Η διπλή γλώσσα της Τουρκίας και η επιλεκτική ανάγνωση του Διεθνούς  Δικαίου

Από τη μία πλευρά, η Άγκυρα προβάλλει τη διάθεσή της για διάλογο, διατηρώντας ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας, συμμετέχοντας σε συναντήσεις κορυφής και προωθώντας Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ).

Από την άλλη, την ίδια περίοδο, η τουρκική ηγεσία εξακολουθεί να θέτει ζητήματα που αμφισβητούν ελληνικές θέσεις, όπως το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης των νησιών, ενώ παράλληλα επαναφέρει στο προσκήνιο το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας».

Η αντίφαση αυτή αποτυπώνει μια διπλωματική γραμμή στην οποία η ρητορική περί διαλόγου συνυπάρχει με τη διατήρηση πάγιων τουρκικών διεκδικήσεων. Από την ελληνική πλευρά, η στάση της γείτονος ερμηνεύεται ως προσπάθεια της Άγκυρας να εμφανίζεται διεθνώς, ιδίως έναντι των ΗΠΑ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ως δύναμη που επιδιώκει τη συνεννόηση, χωρίς παράλληλα να εγκαταλείπει τις αναθεωρητικές της βλέψεις.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ομιλία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Ενώ υπογράμμισε την ανάγκη επίλυσης των περιφερειακών διαφορών στη βάση της καλής γειτονίας και των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου την ίδια στιγμή παρατηρείται μια όξυνση ρητορικής από τον ίδιο , από αξιωματούχους της γείτονος όπως και από φιλοκυβερνητικά μέσα.

Παράλληλα, αναφέρθηκε στις διαφορές του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου και επανέφερε την τουρκική πρόταση για μια περιφερειακή διάσκεψη, με στόχο τη δημιουργία ενός πλαισίου διαλόγου μεταξύ των ενδιαφερόμενων πλευρών.

Την ίδια ώρα η Άγκυρα εμμένει στις μαξιμαλιστικές αξιώσεις επαναλαμβάνοντας με σταθερή συχνότητα το τουρκικό αφήγημα των λεγόμενων «Γκρίζων Ζωνών » και της αποστρατιωτικοποίησης των ελληνικών νησιών.

Σύμφωνα με αναλυτές η γείτονα δίνει τη δική της εκδοχή στις διατάξεις της Συνθήκης της Λωζάνης (1923) και της Συνθήκης του Μοντρέ (1936)» ενώ παράλληλα επικαλείται τη Συνθήκη της Ειρήνης των Παρισίων (1947) για τα Δωδεκάνησα στην οποία δεν είναι καν συμβαλλόμενο μέρος.

Υπενθυμίζεται ότι με πρόσχημα την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, η Τουρκία επιχείρησε , με προκλητικό τρόπο, να “γκριζάρει” το Αιγαίο, ανακηρύσσοντας, αυθαίρετα, τον Αύγουστο του 2026 δύο μονομερή «εθνικά θαλάσσια πάρκα» σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο.

H Άγκυρα μετέφερε την τουρκική προκλητικότητα από το επίπεδο της ρητορικής στο πεδίο των χαρτών, επαναφέροντας στο προσκήνιο το σύνολο σχεδόν της αναθεωρητικής ατζέντας.

Η Αθήνα από το πρώτο λεπτό διευκρίνισε πώς οι περιοχές ελληνικής κυριαρχίας είναι αναμφισβήτητες με αρμόδιες πηγές να τονίζουν πώς η συγκεκριμένη κίνηση δεν έχει νομικό έρεισμα .Πρόκειται για μια ακόμη κίνηση της γείτονος με την οποία προβαίνει σε επιλεκτική ανάγνωση του διεθνούς δικαίου.

Σύμφωνα με την ελληνική προσέγγιση, η Τουρκία αντιδρά σε πρωτοβουλίες που αναλαμβάνει πλέον η Αθήνα, από τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό και τα θαλάσσια πάρκα έως την ενίσχυση των διεθνών συμμαχιών.

Α la carte εφαρμογή του Δικαίου της Θάλασσας από την Τουρκία

Το 1982, υπογράφηκε η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Για την Ελλάδα, ο σεβασμός στο Διεθνές Δίκαιο αποτελεί βασικό άξονα και μια από τις θεμελιώδεις προτεραιότητες της εξωτερικής της πολιτικής.

