ΟΟΣΑ: Θετική αξιολόγηση για την ελληνική Δικαιοσύνη

Σημαντικές επιδόσεις της Ελλάδας στη δίκαιη μεταχείριση των πολιτών, την πρόσβαση σε εξατομικευμένη υποστήριξη και τους μηχανισμούς επίλυσης διαφορών καταγράφει η νέα έκθεση του ΟΟΣΑ, με τίτλο «Justice as a Public Service: Delivering Better Outcomes» (2026), όπως προκύπτει από το δελτίο Τύπου που εξέδωσαν ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος και το υπουργείο Δικαιοσύνης.

Παράλληλα, η έκθεση αναδεικνύει ελληνικές πρωτοβουλίες για την προστασία των παιδιών, την καταπολέμηση του ρατσισμού και των εγκλημάτων μίσους, καθώς και τον ψηφιακό μετασχηματισμό της Δικαιοσύνης.

Πρόκειται για την πρώτη συγκριτική εφαρμογή του πλαισίου μέτρησης του ΟΟΣΑ για ανθρωποκεντρικά συστήματα Δικαιοσύνης. Η αξιολόγηση εξετάζει κατά πόσο οι πολίτες και οι επιχειρήσεις μπορούν να αναγνωρίζουν τα νομικά τους προβλήματα, να βρίσκουν κατάλληλη υποστήριξη και να εξασφαλίζουν δίκαιη, αποτελεσματική και έγκαιρη επίλυση. Το πεδίο της ανάλυσης δεν περιορίζεται στη λειτουργία των δικαστηρίων, αλλά καλύπτει την εμπειρία των πολιτών σε όλο το φάσμα των διαθέσιμων διαδικασιών.

Δίκαιη μεταχείριση και επίλυση προβλημάτων

Η Ελλάδα, η Λιθουανία και η Πολωνία καταγράφουν από τις υψηλότερες επιδόσεις μεταξύ των κρατών-μελών του ΟΟΣΑ ως προς την αντίληψη των πολιτών ότι η διαδικασία επίλυσης του προβλήματός τους ήταν δίκαιη, ανεξάρτητα από την τελική έκβαση.

Η επίδοση αφορά όσους ολοκλήρωσαν τη διαδικασία και αξιολόγησαν τη μεταχείριση που έλαβαν. Το εύρημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς στη διάμεση επίδοση των χωρών που εξετάζονται, το 40% δεν θεωρεί δίκαιη τη διαδικασία που ακολούθησε.

Παράλληλα, η έκθεση ξεχωρίζει την Ελλάδα, μαζί με την Πολωνία και τη Λιθουανία, για τον συνδυασμό σχετικά υψηλών ποσοστών ουσιαστικής επίλυσης προβλημάτων και θετικής εμπειρίας ως προς τη δικαιότητα της διαδικασίας.

Εξατομικευμένη νομική υποστήριξη άνω του 50%

Η Ελλάδα, το Βέλγιο και η Ολλανδία είναι οι τρεις χώρες του ΟΟΣΑ που κατονομάζονται στην έκθεση με ποσοστό πρόσβασης σε εξατομικευμένη βοήθεια ή συμβουλή άνω του 50%, μεταξύ όσων τη χρειάζονται. Ο αντίστοιχος μέσος όρος του ΟΟΣΑ διαμορφώνεται στο 39%.

Η επίδοση αυτή καταγράφεται σε έναν τομέα όπου διεθνώς παραμένουν σημαντικά εμπόδια: πολλοί πολίτες μπορούν να βρουν γενικές πληροφορίες, αλλά δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν την κατάλληλη υποστήριξη για τη δική τους υπόθεση.

Θετική είναι και η αξιολόγηση ως προς την πρόσβαση στους μηχανισμούς επίλυσης διαφορών, με την Ελλάδα να συγκαταλέγεται στις χώρες με τις υψηλότερες επιδόσεις μεταξύ των κρατών-μελών του ΟΟΣΑ.

