Από «Τέρας» σε «Πεντάμορφη»: η Σαντορίνη βάζει το λεοντόψαρο στο τραπέζι

Θα τρώγατε ένα γαστρονομικό πιάτο στο οποίο πρωταγωνιστεί το λεοντόψαρο; Η διστακτικότητα είναι δικαιολογημένη.

Αυτή καλείται να την αντιπαρέλθει το Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Αφορμή η ανάγκη και ίσως η ευκαιρία ο επιθετικός μετανάστης του βυθού να μπει στις διατροφικές συνήθειες της Μεσογείου. Ισως επειδή αυτός είναι ένας τρόπος να δαμαστεί η εξάπλωσή του.

Η Σαντορίνη, πέρα από το ηλιοβασίλεμα και το κρασί, φέτος το φθινόπωρο γίνεται ο τόπος όπου επιχειρείται η υλοποίηση μια πρότασης: να γευτούμε το «πρόβλημα».

Συγκεκριμένα, το Τμήμα Ωκεανογραφίας και Θαλασσίων Βιοεπιστημών του Πανεπιστημίου Αιγαίου οργανώνει εκπαιδευτική και γαστρονομική εκδήλωση με πρωταγωνιστή το λεοντόψαρο (Pterois miles). Στις 22 Οκτωβρίου, στη Βλυχάδα, σεφ θα μαγειρέψουν και θα εκπαιδεύσουν κατοίκους και επισκέπτες του νησιού στη χρήση ενός ψαριού, το οποίο η θάλασσα μας έστειλε χωρίς να το ζητήσουμε.

Το λεοντόψαρο κατάγεται από τον Ινδικό Ωκεανό. Στη Μεσόγειο μπήκε το 1991 μέσω της διώρυγας του Σουέζ, ανήκει στους λεγόμενους «Λεσεψιανούς μετανάστες», μια λίστα που περιλαμβάνει περίπου 240 νέα είδη. Το 2010 εμφανίστηκε στην Κύπρο, το 2012 στη Ρόδο, το 2015 στην Κρήτη. Από εκεί ανέβηκε προς Πελοπόννησο, Ιόνιο και Αιγαίο. Το 2019 καταγράφηκε σε Σύρο, Πάρο και Νάξο, το 2020 στη Βουλιαγμένη, το 2021 στην Αίγινα, ενώ από το 2022 βρίσκεται σε Χαλκιδική και Θράκη. Σήμερα, πρακτικά, υπάρχει παντού.

Για τον άνθρωπο δεν αποτελεί σοβαρή απειλή. Το πρόβλημα είναι οικολογικό. Τα ντόπια ψάρια δεν το αναγνωρίζουν ούτε ως θήραμα ούτε ως θηρευτή, και έτσι το λεοντόψαρο βρίσκει εύκολα τροφή, ενώ δεν έχει φυσικούς εχθρούς. Κυνηγά τη νύχτα, αποπροσανατολίζει τη λεία με τα πτερύγιά του και τη «ρουφά» με μια κίνηση. Oπως έχει εξηγήσει η βιολόγος Νότα Περιστεράκη του ΕΛΚΕΘΕ, η τεχνική του θυμίζει τις σκορπίνες.

Οι αριθμοί εξηγούν την ανησυχία. Μπορεί να καταναλώσει όγκο τροφής περίπου είκοσι φορές μεγαλύτερο από το στομάχι του. Το θηλυκό απελευθερώνει αυγά σε βλεννώδεις συστάδες που μπορεί να περιέχουν έως και 15.000 αυγά, και η ζωή του φτάνει τα 15 χρόνια. Τρέφεται με γόνο, γαρίδες, καβούρια και μικρά ψάρια, μειώνει τα φυτοφάγα είδη, γεγονός που ευνοεί την ανάπτυξη των φυκιών, και διαταράσσει την ισορροπία ολόκληρης της τροφικής αλυσίδας.

