Σπήλαιο Αγγίτη: Ο αθέατος κόσμος με τα 3 μοναδικά ενδημικά είδη στον πλανήτη

Έναν μοναδικό υπόγειο υγρότοπο με σπάνια βιοποικιλότητα, ο οποίος φιλοξενεί οργανισμούς που δεν υπάρχουν πουθενά αλλού στον κόσμο, αποκαλύπτει η επιστημονική έρευνα στο Σπήλαιο του Αγγίτη (Μααρά) στη Δράμα.

Η πρόσφατη επιστημονική έρευνα στο πλαίσιο του προγράμματος «Βιοποικιλότητα στους Αρχαιολογικούς Χώρους ΙΙ» (ΒΙΑΣ ΙΙ) φέρνει στο φως τη μοναδικότητα αυτού του φυσικού θησαυρού. Μέχρι στιγμής έχουν ταυτοποιηθεί τουλάχιστον 24 διαφορετικά είδη, μεταξύ των οποίων τρία ενδημικά είδη που ζουν αποκλειστικά στη συγκεκριμένη περιοχή και πουθενά αλλού στον πλανήτη.

Πρόκειται για το σημαντικότερο υπόγειο ποτάμι της Ελλάδας, όπου η αρχαιολογική, γεωλογική και βιολογική αξία συνθέτουν ένα αληθινό «σπήλαιο-φαινόμενο».

«Θα έλεγα με απόλυτη βεβαιότητα πως αποτελεί το σημαντικότερο υπόγειο ποτάμι της χώρας, είναι μοναδικό στο είδος του. Είναι ένα σπήλαιο-φαινόμενο», επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο βιολόγος και μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, Σάββας Παραγκαμιάν.

Ο αθέατος υπόγειος υγρότοπος και η επιστημονική αποστολή

Το σπήλαιο εντάχθηκε τον Οκτώβριο του 2025 στο πρόγραμμα ΒΙΑΣ ΙΙ , μια πρωτοβουλία του Υπουργείου Πολιτισμού σε συνεργασία με το Υπουργείο Περιβάλλοντος, το ΕΚΠΑ, τον ΟΦΥΠΕΚΑ και το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών. Το πρόγραμμα συντονίζεται από το ΕΚΠΑ υπό την εποπτεία του καθηγητή Παναγιώτη Παφίλη, έχοντας συνολικό προϋπολογισμό 1.090.120 ευρώ.

Όπως εξηγεί ο διακεκριμένος βιοσπηλαιολόγος και διευθυντής του ΙΝΣΠΕΕ, Καλούστ Παραγκαμιάν, τα νερά του λεκανοπεδίου Νευροκοπίου τροφοδοτούν τον υπόγειο ποταμό, ο οποίος διασχίζει το βουνό και εκβάλλει στην πεδιάδα, στηρίζοντας την τοπική κοινωνία και την περιοχή Natura 2000.

Η ερευνητική ομάδα, αποτελούμενη από τους Σάββα Παραγκαμιάν, Ολυμπία Μπατσιάμη, Αλεξάνδρα Σαμολαδά, Ιωάννα Μυλωνά, Παναγιώτη Καρακουλάκη, Καλούστ Παραγκαμιάν, Χρήστο Πέννο (επίκουρο καθηγητή Γεωλογίας ΑΠΘ) και με τη συνδρομή του Σπηλαιολογικού Συλλόγου «Πρωτέας» Θεσσαλονίκης, εστίασε στην καταγραφή, τη φωτογραφική τεκμηρίωση και την εκτίμηση των πληθυσμών της υπόγειας πανίδας.

Ζωή στο σκοτάδι: Τυφλές «γαρίδες» και γαλάζιες καραβίδες

Η βιοποικιλότητα του Αγγίτη εντυπωσιάζει όχι μόνο για τον αριθμό των ειδών, αλλά κυρίως για τις προσαρμογές που έχουν αναπτύξει οι οργανισμοί που διαβιούν εκεί:

• Ενδημικό σκαθάρι: Ένα σπάνιο κολεόπτερο που έχει συνδέσει την εξέλιξή του αποκλειστικά με το συγκεκριμένο σπήλαιο.
• Τυφλό αμφίποδο (5 χιλιοστών): Ένας ενδημικός υδρόβιος οργανισμός που μοιάζει με μικροσκοπική γαρίδα. Είναι εντελώς τυφλός, χωρίς μάτια, με λευκό διαφανές χρώμα, και ζει σε μικρές γούρνες νερού κατά μήκος του σπηλαίου.
• Η «γαλάζια» Πετροκαραβίδα (Austropotamobius torrentium): Ενώ έξω στο ποτάμι ο εξωσκελετός της είναι σκληρός και σκούρος καφέ, τα άτομα του ίδιου είδους που ζουν μέσα στο σπήλαιο αποκτούν μια εντυπωσιακή γαλάζια απόχρωση, αναδεικνύοντας τις ιδιαίτερες συνθήκες του υπόγειου περιβάλλοντος.

Η σύνδεση πολιτισμού και φυσικού πλούτου

Το ΒΙΑΣ ΙΙ αποτελεί τη συνέχεια του πρώτου επιτυχημένου προγράμματος που κατέγραψε πάνω από 10.460 είδη σε 20 εμβληματικούς αρχαιολογικούς χώρους (όπως η Ακρόπολη, οι Δελφοί και η Ολυμπία).

Η συμπερίληψη του Αγγίτη στη Δράμα και του Σπηλαίου του Ευριπίδη στη Σαλαμίνα αναδεικνύει την άρρηκτη σχέση της πολιτιστικής κληρονομιάς με την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.

Όπως υπογραμμίζουν οι επιστήμονες, η έρευνα στον Αγγίτη βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, καθώς το σπήλαιο απαιτεί περαιτέρω μελέτη για την πλήρη χαρτογράφηση, τεκμηρίωση και θεσμική προστασία του μοναδικού αυτού υπόγειου κόσμου.