Οι αγορές χτυπούν τη Γαλλία – να ανησυχούμε;

Ας ξεκινήσουμε μια μικρή ιστορική αναδρομή που οδηγεί στη σημερινή συγκυρία, στην πίεση που ασκείται από τις αγορές στα γαλλικά ομόλογα και στις πιθανές επιπτώσεις για τις υπόλοιπες χώρες της ευρωζώνης, όπως η Ελλάδα.

Η τελευταία φορά που η Γαλλία ισοσκέλισε τον προϋπολογισμό της ήταν το 1974. Από τότε και για πάνω από μισό αιώνα το γαλλικό κράτος παρουσιάζει σταθερά ελλειμματικούς προϋπολογισμούς και βασίζεται στον δανεισμό για να μπορεί να λειτουργεί.

Παρότι το συσσωρευμένο χρέος ήταν υψηλό –πάνω από το 90% του ΑΕΠ από το 2008 και μετά– παρέμενε διαχειρίσιμο χάρη στη σταθερή ανάπτυξη και στο γεγονός ότι επί χρόνια τα επιτόκια ήταν σχεδόν μηδενικά. Ωστόσο ακολούθησαν η πανδημία (2020) και η ενεργειακή κρίση (2022) και το χρέος της Γαλλίας αυξήθηκε από το 98% του ΑΕΠ το 2019, πριν από την πανδημία, στο 114% το 2020 και σήμερα στα 3,6 τρισ. ευρώ ή 119% του ΑΕΠ.

Η γαλλική κυβέρνηση καλείται να περιορίσει τα ελλείμματα, την ώρα που στους δρόμους οι διαδηλωτές απαιτούν περισσότερα χρήματα για σχολεία, νοσοκομεία και συντάξεις. Καθώς πλησιάζουν οι προεδρικές εκλογές του Απριλίου, κάθε απόπειρα δημοσιονομικής εξυγίανσης είναι οπωσδήποτε μια δύσκολη άσκηση.

Οπως σημειώνουν οι Financial Times, η Γαλλία βρίσκεται ανάμεσα στους διαδηλωτές, που ζητούν περισσότερα χρήματα από το κράτος, και τους αποκαλούμενους «τιμωρούς των ομολόγων», τους επενδυτές που στρέφονται εναντίον μιας χώρας όταν θεωρούν πως ακολουθεί ανεύθυνη δημοσιονομική πολιτική.

Το Παρίσι δανείζεται πλέον ακριβότερα από την Ιταλία αλλά και από τη χώρα μας, ενώ ολοένα και περισσότερες μεγάλες γαλλικές επιχειρήσεις εξασφαλίζουν χαμηλότερα επιτόκια από το ίδιο το γαλλικό Δημόσιο. Μέχρι σήμερα, από όλες τις χώρες της G7, η Γαλλία έχει υποστεί το μεγαλύτερο πλήγμα από το ξεπούλημα κρατικού χρέους που πυροδότησε ο πόλεμος στο Ιράν.

«Βρισκόμαστε ήδη σε μια βαθιά και διαρθρωτικού χαρακτήρα κρίση που εξελίσσεται αργά», δηλώνει στους FT ο «γνωστός» μας Πιερ Μοσκοβισί, πρώην υπουργός Οικονομικών της Γαλλίας και Επίτροπος της ΕΕ την περίοδο των μνημονίων. «Η Γαλλία είναι πιθανότατα πολύ μεγάλη για να χρεοκοπήσει (too big to fail), αλλά δεν είναι πολύ μεγάλη για να μην τιμωρηθεί από τις αγορές».

Οι εντάσεις αυξάνονται καθώς η αντιπαράθεση για τον προϋπολογισμό οξύνεται και η χώρα προετοιμάζεται για τις προεδρικές εκλογές του Απριλίου, οι οποίες ενδέχεται να καταλήξουν σε αναμέτρηση μεταξύ της Ακροδεξιάς και της Αριστεράς, της Λεπέν και του Μελανσόν.

Φόβοι για κρίση χρέους

Σύμφωνα με το έγκυρο βρετανικό φύλλο, «o φόβος των επενδυτών είναι ότι η χώρα θα μπορούσε να οδηγηθεί σε μια πλήρη κρίση χρέους, η οποία όχι μόνο θα κλονίσει την οικονομία της Γαλλίας, αλλά θα ταράξει και την ευρωζώνη».

