Γιατί η Gen Z της Κίνας υποκλίνεται στον Μάο

Ο Μάο Τσετούνγκ θεωρούσε ότι η προσωπολατρία μπορεί να είναι καλή, άρα υγιής, αλλά και κακή, άρα νοσηρή. Προφανώς, ο ιδρυτής της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας είχε αποφανθεί πως η λατρεία στο δικό του πρόσωπο ανήκε στην πρώτη κατηγορία· και τα πλήθη που συγκεντρώθηκαν την Τετάρτη 9 Σεπτεμβρίου στην πλατεία κάτω από ένα γιγαντιαίο άγαλμά του που δεσπόζει στη γενέτειρά του Σαοσάν (μια μικρή πόλη στην επαρχία Χουνάν της Κεντρικής Κίνας) μάλλον θα συμφωνούσαν μαζί του.

Χιλιάδες άνθρωποι από κάθε γωνιά της χώρας μετέβησαν εκεί με αφορμή τη συμπλήρωση 50 ετών από τον θάνατο του «Μεγάλου Τιμονιέρη». Κρατούσαν στα χέρια τους αντίγραφα της επίσημης προσωπογραφίας του, όπως έκαναν οι γονείς τους την εποχή της Πολιτιστικής Επανάστασης, και τραγουδούσαν πατριωτικά τραγούδια.

Φτάνοντας μπροστά στο μαρμάρινο βάθρο του χάλκινου ανδριάντα, υποκλίνονταν και άφηναν στη βάση του χρυσάνθεμα (παραδοσιακό κινεζικό σύμβολο σεβασμού προς τους νεκρούς), αλλά και μπουκάλια με αλκοόλ, μολονότι ο ίδιος ο Μάο είχε παραδεχτεί ότι έπινε ελάχιστα. Στη συνέχεια περιφέρονταν στους δρόμους της πόλης αγοράζοντας πάσης φύσεως ενθύμια, ειδώλια κυρίως, και φωτογραφικά πορτρέτα του ιστορικού κινέζου ηγέτη.

Η Σαοσάν αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς και δημοφιλείς προορισμούς του λεγόμενου «κόκκινου τουρισμού» (άνθρωποι ταξιδεύουν ανά την αχανή κινεζική επικράτεια επισκεπτόμενοι μέρη ιστορικής σημασία για το Κομμουνιστικό Κόμμα), τον οποίο οι Αρχές προωθούν συστηματικά και έχουν μετατρέψει σε μια ιδιαίτερα επικερδή βιομηχανία. «Πρόκειται για μία από τις πολλές όψεις της σημερινής Κίνας που ο Μάο πιθανότατα δεν θα αναγνώριζε», σχολιάζει ο Ρίτσαρντ Σπένσερ των λονδρέζικων Times.

Γεννημένος στις 26 Δεκεμβρίου 1893, στο λυκόφως της τελευταίας αυτοκρατορικής δυναστείας, ο Μάο έτρεφε ανάμεικτα συναισθήματα για τα παιδικά του χρόνια στη Σαοσάν. Ο πατέρας του ήταν ακριβώς ο τύπος του «μικρογαιοκτήμονα» που ο γιος θα καταδίωκε αργότερα. Ηταν επίσης ιδιαίτερα αυταρχικός –σύμφωνα με περιγραφές του ίδιου του Μάο– και έπινε πολύ, γεγονός που εξηγεί γιατί ο Μάο φέρεται να λάτρευε τη μητέρα του.

Παρά την υπερβολική έμφαση που δίνει η κινεζική ιστοριογραφία στον ρόλο που διαδραμάτισε στην ίδρυση του Κομμουνιστικού Κόμματος, ο Μάο χρειάστηκε 15 ολόκληρα χρόνια για να ανέλθει στην κορυφή της κομματικής ιεραρχίας. Αλλά και η δύση του υπήρξε αργή. Πρώτη φορά κοντά στον θάνατο έφτασε λίγο πριν από τη συνάντησή του με τον πρόεδρο Νίξον το 1972 στο Πεκίνο. Κατάφερε να αντεπεξέλθει στην ιστορική σύνοδο αναπνέοντας με τη βοήθεια φιαλών οξυγόνου. Επειτα από μια τετραετία, ωστόσο, υπέκυψε στη νευροεκφυλιστική νόσο που τον ταλάνιζε: άφησε την τελευταία του πνοή στις 00:10 (ώρα Κίνας) της 9ης Σεπτεμβρίου 1976.

Επί εβδομάδες βρισκόταν σε σχεδόν κωματώδη κατάσταση, με τις αντίπαλες φράξιες στο Πολιτικό Γραφείο να έχουν παραλύσει από την αναποφασιστικότητα αλλά και τον φόβο που τους προκαλούσε η Τζιανγκ Τσινγκ, η οποία πέρα από σύζυγος του Μάο ήταν και ο άνθρωπος που έλεγχε κάθε πρόσβαση σε αυτόν.

