Το συμβολικό δώρο του Τραμπ στον πρόεδρο της Κίνας

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, προσέφερε στον Κινέζο ομόλογό του, Σι Τζινπίνγκ, ένα γλυπτό που απεικονίζει έναν αμερικανικό θαλασσαετό, το εθνικό σύμβολο των ΗΠΑ και ενδημικό είδος της Βόρειας Αμερικής, κατά τη διάρκεια του επίσημου δείπνου στην Ουάσινγκτον.

Το δώρο, το οποίο αποκαλύφθηκε ενώπιον των υψηλών προσκεκλημένων στο δείπνο της Πέμπτης 24 Σεπτεμβρίου, ενσαρκώνει «το ελεύθερο και αδάμαστο πνεύμα της Αμερικής», όπως δήλωσε ο Τραμπ. Σύμφωνα με το BBC, ο Αμερικανός πρόεδρος ανέφερε ότι ο ίδιος και η Πρώτη Κυρία, Μελάνια Τραμπ, συμμετείχαν προσωπικά στον σχεδιασμό του.

Η σημασία των προσωπικών σχέσεων στη διεθνή σκακιέρα

Το αγαλματίδιο εντάσσεται σε μια πολύτιμη, αν και ορισμένες φορές λεπτή, πτυχή της διεθνούς διπλωματίας. Την ανταλλαγή δώρων. Αυτού του είδους τα δώρα αποτελούν ένα μικρό, αλλά ουσιαστικό κομμάτι του ευρύτερου στόχου της τριήμερης συνόδου κορυφής, που είναι η σφυρηλάτηση προσωπικών σχέσεων μεταξύ των επικεφαλής των δύο παγκόσμιων υπερδυνάμεων.

«Πρόκειται να συζητήσουν μια σειρά από περίπλοκα ζητήματα», σημειώνει ο Ντάνιελ Κρίτενμπρινκ, στέλεχος της εταιρείας The Asia Group. «Στο τέλος της ημέρας, όμως, δεν παύουν να είναι δύο άνθρωποι. Επομένως, αυτή η προσωπική σχέση έχει ιδιαίτερη σημασία. Και η ανταλλαγή δώρων αποτελεί κομβικό μέρος της».

Ο Κρίτενμπρινκ, ο οποίος υπηρέτησε για περισσότερα από 30 χρόνια ως Αμερικανός διπλωμάτης, κυρίως στην Ασία, τονίζει ότι οι προσωπικές σχέσεις έχουν ξεχωριστή βαρύτητα για τον Σι. Πιστεύει, μάλιστα, ότι ο άμεσος δίαυλος επικοινωνίας μεταξύ Τραμπ και Σι λειτουργεί ως η «κόλλα» που κρατά ενωμένη «την πιο σύνθετη και καθοριστική διμερή σχέση στον κόσμο».

Όπως προσθέτει, και ο Τραμπ εκτιμά ιδιαίτερα αυτό που ο ίδιος αποκαλεί «διπλωματία κορυφής». Τα δώρα είχαν ανέκαθεν ξεχωριστή θέση στην προεδρία του Τραμπ. Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει λάβει κατά καιρούς από ένα πολυτελές αεροσκάφος και μια χαραγμένη ράβδο χρυσού, μέχρι ένα χρυσό δαχτυλίδι φιλοτεχνημένο με διαμάντια και πολύτιμους λίθους.

Ο Όλε Γιάκομπ Σέντινγκ από το Νορβηγικό Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων επισημαίνει πως, «αν κοιτάξει κανείς την προεδρία Τραμπ υπό αυτό το πρίσμα, η προσφορά δώρων —με την ευρύτερη έννοια— αποτελεί δομικό στοιχείο του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί».

Η «διπλωματία των πάντα» και οι εκπαιδευτικές ανταλλαγές

Το πρωί της Πέμπτης, ο Σι ανακοίνωσε ως δώρο τη μεταφορά δύο γιγαντιαίων πάντα στον ζωολογικό κήπο της Ατλάντα, καθώς και ένα νέο πρόγραμμα εκπαιδευτικών ανταλλαγών, το οποίο θα επιτρέψει σε 100.000 Αμερικανούς φοιτητές να σπουδάσουν στην Κίνα σε βάθος πενταετίας.

«Τα γιγαντιαία πάντα αποτελούν ανέκαθεν πρεσβευτές φιλίας ανάμεσα στον κινεζικό και τον αμερικανικό λαό», δήλωσε ο Σι. «Σε λίγες ημέρες, δύο πάντα —ο Πινγκ Πινγκ και η Φου Σουάνγκ— θα φτάσουν στο νέο τους σπίτι στην Ατλάντα».

Θεσμικοί περιορισμοί και αυστηρά πρωτόκολλα

Παραμένει άγνωστο αν προσφέρθηκαν επιπλέον δώρα, με το BBC να έχει ήδη επικοινωνήσει με τον Λευκό Οίκο για περισσότερες λεπτομέρειες. Σήμερα, η συνήθεια της προσφοράς πολυτελών δώρων συναντάται κυρίως στα κράτη του Περσικού Κόλπου και σε αυταρχικά καθεστώτα.