Ο επικεφαλής της γαλλικής κεντρικής τράπεζας, Εμανουέλ Μουλέν, δηλώνει στους FT ότι η χώρα κινδυνεύει να «στραγγαλιστεί από τα επιτόκια» αν δεν αναλάβει δράση για να εξυγιάνει τα οικονομικά της. «Οποιος εκλεγεί πρόεδρος θα βρεθεί αντιμέτωπος με μια κατάσταση όπου τα επιτόκια θα είναι υψηλά, το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους θα είναι υψηλό, το έλλειμμα θα πρέπει να μειωθεί κάτω από το 3% και το χρέος θα πρέπει να περιοριστεί», εξηγεί.

Είναι χαρακτηριστικό ότι στην παρούσα συγκυρία οι δαπάνες εξυπηρέτησης του γαλλικού χρέους έχουν αυξηθεί σε τέτοιο βαθμό ώστε αποτελούν πλέον τη μεγαλύτερη κατηγορία δαπανών του κράτους, ξεπερνώντας αυτές για την εκπαίδευση και την Αμυνα. Ενώ οι FT υπογραμμίζουν ότι το ξεπούλημα των γαλλικών ομολόγων συνεχίστηκε ακόμη και μετά την παρουσίαση, την περασμένη εβδομάδα, ενός προγράμματος Προϋπολογισμού για το 2027 με μέτρα λιτότητας, από τη σημερινή κυβέρνηση.

Στο χειρότερο σενάριο, ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα αναγκαστεί να παρέμβει για να σώσει την κατάσταση. Αυτό όμως θα μπορούσε να γίνει με αντάλλαγμα την απαίτηση για την υλοποίηση διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, όπως η δραστική μείωση των δαπανών για τις συντάξεις, κάτι που οι γάλλοι πολίτες απορρίπτουν εδώ και καιρό.

Το βέβαιο είναι ότι η προεκλογική εκστρατεία διεξάγεται με το πρόβλημα του χρέους και των ελλειμμάτων στο επίκεντρο της συζήτησης. Την Τρίτη (6/10) η Μαρίν Λεπέν και ο Εθνικός Συναγερμός (RN) παρουσίασαν ένα σχέδιο «εναλλακτικού προϋπολογισμού» για τη Γαλλία. Η Λεπέν δήλωσε ότι η Γαλλία βρίσκεται αντιμέτωπη με κίνδυνο στάσης πληρωμών και χρεοκοπίας και παρουσίασε πρόταση για περικοπές και μείωση ελλείμματος στο 3,7% του ΑΕΠ έως το 2027.

Η ευρωζώνη και η Ελλάδα

«Η Γαλλία δεν είναι η Ελλάδα κατά τη διάρκεια της κρίσης της ευρωζώνης», δηλώνει ο Μουλέν, o επικεφαλής της Τράπεζας της Γαλλίας. «Εάν καταφέρει να ψηφίσει φέτος έναν Προϋπολογισμό που θα μειώσει τις δαπάνες και θα περιορίσει το έλλειμμα, όπως έχει προτείνει η κυβέρνηση, τότε οι αγορές θα καθησυχαστούν από ένα στέρεο βήμα δημοσιονομικής εξυγίανσης», προσθέτει ο ίδιος στους Financial Times.

Προφανώς τα μεγέθη είναι εντελώς διαφορετικά, καθώς η Ελλάδα δεν ανήκει στην κατηγορία too big to fail (πολύ μεγάλη για να χρεοκοπήσει), όπως διαπιστώσαμε στη δεύτερη φάση της ελληνικής κρίσης, και πιο συγκεκριμένα το 2015. Γι’ αυτό και η αντίστροφη πορεία που ακολουθεί τώρα η Ελλάδα σε σύγκριση με τη Γαλλία, με τις αναβαθμίσεις της πιστοληπτικής μας αξιολόγησης και τη μείωση του κόστους δανεισμού, πρέπει να διαφυλαχθεί ως κόρη οφθαλμού.

Αλλωστε και οι FT σημειώνουν το γεγονός ότι «μια σειρά υποβαθμίσεων των πιστοληπτικών αξιολογήσεων (της Γαλλίας) συνέβαλε στην αύξηση του κόστους δανεισμού της χώρας, το οποίο ξεπέρασε αυτό της Ελλάδας στα τέλη του 2024 και της Ιταλίας πέρυσι».

