Προειδοποίηση: «Χάνουμε τους πάγους, ετοιμαστείτε για τα χειρότερα»

«Η δράση για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης είναι υπερβολικά αργή». Με αυτή τη φράση ο Πίτερ Γουάνταμς, ένας από τους πλέον γνωστούς ερευνητές των πολικών πάγων, περιγράφει την κατάσταση που διαμορφώνεται στον πλανήτη. Και η προειδοποίησή του δεν αφήνει πολλά περιθώρια αισιοδοξίας: «Με αυτόν τον ρυθμό, η πιθανότητα να ενεργοποιηθεί μια μη αναστρέψιμη διαταραχή του γήινου συστήματος θα συνεχίσει να αυξάνεται».

Ο 78χρονος Βρετανός έχει αφιερώσει σχεδόν ολόκληρη τη ζωή του στη μελέτη των πάγων του Αρκτικού Κύκλου. Όπως υπενθυμίζει ο δημοσιογράφος της Repubblica, Λούκα Φραϊόλι, εδώ και χρόνια θεωρεί σχεδόν αναπόφευκτη την απώλειά τους. Το 2016 κυκλοφόρησε το βιβλίο του «Αποχαιρετισμός στους πάγους», ενώ εξακολουθεί να εργάζεται από το Κέιμπριτζ, όπου έχει διευθύνει το Ινστιτούτο Πολικών Ερευνών Σκοτ.

Η τελευταία επιστημονική μελέτη του δημοσιεύτηκε μόλις πριν από λίγες εβδομάδες και ήδη από τον τίτλο της προτείνει μια διαφορετική προσέγγιση: μια στρατηγική για τη σταθεροποίηση του κλίματος που θα βασίζεται στην αξιολόγηση του κινδύνου.         

«Έχουμε χάσει τον στόχο του 1,5 βαθμού»

Μιλώντας στη Repubblica, ο Γουάνταμς εκτιμά ότι οι σημερινές πολιτικές για το κλίμα, που επικεντρώνονται κυρίως στη μείωση των εκπομπών και στην απομάκρυνση διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα, πιθανότατα δεν θα καταφέρουν να αποτρέψουν την υπέρβαση επικίνδυνων σημείων καμπής.

Το πρόβλημα, εξηγεί, δεν είναι μόνο η έλλειψη πολιτικής φιλοδοξίας ή η αδράνεια των θεσμών. Υπάρχει μια βαθύτερη αναντιστοιχία: η Γη αλλάζει με ολοένα ταχύτερο ρυθμό, ενώ οι πολιτικές και τεχνολογικές απαντήσεις χρειάζονται πολύ περισσότερο χρόνο.

Όσο για τον στόχο συγκράτησης της υπερθέρμανσης στους 1,5 βαθμούς Κελσίου σε σχέση με την προβιομηχανική εποχή, ο επιστήμονας είναι ξεκάθαρος: θεωρεί ότι μάλλον έχει χαθεί. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι όλα έχουν κριθεί.

«Μπορούμε ακόμη να κάνουμε πολλά για να περιορίσουμε τις ζημιές και να σταθεροποιήσουμε το κλίμα», υποστηρίζει.

Η δική του πρόταση είναι να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο αξιολογούνται οι κλιματικές πολιτικές. Αντί να εξετάζεται κάθε μέτρο μεμονωμένα, θα πρέπει να συγκρίνονται επιστημονικά οι κίνδυνοι που συνεπάγεται μια παρέμβαση με τους κινδύνους από τη συνέχιση της υπερθέρμανσης χωρίς επαρκή δράση.

Ακόμη και οι πιο αμφιλεγόμενες λύσεις, όπως οι τεχνικές που έχουν στόχο να αντανακλούν μέρος της ηλιακής ακτινοβολίας, θα πρέπει κατά τον Γουάνταμς να εξεταστούν. Το ερώτημα, όπως λέει, δεν είναι αν μια τεχνική έχει κινδύνους, αλλά πώς συγκρίνονται αυτοί οι κίνδυνοι με εκείνους μιας Γης που συνεχίζει να θερμαίνεται.

Οι πάγοι λιώνουν παντού

Ο ίδιος πέρασε το φετινό καλοκαίρι στο Κέιμπριτζ και περιγράφει μια εικόνα που μοιάζει αποσπασματική, αλλά είναι ενδεικτική. Η ζέστη ήταν έντονη και τα καταπράσινα λιβάδια του Πάρκερς Πις είχαν μετατραπεί σε μια καφετί, ξερή έκταση.