«Τα αυταρχικά καθεστώτα, όπως αυτό της Κίνας, προσφέρουν ασύγκριτα ακριβότερα δώρα», εξηγεί ο Μόρτεν Σκούμσρουντ Άντερσον, συγγραφέας σχετικής μελέτης για τη διπλωματία των δώρων.

Στη Δύση, όπως σημειώνει ο Άντερσον, η παράδοση αυτή έχει ατονήσει λόγω των δημοκρατικών δικλίδων ασφαλείας και των θεσμικών περιορισμών. Για παράδειγμα, το αμερικανικό Σύνταγμα περιλαμβάνει ειδική ρήτρα περί απολαβών, η οποία θέτει ανώτατο χρηματικό όριο στα δώρα που μπορεί να αποδεχθεί ένας πρόεδρος από ξένη κυβέρνηση. Αυτή τη στιγμή, το όριο ανέρχεται στα 525 δολάρια. Οτιδήποτε υπερβαίνει αυτό το ποσό περιέρχεται στην κυριότητα του ομοσπονδιακού κράτους, εκτός αν ο πρόεδρος επιλέξει να το εξαγοράσει με δικά του έξοδα.

Παράλληλα, για την προσφορά δώρου που ξεπερνά ένα ορισμένο χρηματικό όριο, ο Αμερικανός πρόεδρος οφείλει να λάβει την έγκριση του Κογκρέσου, εκτός αν καλύψει το κόστος από την προσωπική του περιουσία.

«Υπάρχει πληθώρα κανόνων και πρωτοκόλλων», τονίζει ο Σέντινγκ. «Απαιτείται εκτενής προετοιμασία για το είδος του δώρου, τον τόπο, τον τρόπο και τον χρόνο της ανταλλαγής. Όλα ακολουθούν ένα αυστηρά καθορισμένο σενάριο και προϋποθέτουν διαπραγματεύσεις εβδομάδων σε χαμηλότερα διπλωματικά κλιμάκια».

Ο Άντερσον συμπληρώνει χαρακτηριστικά: «Δεν πρόκειται για μια αγορά της τελευταίας στιγμής από το αεροδρόμιο».

Παραδείγματα του παρελθόντος: Από το παγκάκι σεκόγια στα ασύμβατα DVD

Κατά την επίσημη επίσκεψη του Σι στις ΗΠΑ το 2013, ο τότε πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα του είχε χαρίσει ένα φιλοτεχνημένο παγκάκι από σεκόγια, δέντρο ενδημικό της Καλιφόρνιας, όπου είχαν συναντηθεί. Στη συνέχεια, οι δύο ηγέτες κάθισαν μαζί σε αυτό, χαμογελώντας στους φωτογραφικούς φακούς.

Ήταν μια πολύ πιο επιτυχημένη στιγμή σε σύγκριση με το 2009, όταν ο τότε Βρετανός πρωθυπουργός Γκόρντον Μπράουν είχε δωρίσει στον Ομπάμα μια διακοσμητική μολυβοθήκη φτιαγμένη από ξύλο ιστορικού πλοίου κατά της δουλείας, ενώ ο Ομπάμα του ανταπέδωσε με μια συλλογή DVD, τα οποία, όπως αναφέρθηκε, δεν ήταν καν συμβατά με τις βρετανικές συσκευές αναπαραγωγής.

«Αυτό είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας μάλλον αμήχανης ανταλλαγής», σχολιάζει ο Σέντινγκ. Ευτυχώς, ο Μπράουν και ο Ομπάμα ήταν σύμμαχοι και όχι ορκισμένοι ανταγωνιστές που προσπαθούσαν να γεφυρώσουν φαινομενικά αγεφύρωτες διαφορές.

Το υψηλό διακύβευμα της συνάντησης

«Δεν υπάρχει περιθώριο για λάθη», επισημαίνει ο Σέντινγκ, τονίζοντας ότι ένα ατυχές δώρο μπορεί να εκτροχιάσει ευρύτερους στρατηγικούς στόχους.

Στην προκειμένη περίπτωση, το διακύβευμα μεταξύ Τραμπ και Σι είναι τεράστιο. Αυτή η τρίτη κατ’ ιδίαν συνάντησή τους πραγματοποιείται εν μέσω αυξανόμενων ανησυχιών για τους κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης, την ώρα που οι δύο υπερδυνάμεις ανταγωνίζονται σκληρά για την κυριαρχία στον συγκεκριμένο τομέα. Παράλληλα, λαμβάνει χώρα στον απόηχο ενός έντονου εμπορικού πολέμου, ο οποίος έχει διευθετηθεί μόνο προσωρινά μέσω μιας ανακωχής που παρατάθηκε κατά τη διάρκεια της επίσκεψης.

«Το πρωτόκολλο, οι εντυπώσεις και τα δώρα αποτελούν απλώς τα μέσα για την επίτευξη του τελικού σκοπού: τη διατήρηση σταθερών σχέσεων μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας», καταλήγει ο Κρίτενμπρινκ. «Προτιμώ μια εύθραυστη ανακωχή από έναν ανελέητο εμπορικό πόλεμο, οποιαδήποτε μέρα της εβδομάδας».