Η Ελλάδα αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος της Σύμβασης, ενώ η Τουρκία δεν την έχει υπογράψει.

Το παράδοξο είναι πώς η Τουρκία το 2024 επικύρωσε συμφωνία στο πλαίσιο της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας σχετικά με τη Διατήρηση και την Αειφόρο Χρήση της Θαλάσσιας Βιοποικιλότητας σε Περιοχές εκτός Εθνικής Δικαιοδοσίας.Παρόλο που η Τουρκία παραμένει από τις λίγες χώρες που δεν έχουν υπογράψει την UNCLOS αμφισβητώντας το άρθρο 121 που αναγνωρίζει δικαίωμα σε ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα στα νησιά, εφαρμόζει το πλαίσιο όπου την εξυπηρετεί.

Η Αθήνα επιμένει ότι η διαφορά που μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο διεθνούς δικαιοδοσίας αφορά την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης. Ο Γιώργος Γεραπετρίτης έχει επανειλημμένα τονίσει ότι ζητήματα που συνδέονται με την ελληνική κυριαρχία, όπως οι τουρκικές αναφορές στις λεγόμενες «γκρίζες ζώνες» ή η αποστρατιωτικοποίηση των νησιών, δεν αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης από ελληνικής πλευράς.

Η Ελλάδα υποστηρίζει τον οικουμενικό και ενοποιητικό χαρακτήρα της UNCLOS, η οποία δεν επιτρέπει μια a la carte εφαρμογή των διατάξεών της τη στιγμή που η Τουρκία προχωρά σε παράνομες και επιθετικές δραστηριότητες στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο .

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η το ενδεχόμενο επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια με την ελληνική κυβέρνηση να διαμηνύει πώς πρόκειται για αναφαίρετο δικαίωμα βάσει του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, και η Ελλάδα θα το ασκήσει όποτε και όπως η ίδια κρίνει σωστό.

Yπενθυμίζεται πώς από το 1995 με απόφαση της τουρκικής Βουλής υπάρχει το casus belli, σύμφωνα με την οποία επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο στα 12 ναυτικά μίλια συνιστά αιτία πολέμου και παραμένει σε ισχύ μέχρι σήμερα, συντηρώντας ένα κλίμα διαρκούς έντασης στις σχέσεις των δύο χωρών.

Η τουρκική ανάγνωση για το Κυπριακό

Από το βήμα του ΟΗΕ ,ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για μία ακόμη φορά ανέδειξε και τη διαφορετική προσέγγιση της Άγκυρας στο Κυπριακό , υπονομεύοντας ουσιαστικά κάθε προοπτική επανέναρξης των διαπραγματεύσεων στη βάση των σχετικών αποφάσεων του ίδιου του Οργανισμού που τον φιλοξενούσε.

Ο Τούρκος Πρόεδρος ζήτησε ξανά από τη διεθνή κοινότητα να προχωρήσει στην επίσημη αναγνώριση του ψευδοκράτους, της λεγόμενης «ΤΔΒΚ», υποστηρίζοντας την αρχή της «κυρίαρχης ισότητας» των Τουρκοκυπρίων και απαιτώντας τον τερματισμό αυτού που χαρακτήρισε «απάνθρωπο αποκλεισμό» τους.

Τις ίδιες θέσεις διατύπωσε και κατά την συνάντησή του με τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες.

Σύμφωνα με ανακοίνωση της Διεύθυνσης Επικοινωνίας της τουρκικής προεδρίας, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ξεκαθάρισε στον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ ότι «καμία πρόταση που δεν αναγνωρίζει την κυριαρχική ισότητα και το ίσο διεθνές καθεστώς του τουρκοκυπριακού λαού δεν μπορεί να αποφέρει αποτέλεσμα».

Από το βήμα του ΟΗΕ , ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης έκανε λόγο για «μέγιστη υποκρισία » υπογραμμίζοντας ότι « η διχοτόμηση δεν θα γίνει αποδεκτή» . Παράλληλα κάλεσε τον πρόεδρο της Τουρκίας « να επιτρέψει ουσιαστικές διαπραγματεύσεις εντός του πλαισίου που έχει συμφωνηθεί από τον ΟΗΕ».

Αθήνα και Λευκωσία διαμηνύουν ότι η λύση του Κυπριακού περνά μέσα από το πλαίσιο των σχετικών αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, για Διζωνική -Δικοινοτική Ομοσπονδία.