Πολωνία: Τουσκ και Ναβρότσκι στα άκρα με το βλέμμα στην κάλπη

Από την περασμένη Παρασκευή έξω από ένα κρεμ μέγαρο στο κέντρο της Βαρσοβίας, όπου στεγάζεται το Συνταγματικό Δικαστήριο της Πολωνίας, δίνεται η μάχη για το ποιος κυβερνά τη χώρα, γράφουν σε ανταπόκρισή τους από την πολωνική πρωτεύουσα οι Βόιτσεχ Κοστς και Μπάρτοζ Βρεζίνσκι του Politico και είναι αλήθεια πως η οξεία αντιπαράθεση αφορά πολύ περισσότερα από τον έλεγχο ενός δικαστικού θεσμού.

Ο φιλελεύθερος, και φιλοευρωπαίος (έχει διατελέσει πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου) πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ θέλει να ανατρέψει τις αλλαγές που επέβαλε στο δικαστήριο η προηγούμενη κυβέρνηση του εθνικιστικού κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS). Ο πρόεδρος Κάρολ Ναβρότσκι αγωνίζεται -ακόμη και με σωματικές παρεμβάσεις- προκειμένου να συνεχίσουν να έχουν το πάνω χέρι οι δικαστές που πρόσκεινται στο PiS.

Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το δικαστήριο πρέπει να αναδιαρθρωθεί ριζικά, ώστε να αποκατασταθεί το κράτος δικαίου αλλά και να συμμορφωθεί η χώρα στα ευρωπαϊκά πρότυπα περί δικαστικής αμεροληψίας. Οι υποστηρικτές του Ναβρότσκι κατηγορούν από την πλευρά τους τον πρωθυπουργό ότι υποβοηθά ένα πραξικόπημα.

Κοινό μέτωπο κατά του Τουσκ

Οσον αφορά τη μεγάλη εικόνα, οι απεσταλμένοι του Politico επισημαίνουν καταρχάς πως η σύγκρουση για τον έλεγχο του δικαστηρίου φέρνει πιο κοντά τα δεξιά κόμματα της αντιπολίτευσης έναν χρόνο πριν από τις βουλευτικές εκλογές.

Στη συγκέντρωση διαμαρτυρίας έξω από το δικαστικό μέγαρο βρέθηκαν πλάι πλάι ο συνιδρυτής του PiS Γιάροσλαβ Κατσίνσκι και ο Γκζέγκος Μπράουν, ένας ακροδεξιός και αντισημίτης πολιτικός που τάσσεται υπέρ της εξόδου της Πολωνίας από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Ο Κατσίνσκι είχε αποκλείσει στο παρελθόν το ενδεχόμενο να συγκυβερνήσει μαζί του. Αυτή τη φορά, όμως, έβγαλαν selfie.

Το παρών έδωσαν επίσης ο πρώην πρωθυπουργός Ματέους Μοραβιέτσκι και ο Σλάβομιρ Μέντσεν, επιφανής οπαδός του λεγόμενου ελευθεριακού καπιταλισμού (ελάχιστο κράτος, κυριαρχία της αγοράς). «Τα προγράμματά μας έχουν πολλές διαφορές. Η πτώση της κυβέρνησης του πρωθυπουργού Τουσκ, όμως, είναι ο βασικός κοινός μας στόχος», δήλωσε στο Politico, η Αννα Μπρίλκα, αντιπρόεδρος της Συνομοσπονδίας, του κόμματος του Μέντσεν.

Ο Συνασπισμός Πολιτών του Τουσκ συνεχίζει να προηγείται με σημαντική διαφορά στις δημοσκοπήσεις. Ωστόσο οι μικρότεροι κυβερνητικοί εταίροι του κινδυνεύουν να μείνουν εκτός της επόμενης βουλής και μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για το PiS και τα υπόλοιπα δεξιά κόμματα, εφόσον οι ηγέτες τους καταφέρουν να συνεργαστούν.

Παράλληλα, όμως, η κρισιμότητα της κατάστασης θα μπορούσε να κινητοποιήσει τους ψηφοφόρους του Τουσκ, πολλοί από τους οποίους έχουν απογοητευθεί από την αδυναμία της κυβέρνησης να προχωρήσει γρήγορα στην αποκατάσταση του κράτους δικαίου.

«Οι εκλογές αυτές θα είναι καθοριστικές για την πολωνική δημοκρατία. Εάν ανερχόταν στην εξουσία ένας δεξιός συνασπισμός, θα καταργούσε τους ανεξάρτητους θεσμούς που θα μπορούσαν να τον ελέγχουν και να τον υποχρεώνουν να λογοδοτεί, και θα έβγαζε την Πολωνία από την Ευρωπαϊκή Ενωση», υποστήριξε στο Politico ο Μπόρις Μπούντκα, ευρωβουλευτής του Συνασπισμού Πολιτών και πρώην υπουργός Δικαιοσύνης. Πράγματι, την προηγούμενη εβδομάδα στο ενδεχόμενο ενός Polexit αναφέρθηκε και ο ίδιος ο Κατσίνσκι.

