Καύσιμα: ΗΠΑ και Ευρώπη σε αντίθετη πορεία – Φθηνότερα αυτοκίνητα ή μικρότερη κατανάλωση

ΗΠΑ και Ευρωπαϊκή Ένωση ακολουθούν διαφορετικές στρατηγικές απέναντι στην κατανάλωση καυσίμων, με τη μεγάλη διαφορά να μην περιορίζεται στις αυτοκινητοβιομηχανίες και στους περιβαλλοντικούς στόχους, αλλά να φτάνει τελικά στην τσέπη του καταναλωτή.

Στις ΗΠΑ, η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ επιλέγει να χαλαρώσει τις απαιτήσεις οικονομίας καυσίμων για τα νέα αυτοκίνητα, με στόχο μεταξύ άλλων να περιορίσει το αρχικό κόστος αγοράς ενός οχήματος, με την επιλογή αυτή να σημαίνει ότι οι Αμερικανοί οδηγοί μπορεί να καταναλώσουν περισσότερο καύσιμο και να πληρώσουν περισσότερα για βενζίνη και ντίζελ σε βάθος χρόνου.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση η προσέγγιση είναι διαφορετική, καθώς οι Βρυξέλλες επιδιώκουν να περιορίσουν σταδιακά τη χρήση ορυκτών καυσίμων, όχι μόνο μέσω των προδιαγραφών των αυτοκινήτων αλλά και μέσω της τιμολόγησης του άνθρακα, όπως επισημαίνεται σε ανάλυση του Reuters.

Αυτό σημαίνει ότι μέρος του κόστους της μετάβασης μπορεί να φτάσει στον καταναλωτή μέσω των τιμών των καυσίμων, με την ΕΕ να προβλέπει παράλληλα μηχανισμούς οικονομικής στήριξης για τα περισσότερο ευάλωτα νοικοκυριά.

Κοιτούν βραχυπρόθεσμα στις ΗΠΑ

Η αμερικανική κυβέρνηση οριστικοποίησε χαμηλότερες απαιτήσεις οικονομίας καυσίμου για αυτοκίνητα και φορτηγά έως το 2031, αλλάζοντας την πολιτική που είχε ακολουθήσει η κυβέρνηση του Τζο Μπάιντεν.

Οι νέοι κανόνες προβλέπουν μέση οικονομία καυσίμου περίπου 34,9 μιλίων ανά γαλόνι το 2031, έναντι 50,4 μιλίων ανά γαλόνι που προέβλεπαν οι προηγούμενοι κανόνες.

Για τον καταναλωτή, το οικονομικό όφελος βρίσκεται αρχικά στην αγορά του αυτοκινήτου. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του αμερικανικού υπουργείου Μεταφορών που επικαλείται το Bloomberg, για την πρόταση που προηγήθηκε των τελικών κανόνων, η χαλάρωση των απαιτήσεων θα μπορούσε να μειώσει κατά περίπου 930 δολάρια το μέσο κόστος ενός νέου οχήματος.

Ωστόσο, το όφελος αυτό συνοδεύεται από υψηλότερο κόστος στη συνέχεια. Οι ίδιες εκτιμήσεις υπολόγιζαν ότι η αλλαγή θα μπορούσε να οδηγήσει σε πρόσθετη κατανάλωση περίπου 100 δισ. γαλονιών καυσίμων έως το 2050. Για τους οδηγούς, αυτό μεταφράζεται σε πρόσθετες δαπάνες για καύσιμα που εκτιμήθηκαν συνολικά στα 185 δισ. δολάρια.

Με άλλα λόγια, η αμερικανική πολιτική μειώνει το κόστος στην είσοδο –την αγορά του αυτοκινήτου– αλλά αποδέχεται υψηλότερη κατανάλωση και μεγαλύτερες δαπάνες για καύσιμα κατά τη διάρκεια της χρήσης του.

Παράλληλα, το κόστος συμμόρφωσης των αυτοκινητοβιομηχανιών αναμένεται να μειωθεί κατά 60,6 δισ. δολάρια έως το 2031, σύμφωνα με το αμερικανικό υπουργείο Μεταφορών, ή περίπου κατά 1.289 δολάρια ανά όχημα.

Η ακρίβεια του καυσίμου ως κίνητρο μικρότερης κατανάλωσης

Η ΕΕ επιδιώκει να μειώσει την κατανάλωση ορυκτών καυσίμων χρησιμοποιώντας αφενός αυστηρότερες απαιτήσεις για τις εκπομπές ρύπων των νέων αυτοκινήτων και αφετέρου οικονομικά κίνητρα που επηρεάζουν το κόστος χρήσης των καυσίμων.