Η ΕΚΤ και η Λαγκάρντ

Οι αναλυτές συζητούν βεβαίως πως αν τα πράγματα χειροτερέψουν, η δυνατότητα της ΕΚΤ να αγοράζει τεράστιες ποσότητες ομολόγων θα μπορούσε να αποτελέσει το ύστατο δίχτυ ασφαλείας για τη Γαλλία και ευρύτερα για την ευρωζώνη.

Οι Financial Times θυμίζουν επί του θέματος ότι η πρόεδρος της Ευρωτράπεζας, Κριστίν Λαγκάρντ, πρώην υπουργός Οικονομικών της Γαλλίας, έχει διστάσει στο παρελθόν να αντιδράσει στα προβλήματα κόστους δανεισμού των κρατών. Τον Μάρτιο του 2020, λίγους μήνες μετά την ανάληψη των καθηκόντων της, είχε δηλώσει ότι δεν είναι δουλειά της κεντρικής τράπεζας «να κλείνει τα spread». Η δήλωση αυτή προκάλεσε αναταραχή στις αγορές και ανάγκασε τη Λαγκάρντ να ανασκευάσει σχεδόν αμέσως.

Δύο χρόνια μετά, το 2022, η ΕΚΤ ανακοίνωσε ένα έκτακτο εργαλείο αγοράς ομολόγων που ονομάστηκε TPI, Transmission Protection Instrument (Εργαλείο Προστασίας από τη Μετάδοση), το οποίο της δίνει τη δυνατότητα να παρεμβαίνει εκτάκτως στη δευτερογενή αγορά ομολόγων και να αγοράζει χωρίς κανένα περιορισμό ομόλογα των οποίων η κατάσταση μπορεί να οδηγήσει σε συστημικό κίνδυνο. Ωστόσο οι FT επιμένουν ότι οι λεπτομέρειες για τον τρόπο λειτουργίας του TPI δεν έχουν γίνει γνωστές και –το κυριότερο– ότι δεν έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ μέχρι σήμερα.

Επίσης, πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι υπάρχουν εμπόδια για την ενεργοποίησή του. Θυμίζουν ότι το καλοκαίρι του 2022 η ΕΚΤ δεν παρενέβη όταν η διαφορά απόδοσης (spread) μεταξύ των δεκαετών ομολόγων της Ιταλίας και της Γερμανίας έφθασε στις 2,5 ποσοστιαίες μονάδες, ήταν δηλαδή πάνω από μία μονάδα μεγαλύτερη από το σημερινό spread Γαλλίας και Γερμανίας.

Προς το παρόν η ΕΚΤ έχει δηλώσει ότι θα αγοράζει μέσω του εργαλείου TPI ομόλογα χωρών που ακολουθούν «υγιείς και βιώσιμες δημοσιονομικές και μακροοικονομικές πολιτικές», προϋπόθεση που ίσως δύσκολα τεκμηριώνεται για τη Γαλλία, σχολιάζουν οι FT. Γι’ αυτό και υπάρχουν αναλυτές που θεωρούν ότι η διεύρυνση των spread χωρίς να συνοδεύεται από σαφείς προσπάθειες δημοσιονομικής εξυγίανσης δεν θα επαρκεί ως προϋπόθεση για να ενεργοποιηθεί το εργαλείο TPI.

Από την άλλη πλευρά, επιφυλακή στην ΕΚΤ υπάρχει, και πηγές που επικαλούνται οι Financial Times, με γνώση όσων συζητούνται στη Φρανκφούρτη, θεωρούν ότι είναι θέμα χρόνου να περάσει η Ευρωτράπεζα «σε λειτουργία αντιμετώπισης κρίσης».

Ενδέχεται, μάλιστα, να υπάρξει σύντομα και αλλαγή ηγεσίας. Η θητεία της Λαγκάρντ λήγει επισήμως τον Οκτώβριο του 2027, αλλά η ίδια δήλωσε πρόσφατα ότι ενδέχεται να αποχωρήσει «λίγους μήνες πριν από το τέλος της θητείας» της. Και το ερώτημα είναι αν ο επόμενος πρόεδρος της ΕΚΤ θα χρειαστεί να αγοράσει γαλλικά κρατικά ομόλογα…

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google