Ο σχετικός δείκτης εξετάζει κατά πόσο όσοι χρειάζονται την παρέμβαση τρίτου μέρους καταφέρνουν να προσφύγουν σε κατάλληλο μηχανισμό, όπως δικαστήριο, διοικητικό φορέα, διαμεσολάβηση ή άλλη διαδικασία επίλυσης. Η διάμεση επίδοση των χωρών που εξετάζονται περιορίζεται στο 42%.

Ανθρωποκεντρική Δικαιοσύνη και θεσμική δέσμευση

Η Ελλάδα περιλαμβάνεται στις 14 από τις 27 χώρες που εξετάστηκαν ως προς τις πολιτικές τους και έχουν επισημοποιήσει τη δέσμευσή τους για ανθρωποκεντρική Δικαιοσύνη. Στην ελληνική περίπτωση, η δέσμευση αποτυπώνεται στον ετήσιο προγραμματισμό και στα σχέδια δράσης του υπουργείου Δικαιοσύνης.

Η έκθεση εντοπίζει, ωστόσο, περιθώρια για συστηματικότερη συμμετοχή της δικαστικής εξουσίας και μη κρατικών φορέων στον κοινό σχεδιασμό. Αντίστοιχη ανάγκη καταγράφεται, μεταξύ άλλων, στη Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Νορβηγία.

Πρωτοβουλίες για την προστασία των παιδιών και την καταπολέμηση του ρατσισμού

Η έκθεση αναδεικνύει την εφαρμογή ελληνικών εθνικών στρατηγικών για την καταπολέμηση του ρατσισμού και των εγκλημάτων μίσους, με τη συμμετοχή αστυνομικών, εισαγγελικών και δικαστικών αρχών.

Οι παρεμβάσεις περιλαμβάνουν στοχευμένη κατάρτιση, ειδικές μονάδες και δράσεις αντιμετώπισης της διαδικτυακής ρητορικής μίσους, συνδέοντας τη θεσμική προστασία με συγκεκριμένα εργαλεία εφαρμογής.

Ειδική αναφορά γίνεται και στο έργο «Just Closer», το οποίο παρουσιάζεται ως παράδειγμα σχεδιασμού υπηρεσιών Δικαιοσύνης με βάση τις πραγματικές ανάγκες των χρηστών και, ειδικότερα, των παιδιών.

Εκπαιδευμένοι νέοι, οι «Youth Leaders», συμμετείχαν σε συνεντεύξεις και ομάδες συζήτησης με εφήβους που εμπλέκονται σε ποινικές διαδικασίες στην Ελλάδα. Η έρευνα ανέδειξε τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα παιδιά κατά την επαφή τους με το σύστημα Δικαιοσύνης και οδήγησε στη δημιουργία πρακτικού οδηγού για επαγγελματίες, σε εξειδικευμένη κατάρτιση και σε ειδικές αστυνομικές διαδικασίες για ανηλίκους.

Ψηφιακός μετασχηματισμός της Δικαιοσύνης

Η Ελλάδα αναφέρεται επίσης ως παράδειγμα ενσωμάτωσης της Δικαιοσύνης στον ευρύτερο εθνικό ψηφιακό σχεδιασμό, μέσω της «Βίβλου Ψηφιακού Μετασχηματισμού 2020-2025» και της «Στρατηγικής Ψηφιακού Μετασχηματισμού 2021-2027».

Η έκθεση αναγνωρίζει τη σύνδεση της τεχνολογίας με την αποτελεσματικότητα και την ποιότητα των υπηρεσιών Δικαιοσύνης. Παράλληλα, ο ΟΟΣΑ υπογραμμίζει ότι η ψηφιακή μετάβαση πρέπει να συνοδεύεται από ουσιαστική απλούστευση και επανασχεδιασμό των διαδικασιών με γνώμονα τις ανάγκες των πολιτών.

Οι θετικές επιδόσεις αποτελούν βάση για τη συνέχιση των μεταρρυθμίσεων, με στόχο την ευκολότερη πρόσβαση στην κατάλληλη βοήθεια, την αποτελεσματικότερη επίλυση διαφορών και τη σταθερή βελτίωση της εμπειρίας των πολιτών.

