Το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης επιστρέφει στην Ινδία 39 ανθρώπινα κρανία της φυλής Νάγκα

Έπειτα από δεκαετίες παραμονής στο Μουσείο Pitt Rivers, τα λείψανα 39 μελών της φυλής Νάγκα επιστρέφουν στην πατρίδα τους. Πρόκειται για ανθρώπινα λείψανα που αφαιρέθηκαν κατά τη διάρκεια της βρετανικής αποικιοκρατίας και πρόκειται να ταφούν σε κοινό μνημείο στη βορειοανατολική Ινδία.

Το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης επιστρέφει στην Ινδία τα λείψανα 39 ανθρώπων από την κοινότητα των Νάγκα, τα οποία είχαν μεταφερθεί στη Βρετανία κατά τη διάρκεια της αποικιοκρατικής κυριαρχίας. Η επίσημη τελετή παράδοσης πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου στο Μουσείο Pitt Rivers της Οξφόρδης, παρουσία αντιπροσωπείας περίπου 30 εκπροσώπων από το Ναγκαλάντ, την ορεινή πολιτεία της βορειοανατολικής Ινδίας όπου ζει η συγκεκριμένη κοινότητα.

Τα ανθρώπινα κατάλοιπα, στην πλειονότητά τους κρανία, πρόκειται να επιστρέψουν στην Ινδία, όπου οι εκπρόσωποι των φυλών σχεδιάζουν να τους προσφέρουν μια «αξιοπρεπή ανάπαυση». Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, θα ταφούν σε κοινό μνημείο μέσα σε πάρκο στο Ναγκαλάντ, σε μια συμβολική πράξη αποκατάστασης της ιστορικής μνήμης και της σχέσης της κοινότητας με τους προγόνους της.

Η διευθύντρια του Μουσείου Pitt Rivers, Λόρα Βαν Μπρόκχοφεν, χαρακτήρισε την επιστροφή «ιστορική στιγμή», η οποία, όπως είπε, θα αποτελεί μέρος των ιστοριών που θα αφηγούνται οι επόμενες γενιές. Αναφέρθηκε, επίσης, στις γραφειοκρατικές δυσκολίες που έπρεπε να ξεπεραστούν, προκειμένου τα ανθρώπινα κατάλοιπα να επιστρέψουν τελικά στον τόπο καταγωγής τους.

Τα λείψανα παρέμεναν για δεκαετίες στη συλλογή του μουσείου, ενώ το 2020 απομακρύνθηκαν από τη δημόσια έκθεση στο πλαίσιο μιας διαδικασίας αποαποικιοποίησης των συλλογών του ιδρύματος.

Η αποικιοκρατική κληρονομιά και η ιστορία των συλλογών

Το Μουσείο Pitt Rivers διαθέτει περισσότερα από 6.000 αντικείμενα που συνδέονται με τον πολιτισμό των Νάγκα, σε μία από τις μεγαλύτερες συλλογές του είδους παγκοσμίως. Τα περισσότερα αποκτήθηκαν κατά τη διάρκεια της βρετανικής αποικιοκρατίας στην Ινδία και τη Μιανμάρ, όταν η τελευταία αποτελούσε τμήμα της Βρετανικής Αυτοκρατορίας.

Σύμφωνα με τον ιστότοπο του μουσείου, πολλά από τα αντικείμενα που συγκεντρώθηκαν εκείνη την περίοδο δεν παραχωρήθηκαν οικειοθελώς, αλλά κατασχέθηκαν κατά τη διάρκεια στρατιωτικών εκστρατειών τιμωρητικού χαρακτήρα. Τα 39 ανθρώπινα κατάλοιπα αποτελούσαν μέρος μιας ευρύτερης συλλογής, στην οποία περιλαμβάνονται συνολικά 219 καταγεγραμμένα ανθρώπινα λείψανα ναγκαϊκής προέλευσης.

Η συλλογή συγκροτήθηκε κυρίως μεταξύ 1910 και 1940, από δύο Βρετανούς αποικιακούς διοικητικούς υπαλλήλους που ασχολούνταν και με την ανθρωπολογία. Κατά την επίσκεψή τους στην Οξφόρδη, τα μέλη της αντιπροσωπείας των Νάγκα συναντήθηκαν και με απογόνους ενός από τους ανθρωπολόγους που συμμετείχαν στη συγκέντρωση των λειψάνων.

Ο φυλετικός ηγέτης Τετζάο Βιχιενουό, μιλώντας στο Γαλλικό Πρακτορείο, εξέφρασε την αμφιβολία του για το κατά πόσο οι πρόγονοί τους θα μπορούσαν να είχαν παραχωρήσει οικειοθελώς τα κρανία. «Ο τρόπος με τον οποίο αυτά τα ανθρώπινα κατάλοιπα απομακρύνθηκαν από τη γη μας αφήνει πολλά περιθώρια για εικασίες», ανέφερε, προσθέτοντας ότι δύσκολα θα μπορούσε κανείς να φανταστεί κάποιον να προσφέρει ως δώρο το κρανίο του πατέρα ή του παππού του.

Η επιστροφή των προγόνων και η αποκατάσταση της ιστορικής μνήμης

Η ιστορία των Νάγκα είναι στενά συνδεδεμένη με πρακτικές και τελετουργίες που έχουν καταγραφεί από ανθρωπολόγους και ιστορικούς. Σύμφωνα με τις σχετικές μελέτες, ορισμένες κοινότητες ασκούσαν στο παρελθόν την αποκεφαλιστική πρακτική, κρατώντας τα κεφάλια των εχθρών τους ως τρόπαια. Παράλληλα, διατηρούσαν και τα κεφάλια των δικών τους αρχηγών στο κέντρο των χωριών τους, στο πλαίσιο ιδιαίτερων πολιτισμικών και κοινωνικών παραδόσεων.

Η επιστροφή των 39 λειψάνων έρχεται έπειτα από επίσημο αίτημα που υπέβαλε αντιπροσωπεία των Νάγκα κατά την επίσκεψή της στην Οξφόρδη το 2025. Το μουσείο είχε ανακοινώσει τον περασμένο Σεπτέμβριο ότι θα προχωρούσε στην επιστροφή τους, ενώ η τελετή της Δευτέρας επισφράγισε τη συμφωνία με τους εκπροσώπους της κοινότητας.

Το Pitt Rivers, που ιδρύθηκε τον 19ο αιώνα, έχει ήδη επιστρέψει ανθρώπινα κατάλοιπα σε αυτόχθονες κοινότητες στην Αυστραλία, τη Νέα Ζηλανδία και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η τελευταία αυτή διαδικασία επαναπατρισμού στην Ινδία εντάσσεται σε μια ευρύτερη διεθνή συζήτηση για την αποκατάσταση των αδικιών της αποικιοκρατίας, την προέλευση των μουσειακών συλλογών και το δικαίωμα των αυτόχθονων πληθυσμών να διαχειρίζονται την πολιτιστική και προγονική τους κληρονομιά.

Για την κοινότητα των Νάγκα, η επιστροφή των λειψάνων δεν αποτελεί απλώς μια διοικητική ή μουσειακή διαδικασία. Είναι η δυνατότητα να αποδοθεί στους νεκρούς ο σεβασμός που θεωρούν ότι τους στερήθηκε όταν τα κατάλοιπά τους απομακρύνθηκαν από τον τόπο τους, πριν από περισσότερο από έναν αιώνα.