Το «στέλεχος Κ» έφερε φέτος την εποχή της γρίπης νωρίτερα στην Ελλάδα – Το στοίχημα του εμβολιασμού

Η περίοδος γρίπης 2025–2026 θα μείνει στην ελληνική επιδημιολογική μνήμη ως μία από τις πιο πρόωρες και, κατά διαστήματα, πιο πιεστικές των τελευταίων ετών. Η δραστηριότητα του ιού δεν περίμενε τον Ιανουάριο, όπως συνηθίζεται· από τα μέσα Οκτωβρίου 2025 η θετικότητα στην κοινότητα είχε ξεπεράσει το 10%, το επίπεδο που ο ΕΟΔΥ ορίζει ως κατώφλι έναρξης της εποχικής δραστηριότητας. Μέχρι τα μέσα Οκτωβρίου είχε ήδη καταγραφεί ο πρώτος θάνατος και τρία περιστατικά σε ΜΕΘ. Η χώρα μπήκε στην περίοδο με το ένα πόδι από το φθινόπωρο, και η συνέχεια επιφύλασσε ακόμη μεγαλύτερη πίεση στις αρχές του 2026.

Η πρώιμη αυτή έναρξη δεν ήταν τυχαία. Συνδέθηκε με την ταχεία κυκλοφορία ενός νέου υποκλάδου του ιού Α(H3N2) , γνωστού ως υποκλάδος Κ (πρώην J.2.4.1). Ο συγκεκριμένος υποκλάδος παρουσίαζε μεταλλάξεις που του επέτρεπαν να διαφεύγει της υπάρχουσας ανοσίας —είτε από προηγούμενες λοιμώξεις είτε από εμβολιασμούς— και εμφάνιζε αυξημένη μεταδοτικότητα. Ο ΕΟΔΥ είχε εκδώσει σχετική ενημέρωση από τις 18 Δεκεμβρίου 2025, επισημαίνοντας ότι ο υποκλάδος Κ κυκλοφορούσε παγκοσμίως και είχε εντοπιστεί και στην Ελλάδα. Το στέλεχος αυτό δεν ήταν απλώς «άλλη μια γρίπη»· ήταν ένας ιός που είχε «γυρίσει» ανοσολογικά απέναντι στον πληθυσμό, και αυτό εξηγεί γιατί η μετάδοση ήταν ταχύτερη και η κορύφωση ήρθε νωρίτερα.

Η πορεία της επιδημίας: Από το φθινόπωρο στην κορύφωση και την ύφεση

Τα δεδομένα του ΕΟΔΥ αποτυπώνουν μια καθαρή καμπύλη. Η δραστηριότητα άρχισε να ανεβαίνει στις αρχές Δεκεμβρίου 2025, κορυφώθηκε στην αρχή του νέου έτους και από τις αρχές Φεβρουαρίου 2026 ξεκίνησε η σταδιακή αποκλιμάκωση. Στο τέλος Δεκεμβρίου 2025 οι εισαγωγές στα νοσοκομεία υπερδιπλασιάστηκαν μέσα σε μία εβδομάδα, με σημαντικό ποσοστό σοβαρών περιστατικών να αφορά ανεμβολίαστους ασθενείς.

Ο απολογισμός βάρυνανε με τον χρόνο. Μέχρι τα μέσα Φεβρουαρίου 2026, τα σοβαρά περιστατικά με νοσηλεία σε ΜΕΘ είχαν φτάσει τα 144 και οι θάνατοι από εργαστηριακά επιβεβαιωμένη γρίπη τους 63. Στα τέλη Μαρτίου, ο συνολικός απολογισμός της περιόδου είχε ανέλθει σε 158 σοβαρά κρούσματα και 80 θανάτους. Τα στοιχεία αυτά, αν και αφορούν μόνο τα εργαστηριακά επιβεβαιωμένα και νοσηλευθέντα περιστατικά, δείχνουν τη σοβαρότητα της περιόδου. Αξίζει να σημειωθεί ότι η πλειονότητα των σοβαρών περιπτώσεων αφορούσε άτομα με υποκείμενα νοσήματα και ανεμβολίαστους, όπως επανειλημμένα τόνισαν οι αρχές.

Γιατί νωρίτερα; Πέρα από τον ιό, οι συνθήκες

Η πρόωρη έναρξη δεν εξηγείται μόνο από τη βιολογία του στελέχους. Η επιστροφή στην καθημερινότητα του φθινοπώρου —σχολεία, γραφεία, μέσα μαζικής μεταφοράς, κλειστοί χώροι— δημιούργησε τις συνθήκες συγχρωτισμού και ανεπαρκούς αερισμού που ευνοούν τη μετάδοση αναπνευστικών ιών. Παράλληλα, η φθίνουσα ανοσία του πληθυσμού απέναντι στο νέο στέλεχος, τόσο από προηγούμενες λοιμώξεις όσο και από εμβολιασμούς προηγούμενων ετών, μείωσε το «τείχος» προστασίας. Το φαινόμενο δεν ήταν αποκλειστικά ελληνικό: στις ΗΠΑ και στο Ηνωμένο Βασίλειο καταγράφονταν κρούσματα ήδη από τον Σεπτέμβριο, αν και στην υπόλοιπη Ευρώπη η εικόνα δεν ήταν ομοιόμορφη.