Το σημαντικότερο νέο εργαλείο για τον καταναλωτή είναι το ETS2, το ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών για τα κτίρια, τις οδικές μεταφορές και άλλους τομείς, το οποίο προβλέπεται να τεθεί σε πλήρη λειτουργία το 2028, σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters.

Οι οδηγοί δεν θα αγοράζουν οι ίδιοι δικαιώματα εκπομπών και υπόχρεοι θα είναι οι προμηθευτές που διαθέτουν τα καύσιμα στην αγορά. Ωστόσο, το κόστος των δικαιωμάτων μπορεί να περάσει στις λιανικές τιμές των ορυκτών καυσίμων και κατά συνέπεια στον τελικό καταναλωτή.

Η οικονομική λογική του συστήματος σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες είναι όσο αυξάνεται το σχετικό κόστος χρήσης ενός ορυκτού καυσίμου, τόσο να ενισχύεται το οικονομικό κίνητρο για μικρότερη κατανάλωση, μεγαλύτερη ενεργειακή αποδοτικότητα ή στροφή σε εναλλακτικές λύσεις.

Το ανώτατο όριο του ETS2 έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε οι εκπομπές στους τομείς που καλύπτει να μειωθούν κατά 42% έως το 2030 σε σχέση με τα επίπεδα του 2005.

Η συγκεκριμένη πολιτική δημιουργεί όμως ένα κρίσιμο πρόβλημα για τους καταναλωτές, αφού τα νοικοκυριά με χαμηλότερα εισοδήματα ή εκείνα που εξαρτώνται περισσότερο από το αυτοκίνητο και τα ορυκτά καύσιμα έχουν μικρότερη δυνατότητα να απορροφήσουν μια αύξηση του κόστους.

Για αυτόν τον λόγο η ευρωπαϊκή πολιτική συνοδεύεται από το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, το οποίο έχει σχεδιαστεί για να κατευθύνει πόρους σε ευάλωτα νοικοκυριά, χρήστες μεταφορών και πολύ μικρές επιχειρήσεις.

Η πίεση στο διαθέσιμο εισόδημα αποτελεί ήδη ένα από τα βασικά πολιτικά προβλήματα του ευρωπαϊκού σχεδιασμού. Ιταλία και Τσεχία έχουν ζητήσει περαιτέρω αναβολή του ETS2, εκφράζοντας ανησυχίες ότι η τιμολόγηση του άνθρακα στις μεταφορές και στη θέρμανση θα μπορούσε να αυξήσει περαιτέρω το ενεργειακό κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Η «τεχνοκρατική» και η «ανθρώπινη» προσέγγιση

Η διαφορά ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Ευρώπη γίνεται πιο καθαρή όταν η σύγκριση μεταφερθεί από τις αυτοκινητοβιομηχανίες στον ίδιο τον καταναλωτή, καθώς επί προεδρίας Τραμπ η οικονομική πολιτική στις ΗΠΑ δίνει μεγαλύτερη έμφαση στο να μην αυξηθεί το αρχικό κόστος αγοράς του αυτοκινήτου, ακόμη και αν αυτό σημαίνει μεγαλύτερη κατανάλωση βενζίνης και ντίζελ και υψηλότερο συνολικό λογαριασμό καυσίμων τα επόμενα χρόνια.

Στην Ευρώπη, αντίθετα, το οικονομικό κίνητρο λειτουργεί και προς την άλλη κατεύθυνση, δηλαδή η χρήση ορυκτών καυσίμων αποκτά σταδιακά πρόσθετο κόστος, ώστε νοικοκυριά και επιχειρήσεις να έχουν κίνητρο να μειώσουν την κατανάλωσή τους ή να στραφούν σε εναλλακτικές λύσεις.

Η ευρωπαϊκή στρατηγική επιχειρεί να αντισταθμίσει μέρος αυτής της επιβάρυνσης μέσω οικονομικής στήριξης των πιο ευάλωτων καταναλωτών, αλλά οι αντιδράσεις που ήδη καταγράφονται στο εσωτερικό της ΕΕ δείχνουν πόσο δύσκολη είναι η ισορροπία ανάμεσα στη μείωση της κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων και στην προστασία του διαθέσιμου εισοδήματος.

Συμπερασματικά, ΗΠΑ και Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν διαφωνούν απλώς για τις προδιαγραφές των αυτοκινήτων. Επιλέγουν διαφορετικό σημείο στο οποίο θα επιβαρυνθεί ή θα προστατευθεί ο καταναλωτής.

Οι ΗΠΑ δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στο κόστος αγοράς του οχήματος, ενώ η ΕΕ χρησιμοποιεί και το κόστος χρήσης των ορυκτών καυσίμων ως εργαλείο για να περιορίσει την κατανάλωσή τους.