή είναι αυτή που απαντά στο συγκεκριμένο ερώτημα και ανάλογα το προφίλ της κάθε γυναίκας. Οι εξειδικευμένοι ακτινολόγοι μαστού έχουνε πλέον πολλά όπλα στη φαρέτρα τους ώστε να εξασφαλιστεί η βέλτιστη διαχείριση σε κάθε περίπτωση.

Pink Reminder: Η πρόληψη αρχίζει από μία απόφαση

Μέσα στην καθημερινότητα, είναι εύκολο να αναβάλουμε όσα αφορούν την υγεία μας. Η καμπάνια Pink Reminder του ΥΓΕΙΑ είναι μια υπενθύμιση να αφιερώσουμε χρόνο στον εαυτό μας: να ενημερωθούμε και να προγραμματίσουμε τον έλεγχο που είναι κατάλληλος για εμάς.

Η πρόληψη αρχίζει από μία απόφαση. Πάρε την απόφαση να φροντίσεις τον εαυτό σου σήμερα.