Γενική Συνέλευση ΟΗΕ: Τα ανοιχτά μέτωπα, οι κρίσιμες συναντήσεις και η τελευταία εμφάνιση Γκουτέρες

Περισσότεροι από 130 αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων -μεταξύ των οποίων και ο Κυριάκος Μητσοτάκης- βρίσκονται στη Νέα Υόρκη για μια εβδομάδα πυκνών διπλωματικών επαφών, ομιλιών και παρασκηνιακών διαβουλεύσεων, ενώ στο επίκεντρο βρίσκονται οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία.

Η φετινή Γενική Συνέλευση έχει ξεχωριστή σημασία για τον Αντόνιο Γκουτέρες, καθώς είναι η τελευταία της δεκαετούς θητείας του ως γενικού γραμματέα του ΟΗΕ, που ολοκληρώνεται στο τέλος του έτους.

Το μήνυμα «Αποκαθιστώντας την εμπιστοσύνη, διαχειριζόμενοι τον μετασχηματισμό: Ένας ΟΗΕ που λειτουργεί για όλους» αποκτά ιδιαίτερο βάρος σε μια περίοδο κατά την οποία ο Οργανισμός καλείται να απαντήσει σε κρίσιμα ερωτήματα για τον ρόλο, την αποτελεσματικότητα και την επιρροή του στο διεθνές σύστημα.

Κρίσιμες συναντήσεις ηγετών

Πέρα από τις ομιλίες που θα απευθύνουν οι ηγέτες από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης, μεγάλο μέρος της διπλωματικής κινητικότητας θα εκτυλιχθεί στο περιθώριο των εργασιών, σε διμερείς επαφές και συναντήσεις πίσω από κλειστές πόρτες.

Ο Ντόναλντ Τραμπ πρόκειται να συναντηθεί την Τρίτη με ηγέτες χωρών του Κόλπου, με βασικό θέμα την επόμενη φάση του πολέμου με το Ιράν, σύμφωνα με δύο Αμερικανούς αξιωματούχους που μίλησαν στο CNNi.

Μέσα στην εβδομάδα αναμένεται επίσης ενημέρωση υψηλού επιπέδου για το «Συμβούλιο για την Ειρήνη» («Board of Peace») του Αμερικανού προέδρου, το οποίο έχει αναλάβει ρόλο στην ανοικοδόμηση της Γάζας.

Η Γαλλία σχεδιάζει, παράλληλα, νέα συνάντηση για τη λύση των δύο κρατών, έναν χρόνο μετά την αναγνώριση του Κράτους της Παλαιστίνης από το Παρίσι και άλλες δυτικές κυβερνήσεις στο περιθώριο της προηγούμενης Γενικής Συνέλευσης.

Στην ατζέντα βρίσκεται και νέο τετ α τετ του Τραμπ με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι.

Η συνάντηση έρχεται μετά τις ξεχωριστές επαφές που είχαν νωρίτερα μέσα στον Σεπτέμβριο ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ με τον Ουκρανό πρόεδρο στο Κίεβο και τον Βλαντίμιρ Πούτιν στη Μόσχα.

Την ίδια ώρα, ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ έχει ανακοινώσει ότι θα συναντηθεί με τον Αμερικανό ομόλογό του, Μάρκο Ρούμπιο.

Μέσα στην εβδομάδα αναμένεται επίσης να οριστικοποιηθεί συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ, Δανίας και Γροιλανδίας για την ασφάλεια του νησιού. Σύμφωνα με το CNNi, η συμφωνία προβλέπει «μόνιμο έλεγχο» των Ηνωμένων Πολιτειών σε ζητήματα ασφαλείας, χωρίς να έχει ακόμη αποσαφηνιστεί πώς αυτός θα διαφοροποιείται από το υφιστάμενο καθεστώς της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στη Γροιλανδία.

Οι απουσίες που ξεχωρίζουν

Η ισχυρή παρουσία αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων στη Νέα Υόρκη δεν συνεπάγεται και κοινή στάση απέναντι στον ρόλο των Ηνωμένων Εθνών.