Ένα από τα πιο κρίσιμα ερωτήματα της περιόδου αφορά την αποτελεσματικότητα του εμβολίου απέναντι σε ένα στέλεχος που είχε «δραπετεύσει» ανοσολογικά. Οι απαντήσεις είναι ενθαρρυντικές, αλλά όχι θριαμβολογικές. Μελέτες αποτελεσματικότητας από εννέα ευρωπαϊκές χώρες έδειξαν ότι το εμβόλιο της περιόδου 2025–2026 παρείχε μέτρια προστασία έναντι της γρίπης Α, με εκτιμήσεις 25–45% για εξωτερικά ιατρεία και νοσοκομειακές περιπτώσεις συνδυαστικά, και υψηλότερα ποσοστά στα παιδιά (47–72%). Άλλες αναλύσεις έδειξαν ότι το εμβόλιο ενίσχυσε την ανοσολογική απόκριση έναντι του υποκλάδου Κ, φτάνοντας σε επίπεδα συγκρίσιμα με το στέλεχος του εμβολίου. Με άλλα λόγια: το εμβόλιο δεν εξαφάνισε τον κίνδυνο, αλλά μείωσε σημαντικά την πιθανότητα σοβαρής νόσου και νοσηλείας. Σε μια περίοδο με τόσο μεταδοτικό στέλεχος, αυτό δεν είναι μικρό.

Η εμβολιαστική κάλυψη: Η μεγάλη αδυναμία

Παρά τις συστάσεις, η εμβολιαστική κάλυψη παρέμεινε το αδύναμο σημείο. Την περίοδο 2025–2026 χορηγήθηκαν από τα φαρμακεία περίπου 2,04 εκατομμύρια δόσεις αντιγριπικού εμβολίου. Το ποσοστό κάλυψης όμως στους επαγγελματίες υγείας ήταν απογοητευτικό: σε 88 δημόσια νοσοκομεία, μόλις το 22% των εργαζομένων (14.718 από 66.989) είχε εμβολιαστεί. Αυτό είναι ιδιαίτερα προβληματικό, καθώς οι υγειονομικοί αποτελούν ομάδα υψηλού κινδύνου τόσο για τους ίδιους όσο και για τους ασθενείς τους. Η εικόνα στους ηλικιωμένους και στις άλλες ομάδες υψηλού κινδύνου δεν ήταν επίσης ιδανική, δεδομένου ότι η πλειονότητα των σοβαρών περιστατικών αφορούσε ανεμβολίαστους.

Ο ΕΟΔΥ επανέλαβε επανειλημμένα την ισχυρή σύσταση για άμεσο εμβολιασμό, ιδίως στις ομάδες υψηλού κινδύνου: άτομα 60 ετών και άνω, παιδιά από 6 μηνών, άτομα με χρόνια νοσήματα (αναπνευστικά, καρδιαγγειακά, διαβήτη, νεφρικά, ηπατικά), ανοσοκατεσταλμένους, έγκυες, άτομα με νοσογόνο παχυσαρκία, καθώς και όσους φροντίζουν ευάλωτους ή βρίσκονται σε κλειστές δομές. Για τα άτομα 65 ετών και άνω με υποκείμενα νοσήματα ή τους μεταμοσχευθέντες, διατίθενται ενισχυμένα εμβόλια (υψηλής δόσης ή με ανοσοενισχυτικό), τα οποία προκαλούν ισχυρότερη ανοσολογική απόκριση. Το απλό εμβόλιο χορηγείται χωρίς συνταγή, ενώ για τα ενισχυμένα απαιτείται ιατρική συνταγή. Η περίοδος εμβολιασμού συνιστάται από τα μέσα Οκτωβρίου έως το τέλος Νοεμβρίου, αλλά μπορεί να πραγματοποιηθεί καθ’ όλη τη διάρκεια της εποχικής γρίπης.

Τι διδάσκει η περίοδος 2025–2026

Η φετινή εμπειρία αφήνει τρία βασικά συμπεράσματα. Πρώτον, η γρίπη δεν είναι προβλέψιμη με βάση το ημερολόγιο: μπορεί να έρθει νωρίτερα, να κορυφωθεί απότομα και να πιέσει το σύστημα υγείας όταν αυτό είναι ακόμη απασχολημένο με άλλες αναπνευστικές λοιμώξεις. Δεύτερον, η εμφάνιση νέων στελεχών με ανοσοδιαφυγή είναι αναπόφευκτη· η παρακολούθηση και η έγκαιρη προσαρμογή των εμβολίων παραμένουν το κύριο όπλο. Τρίτον, η εμβολιαστική κάλυψη παραμένει το πιο καθοριστικό και ταυτόχρονα το πιο υποαξιοποιημένο εργαλείο. Ένα εμβόλιο μέτριας αποτελεσματικότητας, όταν χορηγείται έγκαιρα και σε υψηλά ποσοστά στις ευάλωτες ομάδες, σώζει ζωές και αποσυμφορεί τα νοσοκομεία. Όταν η κάλυψη είναι χαμηλή, ακόμη και ένα «καλό» εμβόλιο δεν μπορεί να αναστρέψει την πορεία.

Η περίοδος 2025–2026 έκλεισε με την ύφεση να έρχεται από τον Φεβρουάριο και τους αριθμούς να σταθεροποιούνται την άνοιξη. Αλλά η επόμενη περίοδος δεν θα περιμένει. Το στέλεχος θα αλλάξει, ο ιός θα συνεχίσει να εξελίσσεται και το στοίχημα της έγκαιρης προετοιμασίας —εμβολιασμός, επιτήρηση, ετοιμότητα του συστήματος υγείας— θα τεθεί ξανά. Η φετινή χρονιά ήταν μια υπενθύμιση ότι η γρίπη παραμένει μια σοβαρή και δυναμική απειλή, και ότι η απάντησή μας οφείλει να είναι εξίσου δυναμική.