Βιέννη, Ελσίνκι, Ρεν: Η «άλλη» Ευρώπη, που επενδύει στην προσιτή στέγη

«Ενας διαφορετικός τρόπος στέγασης είναι εφικτός. Πιο προσβάσιμος, χωρίς αποκλεισμούς και περισσότερο συμμετοχικός», γράφει ο Φιλίπο Σαντέλι στην ιταλική La Repubblica, την ώρα που η Ευρώπη βρίσκεται στο έλεος της στεγαστικής κρίσης. Η κατάσταση είναι σίγουρα κρίσιμη (στην Ισπανία προκηρύχθηκαν πρόωρες εκλογές εξαιτίας της), ωστόσο δεν είναι αδιέξοδη. Υπάρχουν τρόποι εξασφάλισης προσιτών κατοικιών για περισσότερους ανθρώπους, με τις δημοτικές αρχές, μάλιστα, να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο.

Το πιο γνωστό και επιτυχημένο παράδειγμα είναι η Βιέννη, όπου περίπου το 60% των κατοίκων της (όχι μόνο οι οικονομικά ασθενέστεροι) ζει σε δημοτικές ή επιδοτούμενες κατοικίες, με τα μέσα ενοίκια να είναι χαμηλότερα κατά ένα τρίτο από εκείνα της ελεύθερης αγοράς.

Είναι επίσης το Ελσίνκι, όπου ο δήμος κατέχει το μεγαλύτερο μέρος της συνολικής έκτασης γης εντός των διοικητικών του ορίων, και αντί να πουλάει οικόπεδα επιλέγει να τα εκμισθώνει, με συγκεκριμένους όρους, υπέρ της προσιτής στέγασης. Υπάρχει και η Ρεν στη Γαλλία, που έχει θέσει ως στόχο την κατασκευή 5.000 νέων κατοικιών ετησίως στη μητροπολιτική περιοχή της, με το ένα τέταρτο να προορίζεται για κοινωνική στέγαση. Και υπάρχει και η Βαρκελώνη, ο δήμος της οποίας αποφάσισε, από το 2028, να βάλει τέλος στις τουριστικές μισθώσεις.

Αυτές οι πόλεις δείχνουν πως η υπάρχει και μια άλλη Ευρώπη, διαφορετική από εκείνη που απλώς παρακολουθεί τη στεγαστική κρίση να οξύνεται, συνεχίζοντας να καθυστερεί να λάβει δραστικά μέτρα για την αντιμετώπισή της. Πρόκειται για πόλεις που επιχειρούν να αντιστρέψουν μια τάση που τα τελευταία χρόνια ευνοεί αδυσώπητες λογικές της αγοράς με στόχο το μέγιστο δυνατό κέρδος. Δοκιμάζουν πολιτικές στις οποίες οι δημόσιοι φορείς διατηρούν τον έλεγχο όσον αφορά το τι κτίζεται και το πώς αξιοποιείται, έτσι ώστε να εξυπηρετείται το συλλογικό συμφέρον.

Τα ενθαρρυντικά παραδείγματα δεν είναι λίγα, όπως επισημαίνει πρόσφατη έκθεση που εκπόνησε το Ιταλικό Ινστιτούτο Διεθνών Πολιτικών Μελετών (ISPI) σε συνεργασία με το Eurocities – πρόκειται για ένα δίκτυο εκατοντάδων ευρωπαϊκών πόλεων που λειτουργεί ως συλλογικός φορέας άσκησης πίεσης στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, καθώς και ως πλατφόρμα ανταλλαγής απόψεων για την αντιμετώπιση κοινών αστικών προβλημάτων.

Ομως σε επίπεδο ΕΕ οι όποιες πρωτοβουλίες παραμένουν αποσπασματικές, ενώ για τη συγκρότηση μιας ολοκληρωμένης στεγαστικής πολιτικής χρειάζονται καταρχάς χρηματοδοτικά εργαλεία, αλλά και θεσμοί που θα στηρίζουν τους δραστήριους δήμους, όπως αναφέρεται στην έκθεση του ιταλικού ινστιτούτου.

Οι πόλεις που καταφέρνουν να αντιστέκονται στη στεγαστική κρίση εφαρμόζουν διάφορες πολιτικές, οι οποίες όμως  έχουν μια κοινή αφετηρία: τον δημόσιο έλεγχο της γης. Η Βιέννη αγοράζει εκτάσεις, το Ελσίνκι ελέγχει σημαντικό μέρος τους και τις εκμισθώνει, ενώ οι Βρυξέλλες και η Ρεν δοκιμάζουν σχήματα που διαχωρίζουν την ιδιοκτησία των ακινήτων από εκείνη των οικοπέδων, με στόχο τη συγκράτηση των τιμών πώλησης και των ενοικίων. Ετσι, οι δήμοι μπορούν να εκπονούν μακροπρόθεσμα σχέδια, να κτίζουν γειτονιές με υπηρεσίες και υποδομές (όχι απλώς κτίρια), και να διατηρούν προς όφελος της κοινωνίας μεγάλο μέρος της υπεραξίας που παράγει η αστική ανάπτυξη.

Ο έλεγχος της γης επιτρέπει επίσης στους δήμους να συνεργάζονται με τους ιδιώτες από ισχυρότερη θέση. Η εγκατάλειψη της δημόσιας στεγαστικής πολιτικής στην Ευρώπη αναγνωρίζεται πλέον ως λάθος που πρέπει να διορθωθεί. Ταυτόχρονα, όμως, οι προϋπολογισμοί των πόλεων και των κρατών δεν επαρκούν για να καλύψουν τις ανάγκες: το επενδυτικό κενό για τη στέγαση στο σύνολο της ΕΕ εκτιμάται σε περίπου 150 δισ. ευρώ τον χρόνο.

Η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα είναι επομένως κρίσιμη, αλλά υπό όρους. Στη Βιέννη σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν εταιρείες περιορισμένης κερδοφορίας (low-profit companies) καθώς και συνεταιρισμοί. Στους διαγωνισμούς η τιμή της γης καθορίζεται εξαρχής, ώστε να αποφεύγεται ο ανταγωνισμός που την εκτοξεύει, ενώ προβλέπονται συγκεκριμένα όρια για τα μελλοντικά ενοίκια και τις τιμές πώλησης. Στην ιταλική έκθεση προτείνεται η διεύρυνση αυτού του μοντέλου μέσω της συμμετοχής εθνικών και ευρωπαϊκών οργανισμών, μη κερδοσκοπικών φορέων, καθώς και των τοπικών κοινοτήτων.

Η ενεργειακή/κτιριακή αναβάθμιση των υφιστάμενων κατοικιών μπορεί επίσης να συμβάλει στην αντιμετώπιση της κρίσης, ωστόσο και σε αυτή την περίπτωση είναι απαραίτητη η λήψη μέτρων για την προστασία των οικονομικά ασθενέστερων, δεδομένου ότι οι όποιες βελτιώσεις μπορούν να συμβάλουν και στην αύξηση των τιμών ενοικίασης και πώλησης ακινήτων.

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google