Πολυφαρμακία ή λάθος εκτίμηση; Τι αποκαλύπτει νέα μελέτη για τα φάρμακα στους ηλικιωμένους

Η πολυφαρμακία στους ηλικιωμένους συχνά δεν οφείλεται στις πολλαπλές παθήσεις από τις οποίες πάσχουν, αλλά στις παρενέργειες που εκδηλώνουν σε ευρέως χρησιμοποιούμενα φάρμακα και οι οποίες συχνά εκλαμβάνονται λανθασμένα ως νέα προβλήματα υγείας, αποκαλύπτει μία νέα, διεθνής μελέτη.

Η συνέπεια είναι να τους χορηγούνται φάρμακα για να θεραπεύσουν τις παρενέργειες των προηγούμενων. Ωστόσο τα νέα φάρμακα μπορεί να είναι ακατάλληλα και δυνητικά επιβλαβή για τους ασθενείς.

Έτσι δημιουργείται ένας επικίνδυνος φαύλος κύκλος ο οποίος θα μπορούσε να έχει αποφευχθεί.

Το φαινόμενο αυτό αποκαλείται δυνητικά ακατάλληλη αλληλουχία συνταγογράφησης (potentially inappropriate prescribing cascade – PIPC). Η μελέτη που το διερεύνησε δημοσιεύθηκε στην ιατρική επιθεώρηση BMJ.

Την μελέτη διεξήγαγε διεθνής ομάδα επιστημόνων από τον Καναδά, τις ΗΠΑ, το Βέλγιο, το Ισραήλ, την Ιταλία και την Ιρλανδία. Συνολικώς συμμετείχαν 12 ερευνητές με εξειδίκευση στην Εσωτερική Παθολογία, την Γηριατρική και την Κλινική Φαρμακολογία.

Οι επιστήμονες αυτοί είχαν καταρτίσει το 2025 έναν κατάλογο με 65 τέτοιου είδους ακατάλληλες αλληλουχίες φαρμάκων. Ένα κλασσικό παράδειγμα είναι τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα, λένε οι ερευνητές.

Τα φάρμακα αυτά χορηγούνται ευρέως για την αντιμετώπιση του πόνου, π.χ. της αρθρίτιδας. Μπορεί όμως να αυξήσουν την αρτηριακή πίεση. Η υπέρταση στην τρίτη ηλικία, όμως, θεωρείται σχεδόν αναμενόμενη. Έτσι, ο γιατρός μπορεί να χορηγήσει ένα αντιυπερτασικό φάρμακο, αντί να ελέγξει εάν η υπέρταση σχετίζεται με άλλα φάρμακα που παίρνει ο ασθενής.

Ειδικά οι ηλικιωμένοι είναι πολλοί ευάλωτοι σε τέτοιου είδους μπερδέματα, τονίζουν οι ερευνητές. Και αυτό διότι συχνά αντιμετωπίζουν πολλά προβλήματα υγείας, γεγονός που δυσχεραίνει την απόδοση ενός νέου συμπτώματος σε ένα φάρμακο που ήδη λαμβάνει ο ασθενής.

Τα ευρήματα

Στη νέα μελέτη, οι επιστήμονες εξέτασαν τις 65 ακατάλληλες αλληλουχίες φαρμάκων, ταξινομώντας τες με βάση τρεις παραμέτρους:

1. Πόσο συχνά χορηγείται το αρχικό φάρμακο στον πληθυσμό
2. Πόσο συχνά ακολουθούσε την συνταγογράφηση του πρώτου φαρμάκου, ένα δεύτερο φάρμακο
3. Πόσο ισχυρή ήταν η συσχέτιση μεταξύ των δύο φαρμάκων

Οι ερευνητές εξέτασαν δεδομένα από σχεδόν 2,3 εκατομμύρια ηλικιωμένους που ζούσαν στο Οντάριο του Καναδά το 2022. Η μέση ηλικία τους ήταν τα 66 έτη. Το 54% ήταν γυναίκες.

Όπως διαπίστωσαν οι ερευνητές, οι 24 από τις 65 ακατάλληλες αλληλουχίες φαρμάκων ήταν οι πιο συχνές. Είχαν επίσης την δυνατότητα να προκαλέσουν βλάβες στην υγεία των ηλικιωμένων.

Τα καρδιαγγειακά φάρμακα ήταν συχνότερα τα πρώτα στις ακατάλληλες αλληλουχίες συνταγογράφησης.  Ειδικότερα, οι συχνότερες ακατάλληλες αλληλουχίες ήταν:

• Από στατίνες σε αναλγητικά
• Από συμπλήρωμα σιδήρου σε υπακτικά
• Από νευρολογικά φάρμακα (π.χ. για την άνοια) σε υπνωτικά

Άλλες συχνές ακατάλληλες αλληλουχίες φαρμάκων ήταν από κορτικοστεροειδή (κορτιζόνη) σε αντιψυχωσικά και από υπακτικά σε αντιδιαρροϊκά.

Οι αλληλουχίες αυτές ήταν εξίσου συχνές σε άνδρες και γυναίκες. Εξαίρεση αποτελούσαν τα φάρμακα για την κατάθλιψη που ακολουθούνταν από συνταγογράφηση για φάρμακα για την υπερδραστήρια κύστη. Αυτή η αλληλουχία ήταν πιο συχνή στους ηλικιωμένους άνδρες.

Τι λένε οι ερευνητές

«Οι ακατάλληλες αλληλουχίες που εντοπίσαμε είναι συχνές. Πολλές φορές όμως δεν γίνονται αντιληπτές στην κλινική πρακτική», δήλωσε η επικεφαλής ερευνήτρια Dr. Paula Rochon, καθηγήτρια Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο.

Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι δεν αρκεί να γνωρίζει ένας ασθενής και ο γιατρός του ποια φάρμακα παίρνει. Πρέπει να ξέρει με ποια σειρά τα άρχισε και για ποια ένδειξη. Αυτό είναι σημαντικό για να εντοπίζονται τυχόν ακατάλληλες αλληλουχίες στη συνταγογράφησή τους, πρόσθεσε.

Και συνιστά να λαμβάνονται υπ’ όψιν από τους γιατρούς τα στοιχεία αυτά σε κάθε ιατρική επίσκεψη, για να βεβαιώνονται ότι είναι τα φάρμακα απαραίτητα.

Φωτογραφία: iStock