Οπως συνοψίζει ο δημοσιογράφος των Times, ο διάδοχός του, Χούα Γκουοφένγκ, είχε ουσιαστικά μετατραπεί σε ανδρείκελο της «Μαντάμ Μάο» και των συνεργατών της, της λεγόμενης «Συμμορίας των Τεσσάρων», έως ότου συνελήφθησαν έπειτα από πραξικόπημα, λιγότερο από έναν μήνα μετά τον θάνατο του Μάο. Ο Ντενγκ Σιαοπίνγκ, τον οποίο ο Μάο είχε εξοστρακίσει έναν χρόνο νωρίτερα, επέστρεψε στο Πεκίνο, καταφέρνοντας σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα να ανέλθει στην κορυφή της εξουσίας και να αλλάξει ριζικά τη χώρα.

Σήμερα μεγάλο μέρος της ιστορίας της Κίνας υπό την ηγεσία του Μάο, συμπεριλαμβανομένων των φρικαλεοτήτων του Μεγάλου Λιμού (1958-62) και της Πολιτιστικής Επανάστασης, παραμένει βαθιά χαραγμένο στη μνήμη των μεγαλύτερων σε ηλικία Κινέζων. Σπανίως όμως γίνεται λόγος γι’ αυτά τα γεγονότα δημοσίως και σχεδόν καθόλου στη σχολική διδασκαλία της Ιστορίας. Το γεγονός αυτό ίσως να εξηγεί και γιατί η νοσταλγία της εποχής του Μάο είναι εντονότερη μεταξύ των νέων Κινέζων.

«Ηθελα απλώς να περάσω λίγο χρόνο μαζί του», είπε σε τοπικό δημοσιογράφο ένας 26χρονος που μετέβη στη Σαοσάν έχοντας μόλις ολοκληρώσει τη στρατιωτική του θητεία. «Καθώς η Κίνα αποστασιοποιείται από τις Δυτικές επιρροές, μεγάλο μέρος της Generation Z αναζητά έμπνευση σε “πατριωτικές” πηγές που κάποτε θεωρούνταν σχεδόν γραφικά κατάλοιπα του παρελθόντος, όπως το Μικρό Κόκκινο Βιβλίο του Μάο», γράφει ο Ρίτσαρντ Σπένσερ.

Σε πολλές περιπτώσεις η τάση αυτή έχει ξεκάθαρα πολιτικό χαρακτήρα. Η καταδίκη του αμερικανικού ιμπεριαλισμού, για παράδειγμα, από τον Μάο, έχει επιστρέψει δυναμικά στο προσκήνιο, ως απάντηση στις πολιτικές του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ απέναντι τόσο στην Κίνα όσο και στη Μέση Ανατολή.

Αλλοτε σχετίζεται με την προτροπή του Μάο προς τους νέους να έχουν εμπιστοσύνη στις δυνάμεις τους και να αποτινάσσουν την κηδεμονία των μεγαλυτέρων. Οπως παρατηρεί ο βρετανός δημοσιογράφος, πρόκειται για ένα ελκυστικό αφήγημα σε μια κοινωνία όπου, εξαιτίας της πολιτικής του ενός παιδιού, πολλοί «Gen Zers» δεν έχουν κανέναν να μοιραστούν το βάρος των προσδοκιών που τους επιβάλλουν δύο γονείς και τέσσερις παππούδες.

Πολλοί νέοι και νέες ελκύονται επίσης από τη λαϊκή σοφία του, η οποία συμπυκνώνεται στο Μικρό Κόκκινο Βιβλίο. «Αυτές οι ιδέες μπορούν να λύσουν πολλά από τα ζητήματα που προκύπτουν στις ζωές μας, είτε πρόκειται για την αντιμετώπιση δυσκολιών και αποτυχιών είτε για ψυχολογικά προβλήματα», εξήγησε ο νεαρός που μετέβη στη γενέτειρα του Μάο για να τιμήσει τη μνήμη του.

Ολα αυτά δεν ενοχλούν ιδιαίτερα τις Αρχές, ωστόσο έχει αρχίσει να αποτελεί ζήτημα η συνειδητοποίηση ότι ο άνθρωπος που εξακολουθεί να τιμάται επισήμως από το ΚΚΚ θα μπορούσε να καταλήξει να λειτουργεί ως εκπρόσωπος της αντίθεσης των νεαρών μισθωτών στον έντονο υλισμό και τον αδυσώπητο ανταγωνισμό που χαρακτηρίζουν τη σύγχρονη καπιταλιστική Κίνα.

Ειδικά ο πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ έχει κάθε λόγο να θυμάται τα χρόνια του Μάο με πικρία, δεδομένου ότι βρέθηκε και ο πατέρας του στο στόχαστρο κατά τη διάρκεια της Πολιτιστικής Επανάστασης. Εντούτοις επέβλεψε ο ίδιος προσωπικά την αναβίωση της προσωπολατρίας του Μάο, υποστηρίζοντας ότι οι αποτυχίες του δεν θα πρέπει να προβάλλονται εις βάρος της αναγνώρισης του ρόλου του ως ιδρυτή της «Νέας Κίνας».

Οταν, όμως, ο Σι αναφέρεται στην κληρονομιά του μακρινού προκατόχου του, όπως έκανε στην 130ή επέτειο της γέννησης του Μάο το 2023, προτιμά να μιλάει μάλλον γενικά και αόριστα. «Ο Μάο ηγήθηκε του λαού μας, ανοίγοντας έναν δρόμο για τον μετασχηματισμό του μαρξισμού, ώστε να ανταποκρίνεται στην κινεζική πραγματικότητα», είχε πει τότε.

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google