Ιός Shamonda: Από τα ζώα στον άνθρωπο — Το πρώτο κρούσμα στην Ευρώπη και οι κίνδυνοι για τη δημόσια υγεία

Στις 22 Οκτωβρίου 2026, η Γαλλία επιβεβαίωσε το πρώτο παγκοσμίως καταγεγραμμένο κρούσμα ανθρώπινης μόλυνσης από τον ιό Shamonda. Ο ασθενής ήταν ένας 61χρονος άνδρας με σοβαρή ανοσοκαταστολή, ο οποίος κατέληξε στο νοσοκομείο της Λυών. Πρόκειται για έναν ιό που προηγουμένως θεωρούνταν ότι προσβάλλει μόνο ζώα, ο οποίος εξαπλώθηκε ταχύτατα σε περισσότερες από δώδεκα ευρωπαϊκές χώρες το καλοκαίρι του 2026, προκαλώντας ανησυχία για τις επιπτώσεις του στην κτηνοτροφία και τις πιθανές άγνωστες απειλές για την ανθρώπινη υγεία.

Τι είναι ο ιός Shamonda;

Ο ιός Shamonda (SHAV) είναι ένας ιός που μεταδίδεται με διαβιβαστές, ανήκει στο γένος Orthobunyavirus της οικογένειας Peribunyaviridae και ανήκει στην οροομάδα Simbu, στην οποία ανήκει επίσης ο ιός Schmallenberg (SBV). Ο ιός ανακαλύφθηκε για πρώτη φορά το 1965 σε βοοειδή στη Νιγηρία και στη συνέχεια εντοπίστηκε σποραδικά σε περιοχές της Αφρικής και της Ασίας (συμπεριλαμβανομένης της Ιαπωνίας).

Η κύρια οδός μετάδοσης είναι μέσω του δήγματος από αιματοφάγα κουνούπια του γένους Culicoides (μικρά κουνούπια), τα οποία είναι οι ίδιοι διαβιβαστές με εκείνους του ιού της καταρροϊκού πυρετού του προβάτου και της επιζωοτικής αιμορραγικής νόσου. Δεν υπάρχουν μέχρι στιγμής στοιχεία που να δείχνουν σημαντική άμεση μετάδοση από ζώο σε ζώο, αλλά έχει αναφερθεί κάθετη μετάδοση (από τη μητέρα στο έμβρυο).

Πριν από το 2026, ο ιός Shamonda δεν είχε αναφερθεί ποτέ στην Ευρώπη. Τον Ιούλιο του 2026, ερευνητές στη Γερμανία, τη Γαλλία και την Ελβετία ανίχνευσαν για πρώτη φορά τον ιό σε αγελάδες που παρουσίαζαν πυρετό και διάρροια. Έκτοτε, ο ιός εξαπλώθηκε ταχύτατα και μέχρι τις 20 Οκτωβρίου είχαν αναφερθεί κρούσματα σε περισσότερες από δώδεκα ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένων της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ισπανίας, της Ιρλανδίας, της Αυστρίας, του Βελγίου, της Ολλανδίας, της Ιταλίας, της Πορτογαλίας, της Σλοβενίας, του Ηνωμένου Βασιλείου (Τζέρσεϊ) και του Λιχτενστάιν. Μέχρι τις 19 Οκτωβρίου, η Γαλλία είχε επιβεβαιώσει κρούσματα σε 54 νομούς.

Οι επιστήμονες εντόπισαν ότι οι επιδημίες στην Ευρώπη προκαλούνται από δύο γενετικά διακριτές παραλλαγές: SHAV-EU1 (που εντοπίστηκε κυρίως στην κεντρική Ευρώπη, όπως Ελβετία, Γαλλία, νότια Γερμανία, Αυστρία) και SHAV-EU2 (που εντοπίστηκε κυρίως στο Βέλγιο, την Ολλανδία, τη βόρεια Γερμανία). Το αν αυτές οι δύο παραλλαγές διαφέρουν ως προς τη λοιμογόνο δύναμη ή το φάσμα ξενιστών χρειάζεται περαιτέρω έρευνα.

Τα βοοειδή είναι ο κύριος ξενιστής, αλλά ο ιός έχει επίσης ανιχνευθεί σε πρόβατα, κατσίκες, άλογα και αλπακά.

Κλινικές εκδηλώσεις σε βοοειδή:

Πυρετός, διάρροια

Σημαντική μείωση της παραγωγής γάλακτος (μείωση 10%-20%, διάρκεια 7-10 ημέρες)

Αποβολή εμβρύων και σοβαρές συγγενείς δυσπλασίες (ο ιός μπορεί να διαπεράσει τον πλακούντα και να προσβάλει το έμβρυο)

Άλλα ζώα:

Τα άλογα μπορεί να παρουσιάσουν νευρολογικά συμπτώματα (όπως επιληπτικές κρίσεις), και ιστοί εγκεφάλου από ορισμένα άλογα που πέθαναν βρέθηκαν θετικοί στον ιό

Τα πρόβατα και οι κατσίκες συνήθως δεν παρουσιάζουν εμφανή συμπτώματα

Η νοσηρότητα στα βοοειδή μπορεί να είναι πολύ υψηλή (έως 100%), αλλά η θνησιμότητα των ενήλικων ζώων είναι χαμηλή και τα περισσότερα μπορούν να αναρρώσουν. Ωστόσο, οι οικονομικές απώλειες προέρχονται κυρίως από τη μείωση της παραγωγής γάλακτος και τις αναπαραγωγικές διαταραχές. Επί του παρόντος δεν υπάρχει διαθέσιμο εμβόλιο και η πρόληψη βασίζεται κυρίως στην καταπολέμηση των κουνουπιών-διαβιβαστών.

