Γιατί οι ειδικοί εφιστούν προσοχή στη σχολική τσάντα

Κάθε Σεπτέμβριο, μαζί με την επιστροφή στα θρανία, επανέρχεται και η ανησυχία για το βάρος της σχολικής τσάντας. Πόσα βιβλία είναι πολλά; Μπορεί μια βαριά τσάντα να επιβαρύνει την πλάτη ενός παιδιού; Και πόσο σημαντικό ρόλο παίζουν οι πολλές ώρες στο θρανίο;

Σύμφωνα με τον Ιωάννη Πολυθοδωράκη, Επιστημονικό Διευθυντή του Athens Brain & Spine Surgery, Διευθυντή του Δ΄ Νευροχειρουργικού Τμήματος του Νοσοκομείου Ερρίκος Ντυνάν και τέως Πρόεδρο της Παγκόσμιας Εταιρείας Σπονδυλικής Στήλης, η συζήτηση χρειάζεται να ξεφύγει από την απλή αναζήτηση ενός «σωστού» αριθμού κιλών. Η επιβάρυνση της παιδικής και εφηβικής πλάτης είναι πιο σύνθετη και εξαρτάται από το συνολικό φορτίο, τον τρόπο και τη διάρκεια μεταφοράς του, την κίνηση μέσα στην ημέρα και, κυρίως, από το αν εμφανίζονται συμπτώματα που επιμένουν.
Η συζήτηση για τις σχολικές τσάντες συχνά καταλήγει σε ένα ποσοστό. Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιάτρων (American Academy of Pediatrics) χρησιμοποιεί ως πρακτική σύσταση το βάρος της τσάντας να μην ξεπερνά περίπου το 15% του σωματικού βάρους του παιδιού. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μέχρι αυτό το βάρος η σπονδυλική στήλη είναι ασφαλής και από το επόμενο γραμμάριο αρχίζει η βλάβη.

Η επιστημονική εικόνα είναι πολύ πιο σύνθετη. Μεγάλη συστηματική ανασκόπηση 69 μελετών, με περισσότερα από 72.000 παιδιά και εφήβους, δεν βρήκε πειστικά στοιχεία ότι το βάρος, ο σχεδιασμός ή ο τρόπος μεταφοράς της σχολικής τσάντας αυξάνουν από μόνα τους τον κίνδυνο εμφάνισης πόνου στην πλάτη. Αντίστοιχα, μετα-ανάλυση δεδομένων από χιλιάδες μαθητές δεν έδειξε μεγαλύτερη συχνότητα οσφυαλγίας σε παιδιά που μετέφεραν τσάντες βαρύτερες από το 10% του σωματικού τους βάρους.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το βάρος είναι αδιάφορο. Μια υπερφορτωμένη τσάντα μπορεί να κάνει το παιδί να γέρνει προς τα εμπρός, να προκαλεί κόπωση ή προσωρινή ενόχληση σε ώμους, αυχένα και μέση. Στην πράξη, λοιπόν, μεγαλύτερη σημασία έχει να παρατηρούμε πώς αντιδρά το ίδιο το παιδί.

Ανάλογη υπεραπλούστευση υπάρχει γύρω από την «κακή στάση» στο θρανίο. Δεν υπάρχει μία μοναδική, τέλεια θέση στην οποία ένα παιδί πρέπει να παραμένει ακίνητο επί ώρες. Μάλιστα, η σύγχρονη βιβλιογραφία δεν επιτρέπει να αποδίδουμε ευθέως τον πόνο στη μέση ή την αυχεναλγία στο γεγονός ότι ένας μαθητής κάθεται «στραβά».

Το σημαντικό είναι περισσότερο η δυνατότητα εναλλαγής θέσεων και κίνησης μέσα στην ημέρα. Ένα θρανίο προσαρμοσμένο στις διαστάσεις του παιδιού μπορεί να βελτιώσει την άνεση και ορισμένες παραμέτρους της στάσης, αλλά ακόμη και το καλύτερα σχεδιασμένο κάθισμα δεν καταργεί την ανάγκη να σηκώνεται, να περπατά και να κινείται στα διαλείμματα. Η εργονομία είναι μέρος της λύσης και όχι η μοναδική λύση.

Εδώ χρειάζεται ίσως η σημαντικότερη διευκρίνιση για τους γονείς. Η βαριά σχολική τσάντα και η κακή στάση δεν θεωρούνται αιτίες της σκολίωσης. Η συχνότερη μορφή στην εφηβεία είναι η ιδιοπαθής σκολίωση, της οποίας η ακριβής αιτία παραμένει άγνωστη. Η Εταιρεία Μελέτης της Σκολίωσης (Scoliosis Research Society) αναφέρει ρητά ότι η μεταφορά βαριάς σχολικής τσάντας δεν προκαλεί ούτε επιδεινώνει τη σκολίωση.

Είναι επομένως σημαντικό να μη συγχέεται ένα παιδί που γέρνει προσωρινά μπροστά επειδή κουβαλά μεγάλο φορτίο με ένα παιδί που παρουσιάζει πραγματική δομική παραμόρφωση της σπονδυλικής στήλης.

Στην καθημερινότητα, η τσάντα καλό είναι να είναι ανάλογη με το μέγεθος του παιδιού, να φοριέται με τους δύο ιμάντες και τα βαρύτερα αντικείμενα να βρίσκονται κοντά στην πλάτη. Η απομάκρυνση βιβλίων και αντικειμένων που δεν χρειάζονται παραμένει μια απλή και χρήσιμη πρακτική.

Περισσότερη προσοχή, όμως, χρειάζεται όταν εμφανίζεται επίμονος πόνος στη μέση και όχι απλώς μια παροδική ενόχληση μετά το σχολείο. Πόνος που επιμένει ή επιδεινώνεται, ξυπνά το παιδί τη νύχτα ή συνοδεύεται από πυρετό, απώλεια βάρους, μούδιασμα, αδυναμία, αλλαγές στη βάδιση ή διαταραχές ούρησης και αφόδευσης χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση και δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στην τσάντα.

Το πιο χρήσιμο μήνυμα για τους γονείς, επομένως, δεν είναι να ζυγίζουμε καθημερινά τη σχολική τσάντα. Είναι να βλέπουμε τη συνολική καθημερινότητα του παιδιού. Τι μεταφέρει, για πόση ώρα, πώς κινείται, αν αλλάζει θέσεις μέσα στην ημέρα και, κυρίως, αν εμφανίζει συμπτώματα που επιμένουν.