Greenpeace: Ανεπανόρθωτη η αλλοίωση στα νησιά

Προειδοποίηση για την «ανεπανόρθωτη αλλοίωση των νησιών» από τα mega ξενοδοχεία που κτίζονται τα τελευταία χρόνια, αλλά και τον περιορισμό της προστασίας της παράκτιας ζώνης στα μόλις 25 μέτρα, απευθύνει ο γενικός διευθυντής του ελληνικού γραφείου της Greenpeace, Νίκος Χαραλαμπίδης, σε συνέντευξη που παραχώρησε στο ..

Σε ό,τι αφορά την ανέγερση πεντάστερων ξενοδοχείων σε μικρά νησιά, ο κ. Χαραλαμπίδης υπογραμμίζει πως δεν έχει προηγηθεί καμία σοβαρή εκτίμηση των επιπτώσεων που θα φέρει η κατασκευή και η λειτουργία τους στις τοπικές κοινωνίες και στο περιβάλλον (ενέργεια, νερό, απορρίμματα κ.ο.κ.).

Ο ίδιος σημειώνει ότι η ιδιωτική πολεοδόμηση για τους φθίνοντες οικισμούς, που πρόσφατα θεσμοθέτησε η κυβέρνηση, «δεν αφορά την αναβίωση των οικισμών ή κάποια προσπάθεια αναβίωσης της υπαίθρου», αλλά «την εισαγωγή κινήτρων για τη δόμηση ουσιαστικά εγκαταλελειμμένων οικισμών και τη μετατροπή τους σε τουριστικά καταλύματα και ξενοδοχειακές μονάδες».

Ανοίγοντας τη βεντάλια στην πολιτική για την ύπαιθρο χώρα και το παραγωγικό μοντέλο, ο κ. Χαραλαμπίδης καταθέτει την αγωνία του για την εγκατάλειψη της υπαίθρου και την εξαφάνιση δραστηριοτήτων που σχετίζονται με το δάσος και τα δασικά οικοσυστήματα.

Προσθέτει ότι το σχέδιο δεν μπορεί να εξαντλείται σε επιδοματικές πολιτικές, «οι οποίες ενίοτε δημιούργησαν πλούτο τοπικά (αγροτικές επιδοτήσεις)», ούτε στο «φαινόμενο ΑΠΕ» (χαρούμενοι επενδυτές, έξαλλες τοπικές κοινωνίες), και ότι επείγει ο επαναπροσδιορισμός των προτεραιοτήτων.

Τι έχει αλλάξει σε ό,τι αφορά τη διαχείριση της δόμησης στα νησιά μετά την έξοδο από την πανδημία και ειδικότερα κατά τη δεύτερη τετραετία της κυβέρνησης;

«Περάσαμε άναρχα και χωρίς την παραμικρή συζήτηση ή εμπλοκή της κάθε τοπικής κοινωνίας από τα rooms-to-let και τα μικρά ξενοδοχεία στα πεντάστερα all inclusive, στην κατασκευή μεγάλων τουριστικών μονάδων με ειδικούς όρους δόμησης. Σε συνδυασμό με την προσπάθεια εξόδου από την οικονομική ύφεση, διαμορφώθηκε μια δυναμική που έδωσε την εικόνα ότι η τουριστική ανάπτυξη σημαντικού μέρους των νησιών και της παράκτιας ζώνης είναι μονόδρομος και αυτονόητη επιλογή. Χωρίς κάποια σοβαρή εκτίμηση των μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων επιπτώσεων, των αλλαγών που αυτή θα φέρει, των απαιτήσεων σε υποδομές κ.ο.κ.

Βλέπουμε το φαινόμενο, όταν επέρχεται μια κρίση, να προκρίνεται το γρήγορο κέρδος, οι προτάσεις με βραχύ χρονικό ορίζοντα. Οι οποίες, όμως, σε βάθος χρόνου έχουν επιπτώσεις και στο περιβάλλον και, εννοείται, στις τοπικές κοινωνίες που εξαρτώνται από αυτό, την υγεία, την αειφόρο διαχείριση σε βάθος χρόνου».

Οι μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες –όχι μόνο αυτές που σταμάτησαν λόγω αντιδράσεων (Αστυπάλαια, Σαρακήνικο Μήλου)–, αλλά και αυτές που ολοκληρώθηκαν και κτίζονται σήμερα ως «στρατηγικές επενδύσεις», επηρεάζουν τα οικοσυστήματα των νησιών;