Ανθρώπινο κρούσμα: Τι γνωρίζουμε;

Βασικές πληροφορίες του ασθενούς: 61χρονος άνδρας, κάτοικος αγροτικής περιοχής περίπου μία ώρα μακριά από τη Λυών, ο οποίος νοσηλευόταν για λευχαιμία. Είχε λάβει θεραπεία με αλεμτουζουμάμπη (ένα φάρμακο που εξαντλεί τα λευκά αιμοσφαίρια), με αποτέλεσμα την πλήρη καταστολή του ανοσοποιητικού του συστήματος. Τα συμπτώματα περιλάμβαναν τύφλωση, σύγχυση και κώμα, και κατέληξε στις αρχές Οκτωβρίου.

Διάγνωση: Αφού αποκλείστηκαν πολλοί γνωστοί παθογόνοι παράγοντες, η ομάδα του νοσοκομείου της Λυών ανίχνευσε γενετικό υλικό του ιού Shamonda στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό του ασθενούς και στη συνέχεια ολοκλήρωσε την αλληλούχιση ολόκληρου του γονιδιώματος από δείγμα εγκεφάλου. Ο ιός ανήκε στην παραλλαγή EU1 — την ίδια παραλλαγή που ανιχνεύθηκε σε άλογα με νευρολογικά συμπτώματα.

Οδός μόλυνσης: Η κύρια υπόθεση είναι το δήγμα από κουνούπια του γένους Culicoides σε αγροτική περιοχή της ανατολικής Γαλλίας, όπου ο ιός είχε κυκλοφορήσει μεταξύ ζώων νωρίτερα μέσα στο έτος. Ωστόσο, τα κουνούπια Culicoides συνήθως δεν τρέφονται από ανθρώπους, και οι εντομολόγοι διερευνούν επίσης το ενδεχόμενο μετάδοσης μέσω κουνουπιών.

Αξιολόγηση κινδύνου: Ο ΠΟΥ δήλωσε ότι με βάση τις τρέχουσες πληροφορίες και τη γνώση σχετικά με τη μετάδοση συγγενικών ιών, πρόκειται για μεμονωμένο κρούσμα και είναι προς το παρόν απίθανο να προκαλέσει ευρύτερη εξάπλωση. Οι γαλλικές αρχές τόνισαν ότι δεν έχει εντοπιστεί κίνδυνος για τη δημόσια υγεία του γενικού πληθυσμού. Ωστόσο, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι αυτό το κρούσμα αποτελεί προειδοποίηση: δεν μπορούμε να προβλέψουμε με βεβαιότητα τη συμπεριφορά των ιών όταν εισέρχονται σε νέες περιοχές.

Γιατί η προσοχή είναι περιορισμένη: Κενό στην επιτήρηση
Ένα βασικό ζήτημα είναι ότι ο ιός Shamonda δεν περιλαμβάνεται στον κατάλογο νοσημάτων του Παγκόσμιου Οργανισμού για την Υγεία των Ζώων (WOAH) ούτε στο πλαίσιο της νομοθεσίας της ΕΕ για την υγεία των ζώων. Αυτό σημαίνει ότι οι χώρες δεν υποχρεούνται να αναφέρουν κρούσματα και δεν υπάρχει υποχρεωτική επιτήρηση σε επίπεδο ΕΕ. Κατά συνέπεια, τα διαθέσιμα δεδομένα ενδέχεται να μην αντικατοπτρίζουν πλήρως την πραγματική εξάπλωση του ιού. Ο WOAH ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να αναφέρουν οικειοθελώς, αλλά η συμμόρφωση ποικίλλει.

Ο ιός Shamonda είναι ένας γνωστός εδώ και δεκαετίες παθογόνος παράγοντας των ζώων, ο οποίος το 2026 διένυσε μια αξιοσημείωτη «μετάβαση»: από ενδημικός σε Αφρική/Ασία σε ταχεία εξάπλωση στην Ευρώπη, και για πρώτη φορά μόλυνση ανθρώπου. Το ανθρώπινο κρούσμα συνέβη σε ένα πλαίσιο σοβαρής ανοσοκαταστολής και αποτελεί προς το παρόν μεμονωμένο περιστατικό. Για τον γενικό πληθυσμό, ο άμεσος κίνδυνος είναι εξαιρετικά χαμηλός. Ωστόσο, για τον κτηνοτροφικό τομέα, ο ιός έχει προκαλέσει σημαντικές απώλειες παραγωγής γάλακτος και αναπαραγωγικές διαταραχές, και το γεγονός ότι δεν υπάρχει υποχρεωτική επιτήρηση σημαίνει ότι η παρακολούθηση της εξάπλευσης και της εξέλιξής του θα είναι δύσκολη. Η προσοχή των επιστημονικών και υγειονομικών αρχών έχει ήδη στραφεί σε αυτόν τον ιό — όχι επειδή αποτελεί άμεση απειλή, αλλά επειδή τα «προηγούμενα» των αναδυόμενων ιών συχνά ξεκινούν από ένα μεμονωμένο κρούσμα.