«Η κρίση δίνει και στις δύο πλευρές την ευκαιρία να συσπειρώσουν τους υποστηρικτές τους», σημείωσε από την πλευρά του ο Μπεν Στάνλεϊ, πολιτικός επιστήμονας στο Πανεπιστήμιο SWPS της Βαρσοβίας.

Η απαρχή της κρίσης

Η τρέχουσα αντιπαράθεση ουσιαστικά αποτελεί συνέχεια μιας θεσμικής σύγκρουσης που ξέσπασε πριν από τουλάχιστον μία δεκαετία. Τον Οκτώβριο του 2015 η απερχόμενη κοινοβουλευτική πλειοψηφία υπό την Πλατφόρμα Πολιτών εξέλεξε πέντε δικαστές του Συνταγματικού Δικαστηρίου: τρεις για θέσεις που θα έμεναν κενές τον Νοέμβριο, πριν από τη λήξη της κοινοβουλευτικής περιόδου, και δύο για θέσεις που θα άδειαζαν τον Δεκέμβριο, όταν η επιλογή των αντικαταστατών θα ήταν πλέον αρμοδιότητα της νέας Βουλής. Επρόκειτο, προφανώς, για μια απόπειρα παράκαμψης του κόμματος «Νόμος και Δικαιοσύνη» (PiS), το οποίο προηγούνταν στις δημοσκοπήσεις και τελικά κέρδισε τις εκλογές που διεξήχθησαν την 25η Οκτωβρίου της ίδιας χρονιάς.

Το Συνταγματικό Δικαστήριο έκρινε στη συνέχεια ότι η εκλογή των δύο τελευταίων δικαστών ήταν αντισυνταγματική. Η νέα πλειοψηφία του PiS, όμως, δεν αρκέστηκε στην αποκατάσταση της τάξης: έχοντας πάρει φόρα ακύρωσε και τις πέντε επιλογές, εξέλεξε ισάριθμους αντικαταστάτες και εξασφάλισε την ορκωμοσία τους ενώπιον του τότε προέδρου Aντζεϊ Ντούντα, ο οποίος ευθυγραμμιζόταν με το κόμμα του Κατσίνσκι. Αναπόφευκτα στη συνέχεια αμφισβητήθηκε η νομιμότητα της εκλογής των τριών νέων δικαστών που κατέλαβαν θέσεις ήδη νομίμως καλυμμένες.

«Ενα ανεξάρτητο Συνταγματικό Δικαστήριο αποτελεί ανάχωμα στην αυταρχική διακυβέρνηση. Για αυτό ο Κατσίνσκι άρχισε το 2015 την αποδόμηση της Δικαιοσύνης βάζοντας πρώτα στο στόχαστρό του το δικαστήριο. Αν επέστρεφε στην εξουσία, θα έκανε ακριβώς το ίδιο», υποστηρίζει ο ευρωβουλευτής του Συνασπισμού Πολιτών Μπόρις Μπούντκα.

Στα οκτώ χρόνια που ακολούθησαν, το PiS άλλαξε τη φυσιογνωμία του δικαστηρίου με αμφισβητούμενες επιλογές δικαστών, αλλαγές στην ιεραρχία και περιορισμούς στον τρόπο λειτουργίας του. Πέρυσι τον Δεκέμβριο του 2025 το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ενωσης έκρινε ότι το πολωνικό Συνταγματικό Δικαστήριο δεν πληρούσε τις προϋποθέσεις ανεξαρτησίας και αμεροληψίας λόγω παρατυπιών κατά τους διορισμούς που είχαν πραγματοποιηθεί πριν από μία δεκαετία.

Ο Τουσκ είχε ήδη επιστρέψει στην εξουσία το 2023, υποσχόμενος να αποκαταστήσει το κράτος δικαίου. Οι προσπάθειές του, όμως, προσέκρουσαν αρχικά στον Ντούντα και στη συνέχεια στον Ναβρότσκι, ο οποίος πέρυσι εξελέγη στην προεδρία της Πολωνίας, υποστηριζόμενος από το PiS.