«Το ένα θέμα είναι το πρόβλημα που δημιουργεί μια μεγάλη επένδυση. Το άλλο θέμα είναι κατά πόσο εμπιστευόμαστε τα κριτήρια με τα οποία επελέγη η οποιαδήποτε επένδυση. Για το δεύτερο, ας ξεκινήσουμε από το ότι είναι αρκετά ασαφή τα κριτήρια, το βάθος ανάλυσης, με το οποίο οποιαδήποτε επένδυση χαρακτηρίζεται “στρατηγική”, αποκτά ειδικό καθεστώς και ειδικούς όρους δόμησης. Είναι απολύτως σαφές ότι για καμία από αυτές τις επενδύσεις δεν έχει γίνει σοβαρή εκτίμηση των επιπτώσεων που θα φέρει η κατασκευή και η λειτουργία της στην τοπική κοινωνία, στο περιβάλλον (ενέργεια, νερό, απορρίμματα, αλλαγή χρήσεων, αλλαγή αξίας γης, εγκατάλειψη αγροτικής γης και πρωτογενούς παραγωγής). Αυτό ισχύει ακόμα και για τις πιο «πράσινες» στρατηγικές επενδύσεις, οι οποίες κυριολεκτικά δημιούργησαν μια μικρή πόλη –με όλα τα παρελκόμενα– σε έναν κάμπο ή σε μια έρημη παραλία.

»Οσον αφορά τώρα το πρώτο, τον αντίκτυπο μιας μεγάλης επένδυσης, είναι προφανές ότι και μόνη η “εισαγωγή” μερικών χιλιάδων επιπλέον επισκεπτών (δεν μιλάμε για ξενοδοχεία μπουτίκ των δέκα δωματίων!) στα εξαιρετικά ευαίσθητα, άνυδρα οικοσυστήματα των νησιών είναι πρόβλημα. Ας σκεφτούμε πόσες μονάδες (όσο καλαίσθητες, πέτρινες και in line με το τοπίο κι αν φαίνονται) έχουν πισίνες, γκαζόν, παρτέρια με λουλούδια, γήπεδα τένις και γκολφ. Και πόσο νερό απαιτεί αυτό, σε νησιά που πλήττονται από τη λειψυδρία, όπου στους κατοίκους κόβεται κάποιες ώρες τη μέρα το νερό.

»Αρα, ναι, τα all inclusive τέρατα είναι εύκολα αναγνωρίσιμα ως πρόβλημα, αλλά πρέπει να δούμε συνολικά τι έρχονται να φέρουν οι επενδύσεις (και μάλλον να πάρουν από τον τόπο), ακόμη και με πιο χαμηλό, ταπεινό, πράσινο προφίλ. Θυμόμαστε την αεροφωτογραφία από την Πάρο, με τις δεκάδες πισίνες σε ένα ξερό νησί. Και το αφήγημα της αφαλάτωσης, που εμφανίζεται ως πανάκεια, γεννά νέα προβλήματα (υψηλή κατανάλωση ενέργειας, υγρά απόβλητα)».

Η ιδιωτική πολεοδόμηση για τους «φθίνοντες οικισμούς» που θεσμοθέτησε η κυβέρνηση οδηγεί, κατά τη γνώμη σας, σε ένα βιώσιμο μοντέλο ή στην καταστροφή του περιβάλλοντος και του χαρακτήρα των νησιών;

«Η ιδιωτική πολεοδόμηση για τους φθίνοντες οικισμούς, που πρόσφατα θεσμοθέτησε η κυβέρνηση μέσα σε νόμο για το νερό (!), δεν αφορά την αναβίωση των οικισμών ή κάποια προσπάθεια αναβίωσης της υπαίθρου. Αφορά καθαρά την εισαγωγή κινήτρων για τη δόμηση ουσιαστικά εγκαταλελειμμένων οικισμών και τη μετατροπή τους σε τουριστικά καταλύματα, ξενοδοχειακές μονάδες. Και πάλι με ειδικούς όρους δόμησης.

»Μια σοβαρή προσπάθεια για την αναστροφή της εγκατάλειψης της υπαίθρου απαιτεί σοβαρό σχεδιασμό, εμπλοκή των τοπικών κοινωνιών, δημιουργία κινήτρων και επαγγελματικών ευκαιριών, για να μη φύγουν ή να επιστρέψουν ή να έρθουν εκεί νέοι κάτοικοι, απαραίτητες υποδομές (σχολεία, δασκάλους, ιατρεία, δομές υγείας κ.ο.κ.), σύνδεση με την υπόλοιπη χώρα όλον τον χρόνο και όχι μόνο κατά την τουριστική σεζόν, στήριξη πρωτογενούς παραγωγής και μεταποίησης, ώστε αυτές να συνδυαστούν αρμονικά με κάθε άλλη δραστηριότητα (στον αντίποδα της σημερινής σαρωτικής μονοκαλλιέργειας του θερινού τουρισμού).

»Σε αντίθετη περίπτωση δεν μιλάμε για κοινωνική πολιτική, αλλά για επενδυτικές ευκαιρίες με ελάχιστα οφέλη και σημαντικές επιβαρύνσεις για τις τοπικές κοινωνίες και το φυσικό περιβάλλον. Σε πολλές περιπτώσεις ο χαρακτήρας των νησιών έχει αλλοιωθεί, πιθανότατα ανεπανόρθωτα».