Τα περιθώρια βελτίωσης και οι επόμενες παρεμβάσεις

Η έκθεση επισημαίνει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης σε όλες τις χώρες, καθώς καμία δεν εμφανίζει εξίσου προχωρημένη εφαρμογή σε όλες τις διαστάσεις της ανθρωποκεντρικής Δικαιοσύνης.

Σε διεθνές επίπεδο, περισσότεροι από τέσσερις στους δέκα ανθρώπους αντιμετωπίζουν τουλάχιστον ένα σοβαρό νομικό πρόβλημα μέσα σε διάστημα δύο ετών. Η διάμεση επίδοση στην πλήρη επίλυση τέτοιων προβλημάτων ανέρχεται στο 70%, ενώ στην πρόσβαση σε εξατομικευμένη βοήθεια περιορίζεται στο 38%, σύμφωνα με τους σχετικούς δείκτες της έκθεσης.

Ο ΟΟΣΑ προτείνει καλύτερο συντονισμό των υπηρεσιών, συστηματική αξιοποίηση δεδομένων, πρόληψη των διαφορών και σύνδεση του σχεδιασμού και της χρηματοδότησης με μετρήσιμα αποτελέσματα. Κεντρικό ζητούμενο είναι η ανάπτυξη υπηρεσιών που ανταποκρίνονται στις ανάγκες διαφορετικών ομάδων πολιτών.

Για την Ελλάδα, οι θετικές επιδόσεις και οι αναγνωρισμένες πρακτικές αποτελούν βάση για τις επόμενες παρεμβάσεις. Η ποιότητα της Δικαιοσύνης κρίνεται από την ταχύτητα και την αποτελεσματικότητά της, αλλά και από τη δυνατότητα κάθε πολίτη να ασκεί τα δικαιώματά του και να βρίσκει δίκαιες λύσεις στα προβλήματά του.

Σκέρτσος: «Η ενίσχυση του κράτους δικαίου απαιτεί σχέδιο»

Ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος δήλωσε μετά τη δημοσιοποίηση της έκθεσης του ΟΟΣΑ: «Το κράτος δικαίου αφορά την καθημερινότητα κάθε πολίτη: την προστασία των δικαιωμάτων του, την ισότιμη μεταχείρισή του, τη δυνατότητα να βρίσκει το δίκιο του χωρίς εξαντλητικές καθυστερήσεις. Η ενίσχυσή του απαιτεί σχέδιο, επιμονή και διαρκή αξιολόγηση.

Η νέα έκθεση του ΟΟΣΑ προστίθεται σε μια σειρά διεθνών αξιολογήσεων που καταγράφουν την πρόοδο της Ελλάδας τα τελευταία χρόνια: από την ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το κράτος δικαίου και τη βελτίωση της βαθμολογίας μας στον δείκτη της Διεθνούς Διαφάνειας έως την επάνοδο της χώρας στην κατηγορία των πλήρων δημοκρατιών του Economist.

Στη Δικαιοσύνη, η βελτίωση αυτή αποτελεί χειροπιαστό αποτέλεσμα μιας συγκεκριμένης προσπάθειας: 25 μεταρρυθμίσεις, όπως ο νέος δικαστικός χάρτης, και 14 επενδύσεις σε ψηφιακά συστήματα και κτιριακές υποδομές, άνω των 650 εκατομμυρίων ευρώ, που εντάξαμε και υλοποιήσαμε στο Ταμείο Ανάκαμψης. Οι παρεμβάσεις αυτές αποδίδουν πλέον αποτελέσματα που αξιολογούνται θετικά και σε διεθνές επίπεδο. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει τα πρώτα θετικά αποτελέσματα του νέου δικαστικού χάρτη στην επιτάχυνση της απονομής δικαιοσύνης.

Γνωρίζουμε τις αδυναμίες που παραμένουν και την απόσταση που πρέπει ακόμη να καλύψουμε. Οι θετικές αξιολογήσεις αυξάνουν την ευθύνη μας να συνεχίσουμε, με διαφάνεια, λογοδοσία και σεβασμό στην ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης».

