«Σβήστε φώτα», η άμυνα Κομισιόν στην ενεργειακή κρίση!

Άμυνες γνωστές και αμφιβόλου αποτελεσματικότητας, όπως η παρότρυνση στα νοικοκυριά να καταναλώνουν λιγότερο ηλεκτρικό ρεύμα ή ο περιορισμός του φωτισμού σε κρατικά κτίρια και στους δρόμους, εισηγείται και πάλι η Κομισιόν ενόψει του χειμώνα, προκειμένου να μειωθεί η ζήτηση για φυσικό αέριο και να εξοικονομηθεί ενέργεια.

Αυτά ακριβώς τα μέτρα που είχαν εφαρμοστεί στην κρίση του 2022 και η Κομισιόν είχε εισηγηθεί και τον περασμένο Απρίλιο, περιλαμβάνει πάνω-κάτω και η επιστολή που απέστειλε την Παρασκευή στους 27 υπουργούς Ενέργειας ο Επίτροπος Νταν Γιόργκενσεν, ενόψει του αυριανού άτυπου Συμβουλίου Υπουργών που διεξάγεται στο Δουβλίνο στο πλαίσιο της ιρλανδικής προεδρίας.

Αν και βασικό κεφάλαιο της συζήτησης θα είναι οι πολιτικές προκειμένου να αμβλυνθούν οι πιέσεις σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις απέναντι στην τρέχουσα κρίση, όπως δείχνει η ατζέντα του συμβουλίου, αλλά και η επιστολή Γιόργκενσεν, οι προτεινόμενες παρεμβάσεις παραπέμπουν στη γνωστή δέσμη μέτρων “AccelerateEU” και δεν φαίνεται να υποδηλώνουν κάποιο συναγερμό από πλευράς Βρυξελλών.

“Σας καλώ να εξετάσετε τη λήψη ή τη συνέχιση μέτρων που μπορούν να συγκρατήσουν τις εισροές [αερίου] ή να μειώσουν τη ζήτηση φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας”, γράφει χαρακτηριστικά ο Κοινοτικός αξιωματούχος προς τους 27, σύμφωνα με το Euractiv, γεγονός που επιβεβαιώνουν και κυβερνητικές πηγές στην Αθήνα.

Σύμφωνα με την επιστολή, που είναι ανάλογη εκείνης του Γιόργκενσεν τον περασμένο Μάρτιο, οι εθνικές κυβερνήσεις καλούνται, όπως είχαν κάνει και το 2022, να ενθαρρύνουν τα νοικοκυριά να καταναλώνουν λιγότερο ηλεκτρικό ρεύμα όταν η ζήτηση είναι υψηλή, να περιορίσουν τη θέρμανση στα δημόσια κτίρια και να “σβήνουν τον περιττό δημόσιο φωτισμό τη νύχτα”, ώστε να μειωθεί δραστικά η ζήτηση φυσικού αερίου για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Στην ουσία, “η ΕΕ κινείται σαν να υπνοβατεί”, όπως λέει χαρακτηριστικά κυβερνητική πηγή, παρότι το φυσικό αέριο επιμένει πάνω από τα 70 ευρώ/ MWh (+122% σε σχέση με πέρυσι) και ο πορτοκαλί συναγερμός είναι καθημερινός, με τη μισή Ευρώπη να φλερτάρει ξανά σήμερα με τιμές κοντά ή πάνω από τα 200 ευρώ/ MWh στο ρεύμα.

“Την ίδια στιγμή που η μια μετά την άλλη οι κυβερνήσεις ανακοινώνουν μέτρα και οι τιμές χονδρικής στο ρεύμα εδώ και ενάμισι μήνα έχουν ξεφύγει, όπως δείχνει και ο σημερινός χάρτης, η ευρύτερη συζήτηση που εκπορεύεται από την Κομισιόν είναι αναντίστοιχη με τα επίπεδα σοβαρότητας”, όπως αναφέρουν συνομιλητές μας που δεν κρύβουν τη δυσαρέσκεια της ελληνικής πλευράς.

Συμμαχίες ή ο καθένας θα τραβήξει τον δρόμο του;

Το μεγάλο φυσικά ερώτημα είναι κατά πόσο την ελληνική ανησυχία συμμερίζονται και άλλες χώρες και κατά πόσο αυτό θα αποτυπωθεί στις συμμαχίες που θα διαμορφωθούν στο Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας της Τρίτης, όπου στο καλό σενάριο μπορεί να δούμε τη σύμπτυξη ενός ισχυρού μετώπου άσκησης πιέσεων στην Κομισιόν για αλλαγή κατεύθυνσης.

Ενδεικτική είναι η πρόσφατη κίνηση της Ολλανδίας, που ανακοίνωσε μονομερώς προ ημερών ότι μειώνει στο 64% τον εθνικό στόχο για πληρότητα των αποθηκών σε φυσικό αέριο κατά την 1η Νοεμβρίου, έναντι 90% του ευρωπαϊκού κανόνα, προκειμένου να συγκρατήσει την πίεση στις τιμές. Η κίνηση των Ολλανδών (στο 57,47% χθες η στάθμη στις αποθήκες τους) ανοίγει την πόρτα και σε άλλες χώρες να κινηθούν ανάλογα.

