Πώς το Κρεμλίνο επιχειρεί να εξαφανίσει τα ίχνη των νεκρών στρατιωτών του

Η καταγραφή των ρωσικών απωλειών στον πόλεμο της Ουκρανίας έχει μετατραπεί σε επικίνδυνη υπόθεση για ανεξάρτητους δημοσιογράφους και ακτιβιστές. Το Κρεμλίνο επιχειρεί να αποκρύψει τον πραγματικό αριθμό των νεκρών, φτάνοντας στο σημείο να διώκει όσους φωτογραφίζουν στρατιωτικούς τάφους, με την κατηγορία της προδοσίας.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του Politico, τον Σεπτέμβριο, δικαστήριο στην πόλη Γιαροσλάβλ καταδίκασε έναν άνδρα σε κάθειρξη 14 ετών. Πρόκειται για ποινή που συνήθως επιφυλάσσεται για δράστες ιδιαίτερα ειδεχθών εγκλημάτων. Το αδίκημά του ήταν ότι φωτογράφιζε τους τάφους ρώσων στρατιωτών που σκοτώθηκαν στην Ουκρανία.

Καθώς το Κρεμλίνο αποφεύγει να δημοσιοποιήσει στοιχεία για τις απώλειες στο πεδίο των μαχών, ανεξάρτητοι δημοσιογράφοι και ακτιβιστές χρησιμοποιούν φωτογραφίες από νεκροταφεία, προκειμένου να αποτυπώσουν το πραγματικό μέγεθος των απωλειών, το οποίο εκτιμάται ότι είναι πολύ μεγαλύτερο από εκείνο που παραδέχεται επισήμως η Μόσχα.

«Ο αυξανόμενος αριθμός των τάφων είναι μια εικόνα που πρέπει να ενοχλεί ιδιαίτερα τις αρχές, καθώς υπενθυμίζει την αποτυχία του πολέμου του Πούτιν. Τόσοι πολλοί άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους», δήλωσε ο Γιαν Μπερεντς, από το γερμανικό Κέντρο Σύγχρονης Ιστορίας Leibniz.

Τους τελευταίους μήνες, οι ρωσικές αρχές προειδοποιούν ότι η φωτογράφιση στρατιωτικών τάφων μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε ισόβια κάθειρξη. Παράλληλα, η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Ασφαλείας (FSB) πραγματοποιεί περιπολίες σε νεκροταφεία, αναζητώντας όσους καταγράφουν τους τάφους. Από το καλοκαίρι έχουν συλληφθεί αρκετές δεκάδες άνθρωποι σε διάφορες περιοχές της Ρωσίας. Η επίσημη κατηγορία στις σχετικές δίκες, οι οποίες διεξάγονται κεκλεισμένων των θυρών, είναι η εσχάτη προδοσία και ειδικότερα η συνεργασία με τις ουκρανικές μυστικές υπηρεσίες.

Οι πραγματικές διαστάσεις των ρωσικών απωλειών

Οι απώλειες της Ρωσίας από την έναρξη της πλήρους εισβολής στην Ουκρανία είναι τεράστιες. Η βάση δεδομένων Russia 200, την οποία δημιούργησαν το ανεξάρτητο μέσο Mediazona και η ρωσική υπηρεσία του BBC, έχει καταγράψει ονομαστικά σχεδόν 283.000 νεκρούς στρατιώτες, παρέχοντας στοιχεία και για τις συνθήκες θανάτου τους.

Ωστόσο, η καταγραφή βασίζεται σε διαθέσιμες δημόσια πληροφορίες, όπως αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και δημοσιεύματα τοπικών μέσων, και δεν διαθέτει τους απαραίτητους πόρους ή την πρόσβαση για να καταγράψει κάθε απώλεια στο πεδίο των μαχών.

Αλλοι οργανισμοί εκτιμούν ότι ο πραγματικός αριθμός είναι σημαντικά υψηλότερος. Το υπουργείο Εξωτερικών της Βρετανίας και οι ολλανδικές υπηρεσίες πληροφοριών υπολογίζουν ότι οι ρωσικές απώλειες ξεπερνούν τις 500.000, ενώ ο ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι είχε ανακοινώσει τον Ιούλιο ότι 700.000 ρώσοι στρατιώτες έχουν σκοτωθεί στον πόλεμο.