Φλωρίδης: «Η αναγνώριση δεν αποτελεί λόγο εφησυχασμού»

Από την πλευρά του, ο υπουργός Δικαιοσύνης Γιώργος Φλωρίδης τόνισε: «Η έκθεση του ΟΟΣΑ Justice as a Public Service: Delivering Better Outcomes αναδεικνύει τη σημασία των μεταρρυθμίσεων που ενισχύουν μια Δικαιοσύνη πιο προσιτή, πιο αποτελεσματική και περισσότερο προσανατολισμένη στις ανάγκες του πολίτη.

Οι θετικές αναφορές στην Ελλάδα, ιδίως ως προς την αντίληψη των πολιτών για τη δίκαιη μεταχείρισή τους, την πρόσβαση σε εξατομικευμένη νομική υποστήριξη και την ανάπτυξη μηχανισμών επίλυσης διαφορών, αποτελούν μια σημαντική αναγνώριση της προσπάθειας που βρίσκεται σε εξέλιξη. Παράλληλα, η ανάδειξη πρωτοβουλιών για τη φιλική προς τα παιδιά Δικαιοσύνη και η σύνδεση του δικαστικού συστήματος με τον ψηφιακό μετασχηματισμό επιβεβαιώνουν ότι η μεταρρύθμιση δεν περιορίζεται στις διαδικασίες, αλλά αφορά την ποιότητα των υπηρεσιών που λαμβάνει ο πολίτης.

Για εμάς, η αναγνώριση αυτή δεν αποτελεί λόγο εφησυχασμού, αλλά κίνητρο για να συνεχίσουμε με συνέπεια. Στόχος μας είναι μια Δικαιοσύνη που απονέμεται σε εύλογο χρόνο, λειτουργεί με διαφάνεια και αξιοπιστία και διασφαλίζει ίσες δυνατότητες πρόσβασης για όλους.

Η εμπιστοσύνη των πολιτών κατακτάται καθημερινά, μέσα από μετρήσιμα αποτελέσματα. Με αυτό το κριτήριο συνεχίζουμε την προσπάθεια για ένα δικαστικό σύστημα σύγχρονο, αποτελεσματικό και αντάξιο των προσδοκιών της ελληνικής κοινωνίας».

Μπούγας: «Η ψηφιοποίηση δεν είναι αυτοσκοπός»

Ο υφυπουργός Δικαιοσύνης Γιάννης Μπούγας ανέφερε: «Η έκθεση του ΟΟΣΑ στέλνει ένα θετικό μήνυμα για την Ελλάδα, αναδεικνύοντας επιδόσεις σε τομείς που έχουν άμεση σημασία για την καθημερινότητα των πολιτών: τη δίκαιη μεταχείριση, την πρόσβαση σε νομική υποστήριξη και τη δυνατότητα αναζήτησης λύσεων όταν προκύπτουν νομικές διαφορές.

Ιδιαίτερη αξία έχει η αναφορά σε πρωτοβουλίες που θέτουν τον άνθρωπο στο επίκεντρο της απονομής της Δικαιοσύνης. Η προστασία των ανηλίκων, η αντιμετώπιση του ρατσισμού και των εγκλημάτων μίσους, καθώς και η αξιοποίηση των ψηφιακών εργαλείων, συνθέτουν ένα πεδίο στο οποίο η θεσμική πρόοδος πρέπει να μεταφράζεται σε απτά οφέλη για την κοινωνία.

Η ψηφιοποίηση δεν είναι αυτοσκοπός. Είναι ένα ουσιαστικό εργαλείο για την απλούστευση των διαδικασιών, την καλύτερη εξυπηρέτηση του πολίτη και τη διευκόλυνση της πρόσβασης στις υπηρεσίες της Δικαιοσύνης. Το ζητούμενο είναι να περιορίζονται τα εμπόδια, να ενισχύεται η ενημέρωση και να μην αποκλείεται κανείς λόγω οικονομικών, κοινωνικών ή άλλων δυσκολιών.

Οι θετικές αξιολογήσεις αποτελούν ενθαρρυντική αφετηρία, αλλά η προσπάθεια συνεχίζεται. Η πρόκληση είναι να ενισχύσουμε ακόμη περισσότερο την αποτελεσματικότητα των θεσμών και να κάνουμε τη Δικαιοσύνη πιο φιλική, κατανοητή και προσβάσιμη για κάθε πολίτη».