Στο κακό ωστόσο σενάριο θα επαναληφθεί το σύνηθες σκηνικό, ο καθένας να τραβά το δικό του δρόμο στα μεγάλα θέματα, όπως αυτό της μείωσης των φόρων στα καύσιμα (δεν άπτεται του αυριανού συμβουλίου, ωστόσο δεν αποκλείεται να τεθεί), όπου το μείζον θέμα για την Ελλάδα, είναι το αντίστοιχο της απώλειας των φορολογικών εσόδων να μην προσμετράται στο ύψος των δαπανών.

Το συγκεκριμένο ωστόσο θέμα το οποίο αναμένεται να θέσει ο Πρωθυπουργός στο επικείμενο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (15-16 Οκτωβρίου), δεν “καίει” στον ίδιο βαθμό όλες τις χώρες. Και αυτό, καθώς 16 κυβερνήσεις από τις 27 έχουν ήδη μειώσει προσωρινά τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης στα καύσιμα, με μοναδικές προς ώρας εξαιρέσεις τη Γαλλία, τις Σκανδιναβικές χώρες, την Ολλανδία και εμάς.

Το γεγονός ότι η Αθήνα αποφάσισε να μοιράσει τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο σε άλλου είδους ελαφρύνσεις – να προβεί σε επιδόματα, fuel pass, κ.λπ. – ήταν μια δική μας επιλογή, με ό,τι αυτό μπορεί να σημαίνει και για το πώς αντιμετωπίζει κεντρικά η ΕΕ το ελληνικό αίτημα.

Σημειωτέον ότι όπως είπε προ ημερών και ο υπ. Οικονομικών Κυρ. Πιερρακάκης, ο ΕΦΚ είναι 4 δισ. ευρώ τον χρόνο, σε έσοδα για τον κρατικό προϋπολογισμό.

Τι ζητήματα θα θέσει το ΥΠΕΝ

Σε κάθε περίπτωση, οι πληροφορίες λένε ότι στο αυριανό συμβούλιο, η ελληνική πλευρά θα επιμείνει σε μια σειρά από θέματα, όπως η ανάγκη για απελευθέρωση μέρους των στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου των χωρών της G7, την οποία έθεσε πρόσφατα ο Πρόεδρος Μακρόν, χωρίς έκτοτε να υπάρξει κάποια περαιτέρω συζήτηση εντός Ευρώπης.

Στην ίδια κατεύθυνση, η ελληνική πλευρά θα επαναλάβει ότι το κυνήγι του στόχου για πληρότητα 90% στις ευρωπαϊκές αποθήκες φυσικού αερίου την 1η Νοεμβρίου (σήμερα βρίσκεται στο 70,84% έναντι 80% τέτοια εποχή πέρυσι), αφενός είναι ανέφικτο, αφετέρου είναι αχρείαστο και το μόνο που κάνει είναι να τροφοδοτεί την κερδοσκοπία στις τιμές, όπως έχει επισημάνει συχνά ο υφυπουργός ΠΕΝ Νίκος Τσάφος, αλλά και ευρωπαίοι παράγοντες.

Κι αυτό, καθώς με τον σημερινό ρυθμό αναπλήρωσης των ευρωπαϊκών αποθεμάτων (3 TWh/ημέρα ή 90 TWh το μήνα) εκτιμάται ότι η πληρότητα την 1η Νοεμβρίου θα υπερβαίνει τα ιστορικά υψηλά της χειμερινής ζήτησης στην Ευρώπη, (930 TWh έναντι 850 TWh στον πιο δύσκολο χειμώνα της τελευταίας δεκαετίας), άρα η εικόνα είναι καλύτερη από αυτήν που υποδηλώνει ο δείκτης πληρότητας των ευρωπαϊκών αποθηκών, κάτι που ζύγισε προφανώς και η κυβέρνηση της Ολλανδίας.

Το γεγονός ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει κρίση τιμών, αλλά όχι “άμεσο κίνδυνο για την ασφάλεια εφοδιασμού”, επισημαίνει στην επιστολή του προς τους 27 και ο Επίτροπος Γιόργκενσεν.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η τρέχουσα τιμή στο φυσικό αέριο για το συμβόλαιο Οκτωβρίου (70,69 ευρώ/ MWh στο κλείσιμο της Παρασκευής), κινείται κατά παράδοξο τρόπο υψηλότερα από αυτήν που δείχνουν τα προθεσμιακά συμβόλαια για τους επόμενους μήνες (70,3 ευρώ/ MWh για τον Ιανουάριο του 2027 ή 69,5 ευρω/MWh για όλο τον χειμώνα του 2026), παρότι τότε η ζήτηση θα είναι ασφαλώς μεγαλύτερη.