Ακόμη και οι πιο συντηρητικές εκτιμήσεις ξεπερνούν κατά πολύ τις σοβιετικές απώλειες στο Αφγανιστάν, σε έναν πόλεμο που διήρκεσε σχεδόν μία δεκαετία, από το 1979. Και τότε, όπως και σήμερα, το Κρεμλίνο επιδίωκε να αποκρύψει το πραγματικό ανθρώπινο κόστος της πολεμικής σύγκρουσης.

Οι συγγενείς των στρατιωτών που σκοτώθηκαν στο Αφγανιστάν δεν επιτρεπόταν να αναγράφουν στους τάφους τον τόπο όπου έχασαν τη ζωή τους οι δικοί τους άνθρωποι. «Δεν μπορούσες να σημειώσεις με κανέναν τρόπο ότι κάποιος είχε σκοτωθεί στον πόλεμο», εξήγησε ο Τζεφ Τζόουνς, καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας. Ορισμένες οικογένειες, μάλιστα, αναγκάζονταν να πραγματοποιούν τις κηδείες τη νύχτα, ώστε να μην προσελκύουν την προσοχή.

Αργότερα, οι αρχές επέτρεψαν την αναγραφή της φράσης «έπεσε ηρωικά κατά την εκπλήρωση διεθνούς καθήκοντος», χωρίς ωστόσο να επιτρέπουν τη ρητή αναφορά στον θάνατο στο Αφγανιστάν.

Το Κρεμλίνο κλείνει τις πηγές πληροφόρησης

Στην αρχή του πολέμου στην Ουκρανία, η Μόσχα δεν ήταν εξίσου φειδωλή στην ανακοίνωση των απωλειών. Τον Σεπτέμβριο του 2022, έξι μήνες μετά την έναρξη της εισβολής, ο τότε υπουργός Αμυνας Σεργκέι Σοϊγκού είχε ανακοινώσει ότι 5.937 ρώσοι στρατιώτες είχαν σκοτωθεί.

Εκτοτε, οι επίσημες ανακοινώσεις είναι ελάχιστες. Καθώς η αποκαλούμενη από τη Μόσχα «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» εξελίχθηκε σε παρατεταμένο πόλεμο, οι ρωσικές αρχές ενίσχυσαν τις προσπάθειες περιορισμού της πληροφόρησης και έκλεισαν σταδιακά τις διαθέσιμες οδούς ανεξάρτητης διερεύνησης.

Τον Απρίλιο του 2024, εκπρόσωπος του Κρεμλίνου υπενθύμισε στους δημοσιογράφους ότι τα στοιχεία για τις στρατιωτικές απώλειες αποτελούν «κρατικό μυστικό» και ότι η ενημέρωση για το συγκεκριμένο ζήτημα ανήκει αποκλειστικά στο υπουργείο Αμυνας.

Αργότερα την ίδια χρονιά, η ρωσική στατιστική υπηρεσία Rosstat περιόρισε την πρόσβαση στα στοιχεία για την υπερβάλλουσα θνησιμότητα στη χώρα. Τα δεδομένα αυτά ήταν διαθέσιμα από τη δεκαετία του 1990, στο πλαίσιο των μεταρρυθμίσεων της περεστρόικα και της γκλάσνοστ, και αποτελούσαν σημαντικό εργαλείο για τη διασταύρωση των πληροφοριών σχετικά με τις πολεμικές απώλειες.

Ο Ντμίτρι Τρεσάνιν, συντάκτης του Mediazona και συνδημιουργός της βάσης Russia 200, εξηγεί ότι τα επίσημα στατιστικά στοιχεία ήταν καθοριστικά για την επιβεβαίωση των ανεξάρτητων καταγραφών.

«Μπορούμε να μετρήσουμε τους νεκρούς έναν προς έναν, αλλά κάποιος από την κυβέρνηση θα λέει πάντα ότι πρόκειται για ψεύτικα στοιχεία. Οταν, όμως, υπάρχουν επίσημα δεδομένα που επιβεβαιώνουν τους υπολογισμούς μας, δεν μπορούν να κάνουν τίποτα», σημείωσε.

