«Καμπανάκι» από το ΔΝΤ για ενεργειακό σοκ, αυξανόμενο χρέος και AI κινδύνους

Η παγκόσμια οικονομία απειλείται από τις επίμονα υψηλές τιμές ενέργειας, το δημόσιο χρέος που αγγίζει επίπεδα-ρεκόρ και τους κινδύνους που απορρέουν από την έκρηξη των επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ), προειδοποίησε την Τετάρτη η Γενική Διευθύντρια του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ), Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, καλώντας τις κυβερνήσεις να λάβουν προστατευτικά μέτρα δημοσιονομικής και νομισματικής πολιτικής.

Σε ομιλία της ενόψει των ετήσιων συνεδριάσεων του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας που θα πραγματοποιηθούν την επόμενη εβδομάδα στην Μπανγκόκ, η Γκεοργκίεβα επισήμανε ότι ο κόσμος δέχεται πιέσεις από δύο αντίρροπες κατευθύνσεις: ένα αρνητικό σοκ στην προσφορά ενέργειας λόγω των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή και ένα θετικό σοκ στη ζήτηση λόγω της τεχνητής νοημοσύνης, η οποία ωστόσο τροφοδοτεί επίσης τον πληθωρισμό.

«Ο συνδυασμένος αντίκτυπος αυτών των δύο δυνάμεων είναι εξαιρετικά άνισος ανά την υφήλιο», δήλωσε η Γκεοργκίεβα, προσθέτοντας ότι η έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης αφήνει στο περιθώριο πολλές χώρες, σύμφωνα με το Reuters.

Οι νέες προβλέψεις του ΔΝΤ για την ανάπτυξη, οι οποίες θα παρουσιαστούν κατά τη διάρκεια των συνεδριάσεων στην Μπανγκόκ, θα δείξουν ότι οι μεγαλύτερες υποβαθμίσεις των εκτιμήσεων αφορούν οικονομίες που έχουν πληγεί από τον πόλεμο, ανέφερε η Γκεοργκίεβα. Σε αυτές περιλαμβάνονται η Ουκρανία —η οποία υφίσταται σοβαρές ζημιές στις πολιτικές και οικονομικές υποδομές της— και οι χώρες του Κόλπου που έχουν πληγεί από ιρανικά πλήγματα και έχουν δει τις εξαγωγές ενέργειας να μειώνονται δραστικά.

Στην προετοιμασμένη ομιλία της, η Γκεοργκίεβα δεν διευκρίνισε αν η επικαιροποιημένη έκθεση του ΔΝΤ για τις προοπτικές της παγκόσμιας οικονομίας (World Economic Outlook) θα αναθεωρήσει τη συνολική πρόβλεψη για την παγκόσμια ανάπτυξη του 2026, η οποία τον Ιούλιο είχε εκτιμηθεί στο χαμηλό επίπεδο του 3,0%.

Η εν λόγω πρόβλεψη, η οποία προέβλεπε ανάκαμψη του ρυθμού ανάπτυξης στο 3,4% για το 2027, βασιζόταν στην υπόθεση ότι τα Στενά του Ορμούζ θα άρχιζαν να ανοίγουν ξανά στα μέσα Ιουλίου και θα επέστρεφαν σε συνθήκες προ του πολέμου έως τον Μάρτιο του 2027. Επίσης, προέβλεπε μέση τιμή πετρελαίου στα 89 δολάρια ανά βαρέλι για το 2026 και στα 78 δολάρια ανά βαρέλι για το 2027.

Η Γκεοργκίεβα σημείωσε ότι οι τιμές του πετρελαίου παραμένουν στα 100 δολάρια ανά βαρέλι, ενώ η περιορισμένη δυναμικότητα διύλισης προσθέτει επιπλέον 100 δολάρια στα περιθώρια κέρδους διύλισης (crack-spread margins) ανά βαρέλι για βασικά προϊόντα, συμπεριλαμβανομένου του ντίζελ. Η χειμερινή περίοδος θέρμανσης θα ενισχύσει τη ζήτηση, καθώς οι προμήθειες φυσικού αερίου παραμένουν περιορισμένες λόγω των απειλών κατά της ναυσιπλοΐας πλοίων μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου «Ακόμη και αν ο πόλεμος στον Κόλπο λήξει σύντομα, το πρόβλημα των υψηλών τιμών ενέργειας είναι πιθανό να επιμείνει για αρκετό καιρό», δήλωσε η Γκεοργκίεβα, προσθέτοντας ότι τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης (futures) για το αργό πετρέλαιο τύπου Brent προβλέπουν υψηλές τιμές έως το 2027.

Οι υψηλότερες τιμές ενέργειας ωθούν προς τα πάνω τον πληθωρισμό, τα βασικά επιτόκια πολιτικής και τις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων αναφοράς, ανέφερε, επισημαίνοντας ότι οι αποδόσεις των 10ετών κρατικών ομολόγων των ΗΠΑ, της Γερμανίας και της Ιαπωνίας βρίσκονται πλέον στα υψηλότερα επίπεδά τους από το 2007, το 2009 και το 1996 αντίστοιχα, και συνεχίζουν να αυξάνονται.