Η διαχείριση οδηγεί στο πιάτο

Επειδή η πλήρης εξάλειψή του θεωρείται ανέφικτη, η προσοχή στρέφεται στον έλεγχο του πληθυσμού. Ένας τρόπος είναι η εντατικότερη αλιεία. Για να αποδώσει, ωστόσο, προϋποθέτει ζήτηση. Το λεοντόψαρο θεωρείται εδώδιμο, θρεπτικό και νόστιμο. Η ένταξή του στη διατροφή, με κύριους φορείς τα εστιατόρια και τα ξενοδοχεία, έχει στόχο να αποτελέσει εργαλείο διαχείρισης και όχι απλώς γαστρονομική περιέργεια.

Στην κατεύθυνση αυτή, η εκδήλωση εντάσσεται στο ευρωπαϊκό έργο GuardIAS του προγράμματος Horizon Europe, το οποίο υλοποιεί συντονισμένη μελέτη διαχείρισης του λεοντόψαρου σε δύο ελληνικά νησιά, τη Σαντορίνη και την Κρήτη. Το έργο προβλέπει παρακολούθηση και καταγραφή των πληθυσμών, έρευνα για τις επιπτώσεις στα άλλα είδη και στο οικοσύστημα, προώθηση της κατανάλωσης, ενημέρωση των κατοίκων και εκπαιδευτικές δράσεις στα σχολεία.

Οι σεφ καλούνται να δείξουν πώς η περιβαλλοντική «απειλή» μετατρέπεται σε γαστρονομική «ευκαιρία». Σκοπός είναι οι κάτοικοι, οι επιχειρηματίες, οι τοπικοί φορείς και οι επισκέπτες να δοκιμάσουν το λεοντόψαρο και να γνωρίσουν νέους τρόπους προετοιμασίας, αξιοποιώντας την υψηλή διατροφική του αξία.

Γύρω από το κεντρικό γεύμα σχεδιάζεται ένα πλέγμα συνοδευτικών δράσεων: σεμινάρια και εκπαιδεύσεις, οικονομικά οφέλη για τους ψαράδες, ανταλλαγές επισκέψεων εκπροσώπων φορέων και εξειδικευμένων σεφ, μενού με «Πιάτο Ημέρας», θεματικές βραδιές, εναλλακτικό τουριστικό προϊόν, εκπαιδευτικές επισκέψεις σε σχολεία και προωθητικό ενημερωτικό υλικό.

Στόχος των διοργανωτών είναι να διεκδικηθεί και επίσημος τίτλος από τον Οργανισμό Guinness World Records, κάτι που θα προσδώσει διεθνή προβολή και θα ενισχύσει την τοπική αναπτυξιακή στρατηγική, που συνδέει τον πρωτογενή τομέα, τον πολιτισμό, τον τουρισμό και την καινοτομία.

Το κοινό μήνυμα των δράσεων είναι ότι οι εμπλεκόμενοι φορείς πρέπει να δουν το λεοντόψαρο ως οικονομική ευκαιρία και όχι ως απειλή: ως την Πεντάμορφη και όχι ως το Τέρας. Η αντιστροφή αυτή δεν είναι απλώς επικοινωνιακή. Για τους ψαράδες των νησιών σημαίνει ένα νέο εμπορεύσιμο προϊόν, για τον τουρισμό μια αυθεντική εμπειρία με περιβαλλοντικό αποτύπωμα, και για την επιστημονική κοινότητα έναν σύμμαχο στην προσπάθεια να περιοριστεί ο πληθυσμός.

Οι διοργανωτές φιλοδοξούν η Σαντορίνη να αποτελέσει παράδειγμα καλής πρακτικής για άλλες παράκτιες περιοχές της Μεσογείου, αφού το ζήτημα δεν είναι τοπικό. Το λεοντόψαρο δεν θα φύγει, όπως παραδέχονται και οι ειδικοί.

Το ερώτημα είναι αν οι τοπικές κοινωνίες θα το αντιμετωπίσουν περιμένοντας παθητικά ή θα το κάνουν μέρος της λύσης.

Στη Σαντορίνη, τον Οκτώβριο, η απάντηση θα δοθεί στο πιάτο.

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google