Περιορισμοί επιβλήθηκαν και στην πρόσβαση σε δικαστικές υποθέσεις που αφορούν στρατιώτες οι οποίοι αγνοούνται ή θεωρούνται νεκροί. Στις αρχές του 2025, ρώσοι δημοσιογράφοι εντόπισαν πρωτοφανή αύξηση στις σχετικές δικαστικές διαδικασίες. Οι στρατιωτικές μονάδες προσφεύγουν στα δικαστήρια ζητώντας να κηρυχθούν νεκροί στρατιώτες που δεν έχουν επιστρέψει από το μέτωπο επί μήνες.

«Η αύξηση ήταν εκθετική. Αρχικά καταγράφηκαν 40.000 υποθέσεις, τέσσερις μήνες αργότερα 70.000 και δύο μήνες μετά 90.000. Πόσοι άνθρωποι μπορεί να ήταν τελικά;», ανέφερε ο Τρεσάνιν.
Η βάση Russia 200 κατέγραψε σχεδόν 90.000 τέτοιες υποθέσεις το 2025, αριθμός υπερδεκαπλάσιος σε σύγκριση με τα προηγούμενα χρόνια της εισβολής. Στα τέλη του 2025, ωστόσο, οι αρχές περιόρισαν την πρόσβαση και σε αυτές τις δικαστικές διαδικασίες.

Η απόκρυψη των απωλειών και η στρατολόγηση

Η καταγραφή των τάφων έχει πλέον καταστεί ιδιαίτερα επικίνδυνη ακόμη και για τις ανεξάρτητες δημοσιογραφικές ομάδες. Ο Τρεσάνιν εξηγεί ότι οι φωτογραφίες των τάφων και τα βίντεο από τις κηδείες αποτελούσαν σημαντικές πηγές πληροφόρησης κατά τους πρώτους μήνες της εισβολής, όταν υπήρχαν ελάχιστα άλλα διαθέσιμα στοιχεία.

Οταν, όμως, οι αρχές αντιλήφθηκαν τη συγκεκριμένη μέθοδο, η χρήση της έγινε επικίνδυνη. «Οι εθελοντές μας δέχθηκαν επιθέσεις στα νεκροταφεία», ανέφερε.

Ο ρώσος στρατιωτικός αναλυτής Ιαν Ματβέεφ, συνεργάτης του εκλιπόντος ρώσου αντιφρονούντα Αλεξέι Ναβάλνι, εκτιμά ότι η επιμονή του Κρεμλίνου να κρατά μυστικό τον αριθμό των νεκρών συνδέεται άμεσα με την προσπάθεια προσέλκυσης νέων στρατιωτών.

«Πρόκειται για έναν τρόπο εξαπάτησης των υποψήφιων νεοσύλλεκτων. Αν οι πολίτες μπορούσαν να διαπιστώσουν εύκολα ποιο ποσοστό των στρατιωτών επιβιώνει στο μέτωπο ή πόσο καιρό αναμένεται να αντέξει ένας νεοσύλλεκτος, θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να στρατολογούνται ακόμη και 30.000 στρατιώτες τον μήνα», σημείωσε.

Κατά τον ίδιο, η απόκρυψη των απωλειών μπορεί να εξυπηρετεί και έναν ακόμη στόχο: να δημιουργεί προς το εξωτερικό την εικόνα ότι ο ρωσικός στρατός βρίσκεται κοντά στη νίκη, επιχειρώντας να επηρεάσει και τον αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ.

Οι συνεχείς περιορισμοί αναγκάζουν τους δημοσιογράφους να αναζητούν διαρκώς νέες μεθόδους καταγραφής. «Η Ρωσία είναι μεγάλη χώρα. Αν κάτι καταστέλλεται σε ένα σημείο, αυτό σημαίνει ότι, αντίθετα, κάτι άλλο αρχίζει να αναπτύσσεται κάπου αλλού», καταλήγει ο Τρεσάνιν.

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google