Ευρύτερη Αδρία: Ίχνη μιας χαμένης ηπείρου αναδύονται στη γεωλογία της Νότιας Ευρώπης

Οι γεωλόγοι ανασύνθεσαν την ιστορία της Ευρύτερης Αδρίας, ενός αρχαίου τμήματος ηπειρωτικού φλοιού που πριν από περισσότερα από 100 εκατομμύρια χρόνια βυθίστηκε κάτω από τη Νότια Ευρώπη, συμβάλλοντας καθοριστικά στη δημιουργία πολλών από τις σημερινές οροσειρές της Μεσογείου.

Η τεκτονική ανακατασκευή, με επικεφαλής τον Ντάουβε βαν Χίνσμπεργκεν του Πανεπιστημίου της Ουτρέχτης, δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Gondwana Research.

Η Ευρύτερη Αδρία αποσπάστηκε από το βόρειο άκρο της αφρικανικής πλάκας πριν από περίπου 240 εκατομμύρια χρόνια, κατά την Τριαδική περίοδο. Καθώς κινούνταν προς τον Βορρά, χωριζόταν από την Αφρική μέσω μιας ωκεάνιας λεκάνης. Το μεγαλύτερο μέρος της αποτελούνταν από ηπειρωτικό φλοιό καλυμμένο από ρηχές θαλάσσιες ανθρακικές πλατφόρμες, αναφέρει το Futura.

Πώς σχηματίστηκαν οι νοτιοευρωπαϊκές οροσειρές

Πριν από περίπου 120 έως 100 εκατομμύρια χρόνια, η Ευρύτερη Αδρία συγκρούστηκε με το νότιο περιθώριο της ευρωπαϊκής πλάκας. Το μεγαλύτερο τμήμα της βυθίστηκε στον μανδύα της Γης. Κατά την κάθοδό της, όμως, τα ανώτερα στρώματα ιζηματογενών πετρωμάτων αποκολλήθηκαν και συμπιέστηκαν, συμβάλλοντας στον σχηματισμό μεγάλων ορεινών όγκων, μεταξύ των οποίων οι Άλπεις, τα Απέννινα, οι Δειναρικές Άλπεις, η οροσειρά του Ταύρου στην Τουρκία και οι Ελληνίδες Οροσειρές.

Για την ανασύνθεση της χαμένης πλάκας χρειάστηκαν περίπου δέκα χρόνια έρευνας σε 30 χώρες της Μεσογείου. Οι επιστήμονες ανέλυσαν χιλιάδες δείγματα πετρωμάτων και μελέτησαν τον προσανατολισμό των μαγνητικών ορυκτών τους, ώστε να προσδιορίσουν την αρχική θέση και περιστροφή τους.

Τα δεδομένα συνδυάστηκαν με σεισμική τομογραφία και εξειδικευμένο λογισμικό τεκτονικής ανακατασκευής. Έτσι δημιουργήθηκε ένα μοντέλο που εκτείνεται από την Ιβηρική Χερσόνησο έως το Ιράν, ενώ τα υπολείμματα της βυθισμένης πλάκας εντοπίστηκαν σε βάθος έως και 1.500 χιλιομέτρων κάτω από την Ευρώπη.

Πολύτιμα κοιτάσματα μετάλλων

Τα τμήματα του φλοιού της Ευρύτερης Αδρίας που δεν καταβυθίστηκαν περιέχουν επίσης κοιτάσματα χαλκού, σιδήρου και άλλων μετάλλων σημαντικών για τη βιομηχανία. Η ακριβέστερη κατανόηση της τεκτονικής δομής της περιοχής μπορεί επομένως να βοηθήσει και στον εντοπισμό μεταλλευτικών ζωνών στη Μεσόγειο.

Παρότι η βασική πορεία της Ευρύτερης Αδρίας έχει πλέον χαρτογραφηθεί, τα αρχικά της όρια παραμένουν εν μέρει αβέβαια, καθώς θαλάσσια ιζήματα καλύπτουν αρκετά βαθιά ρήγματα.