Η θρυαλλίδα που προκάλεσε την τρέχουσα κρίση ήταν η απόφαση του Ναβρότσκι να δεχθεί επιλεκτικά την ορκωμοσία ορισμένων μόνο από τους οκτώ δικαστές που εξέλεξε η βουλή – κίνηση που οι επικριτές του χαρακτηρίζουν ως κατάφωρη παραβίαση του συντάγματος. Παράλληλα ο πρόεδρος του δικαστηρίου, Μπόγκνταν Σβιετσκόφσκι, αρνήθηκε να επιτρέψει στους νέους δικαστές την είσοδο στο κτίριο. Ομως την περασμένη Παρασκευή η Αννα Κόρβιν-Πιοτρόφσκα, επικαλούμενη την αρχαιότητά της στο δικαστικό σώμα, έθεσε σε αναστολή καθηκόντων τον Σβιεντσκόφσκι και τον αντιπρόεδρό του, Μπαρτόμεϊ Σοχάνσκι.

Ο Ναβρότσκι αντέδρασε αμέσως, ακυρώνοντας επίσημο ταξίδι του στη Σενεγάλη ενώ βρισκόταν καθ’ οδόν μάλιστα. Το αεροσκάφος του έκανε στροφή ενώ πετούσε πάνω από την Ισπανία και επέστρεψε στη Βαρσοβία. Στη μία τα ξημερώματα του Σαββάτου ο πρόεδρος της Πολωνίας έφτασε στο Συνταγματικό Δικαστήριο. Βίντεο τον δείχνουν να εισέρχεται βίαια στον χώρο του δικαστικού μεγάρου, παραμερίζοντας την Κόρβιν-Πιοτρόφσκα για να περάσει στο εσωτερικό. Το προεδρικό στρατόπεδο υποστηρίζει, αντιθέτως, ότι η ίδια και άλλοι δικαστές άσκησαν σωματική βία εναντίον του.

Την ίδια ώρα ο Σβιεντσκόφσκι επιμένει ότι παραμένει πρόεδρος του δικαστηρίου και απορρίπτει την αρμοδιότητα των δικαστών που διεκδικούν τον έλεγχο του θεσμού. Δηλώνει, μάλιστα, ότι θα συνεχίσει να εμφανίζεται καθημερινά στην πύλη του δικαστηρίου, απαιτώντας να του επιτραπεί η είσοδος.

«Η επίλυση της σύγκρουσης είναι απλή και εφικτή χωρίς συνταγματικές αλλαγές», δήλωσε τη Δευτέρα ο Ντόναλντ Τουσκ, καλώντας τον Ναβρότσκι να αναγνωρίσει τους δικαστές που εξέλεξε νόμιμα η βουλή, όπως επιτάσσει το Σύνταγμα, και να τους επιτρέψει να αναλάβουν τα καθήκοντά τους.

Κατηγόρησε επίσης τον πρόεδρο ότι επέλεξε μια σύγκρουση που θα μπορούσε να κοστίσει ακριβά στην Πολωνία. Το δημοκρατικό κράτος, πρόσθεσε, δεν θα υποχωρήσει μπροστά στη βία, όσο ισχυρές και αν είναι οι «εξωτερικές δυνάμεις» που στηρίζουν το PiS και την Ακροδεξιά.

Πάντως είναι γεγονός ότι η ευρύτερη Δεξιά επιδιώκει να εκμεταλλευτεί την κρίση για να απομακρύνει τον Τουσκ από την εξουσία. «Η λύση είναι πολύ απλή. Παραιτείσαι, ο πρόεδρος προκηρύσσει νέες εκλογές και ο λαός αποφασίζει… Δεν θα μας εκφοβίσετε και δεν θα υποχωρήσουμε», απάντησε ο αντιπρόεδρος του PiS Πσέμισλαφ Τσάρνεκ στον πρωθυπουργό της Πολωνίας. Και ο Ζμπίγκνιεφ Μπογκούτσκι, επικεφαλής του γραφείου του Ναβρότσκι, χαρακτήρισε τη Δευτέρα την αντιπαράθεση ως «μάχη για τη δημοκρατία στην Πολωνία».

Σύμφωνα, πάντως, με τον Μπεν Στάνλεϊ, από το Πανεπιστήμιο SWPS της Βαρσοβίας, η ένωση των δεξιών κομμάτων στο πλαίσιο της αντιπαράθεσης για τον έλεγχο του δικαστηρίου, ενδέχεται να μην διαρκέσει πολύ. «Αρχίζει να διαμορφώνεται η άποψη ότι αυτή είναι η στιγμή για να συνταχθούν όλοι πίσω από τον Ναβρότσκι και το PiS. Απομένει, όμως, πολύς χρόνος έως τις επόμενες εκλογές», είπε. «Και πρόκειται για κόμματα που, από πολλές απόψεις, έχουν σημαντικές ιδεολογικές διαφορές, μεγαλύτερες από εκείνες μεταξύ των σημερινών κυβερνητικών εταίρων».

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google