Είχατε επιμείνει στα 100 μέτρα από τον αιγιαλό και στην κύρωση του Πρωτοκόλλου της Βαρκελώνης από τη χώρα μας. Τι συνέβη; Πώς μετά τη διαβούλευση με το ΥΠΕΝ φτάσαμε στην ΚΥΑ για τα 25 μέτρα εφέτος τον Αύγουστο και τι τελικά ισχύει; Στα 50 ή στα 25 μέτρα αρχίζει τελικά η προστασία των παράκτιων περιοχών;

«Η δημιουργία αδόμητης ζώνης τουλάχιστον 100 μέτρων από την υψηλότερη χειμερινή ίσαλο γραμμή δεν είναι ένα ρηξικέλευθο “οικολογικό αίτημα”, αλλά ένας βασικός κανόνας στο Πρωτόκολλο για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση των Παράκτιων Ζωνών της Μεσογείου, στο πλαίσιο της Σύμβασης της Βαρκελώνης. Αντίθετα, στη χώρα μας αρκούμαστε… στα 25 μέτρα! Το φυσικό περιβάλλον και ιδίως η ακτογραμμή αποτελούν το σημαντικότερο μέρος του τουριστικού προϊόντος μας, μαζί με τον πολιτισμό.

»Οι σοβαρές επενδύσεις και οι επενδυτές που βλέπουν μπροστά ζητούν ένα σταθερό πλαίσιο, που θα προστατεύει τόσο το φυσικό περιβάλλον όσο και την αξία των δικών τους επενδύσεων σε βάθος χρόνου. Κανείς άλλος εκτός της κυβέρνησης και των εργολάβων δεν αξιολογεί το τουριστικό προϊόν της χώρας με βάση το πόσο κοντά στο κύμα μπορείς να κτίσεις, πόσα νέα τετραγωνικά καταφέραμε να κτίσουμε πάνω στο κύμα».

Ευρύτερα και πέρα από τα νησιά, πώς βλέπετε τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις από τις επιλογές της κυβέρνησης στην ύπαιθρο χώρα; Ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις και οι κίνδυνοι που σας απασχολούν;

«Η χώρα μας ποτέ δεν διαμόρφωσε πολιτική υπαίθρου. Αρκέστηκε σε αποσπασματικές επιδοματικές πολιτικές, οι οποίες ενίοτε δημιούργησαν πλούτο τοπικά (αγροτικές επιδοτήσεις), χωρίς απαραιτήτως να ενισχύσουν τον κοινωνικό ιστό. Βλέπουμε την εγκατάλειψη της υπαίθρου στην Ελλάδα, ιδιαίτερα εμφανή, καθώς αντιμετωπίζουμε σημαντικές προκλήσεις κάθε χρόνο με τις δασικές πυρκαγιές, σε συνδυασμό με την εξαφάνιση δραστηριοτήτων/επαγγελμάτων που σχετίζονται με το δάσος και τα δασικά οικοσυστήματα (υλοτομία, μελισσοκομία, ρητινοσυλλογή, αρωματικά φυτά και θεραπευτικά βότανα).

»Σήμερα, καθώς η κλιματική κρίση δείχνει τα δόντια της, η ανάγκη για μια τέτοια πολιτική, διαμορφωμένη στη βάση των ιδιαιτεροτήτων της κάθε περιοχής, είναι απολύτως απαραίτητη. Αυτή δεν μπορεί να έρθει από μια ομάδα συμβούλων από την πρωτεύουσα. Θέλει εμπλοκή, συμβολή και συμμετοχή της κάθε τοπικής κοινωνίας.

»Σε αντίθετη περίπτωση θα ξαναδούμε να αναπαράγεται το “φαινόμενο ΑΠΕ” (χαρούμενοι επενδυτές, έξαλλες τοπικές κοινωνίες). Βλέπουμε σήμερα την επιφυλακτικότητα στην προσέγγιση της φέρουσας ικανότητας, την ίδια στιγμή που είναι σαφές ότι σε αρκετά νησιά βασικές παράμετροι όπως η χρήση νερού, η κατανάλωση ενέργειας, ο αριθμός των οχημάτων, η παραγωγή απορριμμάτων και ιδίως συσκευασιών μιας χρήσης, η εισαγωγή τροφίμων και πρώτων υλών, καθώς η τοπική παραγωγή σβήνουν, ενώ η ζήτηση εκτοξεύεται, έχουν ξεφύγει πέρα από κάθε βιώσιμο όριο.

»Αν δεν γίνει επαναπροσδιορισμός προτεραιοτήτων με τρόπο που να βάζει το περιβάλλον, τους ανθρώπους, τη βιωσιμότητα και την πρωτογενή παραγωγή μπροστά (τα νησιά, τους πεπερασμένους φυσικούς πόρους, τα οικοσυστήματα, τα είδη, τις τοπικές κοινωνίες), ουσιαστικά θα συνεχιστεί η ανεπανόρθωτη αλλοίωση των νησιών, η διάλυση των τοπικών κοινωνιών, η υποβάθμιση των οικοσυστημάτων και μαζί τους η υποβάθμιση του τουριστικού προϊόντος. Ναι, πυροβολάμε τα πόδια μας!»

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google