Όπως σημειώνει στο CNNi ο Ντάνιελ Φόρτι, επικεφαλής για θέματα ΟΗΕ στο International Crisis Group, οι προσεγγίσεις των ηγετών απέναντι στον Οργανισμό παραμένουν αρκετά διαφορετικές.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον συγκεντρώνει η απουσία του Σι Τζινπίνγκ. Ο Κινέζος πρόεδρος αναμένεται την ίδια περίοδο στην Ουάσινγκτον για επίσημη επίσκεψη και, μέχρι στιγμής, δεν έχει προγραμματιστεί να βρεθεί στη Νέα Υόρκη.

Ο Γκουτέρες, πάντως, επιχείρησε να υποβαθμίσει τη σημασία μιας ενδεχόμενης απουσίας του Κινέζου προέδρου. Ανέφερε ότι θα ήθελε να δει τον Σι στη Νέα Υόρκη, υπενθύμισε ωστόσο ότι τον συνάντησε δύο φορές τον προηγούμενο μήνα και εξέφρασε τη βεβαιότητά του για τη δέσμευση της Κίνας σε μια διεθνή τάξη βασισμένη στην πολυμέρεια, «με τον ΟΗΕ στο επίκεντρό της».

Την αυλαία των ομιλιών ανοίγει, όπως προβλέπει η παράδοση, ο πρόεδρος της Βραζιλίας Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, ενώ την Πέμπτη αναμένεται να ανέβει στο βήμα ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου.

Βενεζουέλα, Παλαιστινιακή Αρχή και Ιράν

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον συγκεντρώνει η παρουσία της προσωρινής προέδρου της Βενεζουέλας Ντέλσι Ροντρίγκες, η οποία θα πραγματοποιήσει την Πέμπτη την πρώτη της εμφάνιση στη Γενική Συνέλευση και αναμένεται να συναντηθεί με τον Τραμπ πριν από την ομιλία της.

Ο πρόεδρος της Παλαιστινιακής Αρχής Μαχμούντ Αμπάς έχει επίσης προγραμματιστεί να μιλήσει την ίδια ημέρα, πριν από τον Νετανιάχου. Η κυβέρνηση Τραμπ, ωστόσο, του αρνήθηκε εκ νέου τη χορήγηση βίζας και, σύμφωνα με το CNNi, θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι θα απευθυνθεί στη Συνέλευση μέσω βιντεοσύνδεσης.

Διαφορετική είναι η αντιμετώπιση της ιρανικής αποστολής. Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επιτρέψουν στη βασική αντιπροσωπεία της Τεχεράνης, στην οποία πιθανότατα θα συμμετέχει και ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν, να ταξιδέψει στη Νέα Υόρκη, παρά την ένοπλη αντιπαράθεση μεταξύ των δύο χωρών.

Εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ δήλωσε στο CNNi ότι η παρουσία της αντιπροσωπείας επιτρέπεται στο πλαίσιο των υποχρεώσεων των ΗΠΑ ως χώρας υποδοχής. Τα μέλη της, ωστόσο, θα υπόκεινται σε περιορισμούς στις μετακινήσεις και στις αγορές τους, ενώ η αποστολή θα είναι μικρότερη από την περσινή.

Η παρουσία του Πεζεσκιάν στη Νέα Υόρκη, την ώρα που Ιράν και ΗΠΑ βρίσκονται σε ένοπλη αντιπαράθεση, δημιουργεί, όπως σημειώνει το CNNi, μια ιδιαίτερα ασυνήθιστη διπλωματική συνθήκη.

Η τελευταία εμφάνιση του Γκουτέρες

Η φετινή Γενική Συνέλευση σηματοδοτεί και το τέλος μιας εποχής για τα Ηνωμένα Έθνη. Ο Αντόνιο Γκουτέρες συμμετέχει για τελευταία φορά ως γενικός γραμματέας, προτού ολοκληρώσει στο τέλος του 2026 μια δεκαετία στην ηγεσία του Οργανισμού.

Την τελευταία του εμφάνιση στη Γενική Συνέλευση ως πρόεδρος της Γαλλίας πραγματοποιεί και ο Εμανουέλ Μακρόν.

Η συζήτηση για τη διαδοχή του Γκουτέρες βρίσκεται ήδη σε πλήρη εξέλιξη. Σε άτυπη ψηφοφορία που πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή στο Συμβούλιο Ασφαλείας, η πρώην αντιπρόεδρος της Κόστα Ρίκα Ρεμπέκα Γκρίνσπαν εμφανίζεται να έχει μικρό προβάδισμα, σύμφωνα με πηγές του Reuters που επικαλείται το CNNi.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν ακόμη ταχθεί επισήμως υπέρ κάποιου υποψηφίου.

Εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ ανέφερε ότι οι διεκδικητές της θέσης θα πρέπει να δεσμευτούν δημόσια στις αλλαγές που ζητεί η Ουάσινγκτον, με έμφαση στην ειρήνη και τη διεθνή ασφάλεια.

Στην ατζέντα η τεχνητή νοημοσύνη

Ιδιαίτερη θέση στην τελευταία Γενική Συνέλευση του Γκουτέρες έχει η τεχνητή νοημοσύνη. Περισσότερο από το μισό της τελευταίας συνέντευξης Τύπου του πριν από την έναρξη των εργασιών αφιερώθηκε στις προκλήσεις που δημιουργεί η ταχύτατη ανάπτυξή της.

«Η τεχνητή νοημοσύνη θα αποτελέσει σίγουρα μείζον θέμα στις συζητήσεις μου με τους παγκόσμιους ηγέτες», δήλωσε ο Γκουτέρες, προαναγγέλλοντας νέες πρωτοβουλίες του ΟΗΕ για τη διακυβέρνηση της τεχνολογίας.

Το ζήτημα βρίσκεται πλέον ψηλά και στο επίσημο πρόγραμμα, καθώς την Τετάρτη το Συμβούλιο Ασφαλείας θα συζητήσει ειδικά για την τεχνητή νοημοσύνη. Την ίδια ημέρα οι Ηνωμένες Πολιτείες διοργανώνουν ξεχωριστή εκδήλωση για το θέμα.

Η έμφαση που έχει δώσει ο Γκουτέρες στην AI έχει, πάντως, προκαλέσει και κριτική.

Ο Φόρτι εκτιμά στο CNNi ότι ο γενικός γραμματέας υπήρξε περισσότερο επιφυλακτικός απ’ όσο θα μπορούσε σε ζητήματα ειρήνης και ασφάλειας και δεν αξιοποίησε πλήρως, κατά την άποψή του, τη θεσμική βαρύτητα του ΟΗΕ για ενεργότερη συμμετοχή σε ειρηνευτικές πρωτοβουλίες.

Η τελευταία ομιλία του Γκουτέρες αποκτά έτσι και χαρακτήρα απολογισμού μιας θητείας που συνέπεσε με μια ιδιαίτερα ταραγμένη δεκαετία για τη διεθνή πολιτική.

Το ερώτημα για τον ρόλο του ΟΗΕ

Η φετινή Γενική Συνέλευση βρίσκει τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών σε καλύτερη οικονομική θέση σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα, όταν είχε βρεθεί αντιμέτωπος με σοβαρή δημοσιονομική κρίση.

Λίγο πριν από την έναρξη των εργασιών, η κυβέρνηση Τραμπ κατέβαλε 827 εκατ. δολάρια σε οφειλές προς τα Ηνωμένα Έθνη. Το ποσό αντιστοιχεί, ωστόσο, μόνο σε μέρος των περίπου 4 δισ. δολαρίων που εξακολουθούν να οφείλουν οι ΗΠΑ, σύμφωνα με το CNNi.

Πέρα από τα οικονομικά, στη Νέα Υόρκη επανέρχεται ένα πολύ ευρύτερο ερώτημα: «πόσο ουσιαστικός μπορεί να παραμείνει ο ρόλος των Ηνωμένων Εθνών σε έναν κόσμο με περισσότερες πολεμικές συγκρούσεις και βαθύτερες αντιπαραθέσεις μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων;»

Ο Φόρτι, από την πλευρά του, υποστηρίζει στο CNNi ότι η σημερινή διεθνής αστάθεια καθιστά ένα τέτοιο φόρουμ ακόμη πιο αναγκαίο. Όπως επισημαίνει, τα κράτη εξακολουθούν να χρειάζονται έναν κοινό χώρο όπου μπορούν να συναντηθούν, να αποκλιμακώσουν εντάσεις και να συμφωνήσουν στους βασικούς κανόνες της διεθνούς συνύπαρξης.

Σε μια περίοδο κατά την οποία οι διεθνείς κρίσεις πολλαπλασιάζονται και οι γεωπολιτικές ισορροπίες δοκιμάζονται, η φετινή Γενική Συνέλευση αναδεικνύει για ακόμη μία φορά τις δυσκολίες, αλλά και την ανάγκη, της διεθνούς συνεννόησης.