Αυξανόμενος βάρος χρέους

Στις ανησυχίες που θα συζητηθούν την επόμενη εβδομάδα από τις 191 χώρες-μέλη του ΔΝΤ προστίθεται το αυξανόμενο βάρος του δημόσιου χρέους, το οποίο υπονομεύει την ανάπτυξη και εντείνει τις πληθωριστικές πιέσεις, δήλωσε η Γκεοργκίεβα. Το ΔΝΤ αναφέρει ότι το δημόσιο χρέος βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και προβλέπεται να υπερβεί το 100% του ΑΕΠ πριν από το 2030.

Η Γκεοργκίεβα ξεχώρισε τις προηγμένες οικονομίες, με επικεφαλής τις Ηνωμένες Πολιτείες, ως τις «χειρότερες περιπτώσεις» όσον αφορά τα επίπεδα χρέους, καθώς οι δείκτες χρέους προς ΑΕΠ είναι υψηλότεροι από εκείνους των αναδυόμενων αγορών και των χωρών χαμηλού εισοδήματος.

Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής δεν μπορούν πλέον να βασίζονται αποκλειστικά σε υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης για την επίλυση των δημοσιονομικών προβλημάτων, τόνισε.

«Κι όμως, δεν βλέπουμε αποφασιστική δράση στις προηγμένες οικονομίες με υψηλό χρέος, όπου η επιτακτική ανάγκη της στιγμής είναι η κατάρτιση αξιόπιστων μεσοπρόθεσμων σχεδίων δημοσιονομικής εξυγίανσης, τα οποία θα υποστηρίζονται σε ορισμένες περιπτώσεις από άμεσα εφαρμόσιμα δημοσιονομικά μέτρα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αποσκοπούν στην ελάφρυνση της πίεσης που ασκείται στη νομισματική πολιτική», δήλωσε.

Μετά από 5,5 χρόνια πληθωρισμού πάνω από τον στόχο, η Γκεοργκίεβα σημείωσε ότι οι πληθωριστικές πιέσεις επιμένουν, λόγω της ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης (AI), των κλυδωνισμών στις τιμές ενέργειας και τροφίμων, των δασμών, των αυξημένων αμυντικών δαπανών και του υψηλότερου κόστους εξυπηρέτησης του χρέους.

«Ίσως τώρα να είναι η κατάλληλη στιγμή για μια συνετή στροφή προς πιο περιοριστική νομισματική πολιτική σε πολλές χώρες», δήλωσε η Γκεοργκίεβα, προσθέτοντας ότι οι αυξήσεις επιτοκίων από την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed), την ΕΚΤ και την Τράπεζα της Ιαπωνίας ήταν «απολύτως ενδεδειγμένες».

Οι κίνδυνοι της Τεχνητής Νοημοσύνης

Η Georgieva τόνισε άλλους κινδύνους από την ΤΝ, όπου οι επενδύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ είναι πιθανό να υπερβούν αυτές των σιδηροδρόμων, των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας ή των τηλεπικοινωνιακών υποδομών.

Η αυξανόμενη οικονομική και χρηματοπιστωτική συγκέντρωση ασκεί πίεση στις εταιρείες ΤΝ να επιτύχουν κέρδη παραγωγικότητας και κερδών για να δικαιολογήσουν υψηλές αποτιμήσεις, είπε, προειδοποιώντας ότι η απογοήτευση της αγοράς θα μπορούσε να μετατραπεί σε «ένα εκτεταμένο σοκ».

Ωστόσο, είπε ότι η έρευνα του ΔΝΤ υποδηλώνει ότι η ΤΝ, αν γίνει σωστά, θα μπορούσε να προσθέσει μισή ποσοστιαία μονάδα επιπλέον παγκόσμιας ανάπτυξης ετησίως.

Η ετοιμότητα για την ΤΝ είναι το κλειδί, είπε, συμπεριλαμβανομένων των ρυθμιστικών προστατευτικών κιγκλιδωμάτων που «βοηθούν στη διαχείριση των σημαντικών κινδύνων της ΤΝ, οι οποίοι περιλαμβάνουν μεγάλης κλίμακας επιπτώσεις στην αγορά εργασίας, σοβαρούς κινδύνους στον κυβερνοχώρο και τη σταθερότητα και μοντέλα αιχμής που απειλούν να ξεφύγουν από τον ανθρώπινο έλεγχο και να τρέξουν σε κατάσταση αμόκ».

Εκτός από την οικοδόμηση δημοσιονομικής ισχύος, ακόμη και με δύσκολο πολιτικό κόστος, η Georgieva είπε ότι οι κυβερνήσεις θα πρέπει να λάβουν άλλα μέτρα για την τόνωση της ανάπτυξης, συμπεριλαμβανομένων μεταρρυθμίσεων που θα ανέπτυσσαν βελτιωμένες δεξιότητες του εργατικού δυναμικού, θα διευκόλυναν τις νεοσύστατες επιχειρήσεις και τις εκκαθαρίσεις εταιρειών, θα ενίσχυαν την ενεργειακή ασφάλεια και θα βελτιστοποιούσαν τους κανονισμούς.