Αν όμως το θέαμα στο Κέιμπριτζ είναι ανησυχητικό, εκείνο στους παγετώνες είναι πολύ πιο δραματικό.

Οι πάγοι, λέει, λιώνουν «πιο γρήγορα από ποτέ», τόσο στην Αρκτική όσο και στην Ανταρκτική. Και οι συνέπειες δεν περιορίζονται στους πόλους. Στις υψηλότερες κορυφές του πλανήτη, από τις Άνδεις μέχρι τα Ιμαλάια, η απώλεια πάγου έχει ήδη αρχίσει να παίρνει επικίνδυνες διαστάσεις.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί ο παγετώνας Θουέιτς στην Ανταρκτική. Σύμφωνα με τον Γουάνταμς, πρόσφατα καταγράφηκε έντονος κατακερματισμός στην είσοδό του. Αν ο τεράστιος παγετώνας έλιωνε ολοκληρωτικά, η στάθμη των θαλασσών παγκοσμίως θα μπορούσε να αυξηθεί κατά περίπου 65 εκατοστά.

Και υπάρχει ακόμη ένας φαύλος κύκλος: όσο μειώνεται ο πάγος της Αρκτικής, τόσο λιγότερη ηλιακή ακτινοβολία αντανακλάται πίσω στο Διάστημα. Ο ωκεανός απορροφά περισσότερη θερμότητα και η υπερθέρμανση ενισχύεται.

«Περιμένω πρωτοφανείς απώλειες πάγου»

Η κατάσταση μπορεί να γίνει ακόμη πιο δύσκολη με την ενίσχυση του φαινομένου Ελ Νίνιο, που επηρεάζει ιδιαίτερα τις περιοχές γύρω από τον Ισημερινό και τη Νοτιοανατολική Ασία.

Για τον Γουάνταμς, το πρώτο πράγμα που έρχεται στο μυαλό είναι οι παγετώνες των Άνδεων και των Ιμαλαΐων.

«Περιμένω απώλεια πάγου χωρίς προηγούμενο και πολλές χιονοστιβάδες», προειδοποιεί.

Και όμως, παρά τις επαναλαμβανόμενες προειδοποιήσεις των επιστημόνων, η πολιτική αντίδραση παραμένει περιορισμένη. Ο Γουάνταμς θυμάται μάλιστα μια παλαιότερη εκτίμησή του, σύμφωνα με την οποία ίσως χρειαστούν πολλές ανθρώπινες απώλειες για να αναγκαστεί η πολιτική να αντιδράσει.

Αλλά ακόμη και ένα καλοκαίρι με θανατηφόρα κύματα καύσωνα δεν φαίνεται να ήταν αρκετό.

Ο ίδιος δυσκολεύεται να εξηγήσει γιατί. Ίσως, λέει, επειδή οι πιο ευάλωτοι στη ζέστη είναι κυρίως ηλικιωμένοι. Ίσως επειδή η κλιματική κρίση δεν έχει έναν εύκολο και ξεκάθαρο «εχθρό», όπως συνέβαινε με την πανδημία και τον ιό.

Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη: η εμπιστοσύνη στην επιστήμη έχει μειωθεί. Σύμφωνα με τον Γουάνταμς, σήμερα πολύ λιγότεροι άνθρωποι εμπιστεύονται τους επιστήμονες σε σχέση με πριν από δέκα χρόνια, εξαιτίας τόσο της επιρροής των κοινωνικών δικτύων όσο και πολιτικών που επιτίθενται στους ερευνητές και περιορίζουν τη χρηματοδότηση της επιστήμης.

Το μέλλον χωρίς «φρένο»

Το μεγαλύτερο ρίσκο, σύμφωνα με τον βρετανό επιστήμονα, είναι να φτάσουμε σε ένα σημείο όπου δεν θα υπάρχουν πλέον αποτελεσματικά εργαλεία για να περιοριστούν οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής.

Τότε, δεν θα μπορούμε να την αναχαιτίσουμε. Θα πρέπει απλώς να μάθουμε να ζούμε μαζί της, με τεράστιο όμως οικονομικό και κοινωνικό κόστος.

Η γεωργία βρίσκεται στην πρώτη γραμμή. Οι επιπτώσεις στην παγκόσμια παραγωγή τροφίμων θα μπορούσαν να επηρεάσουν όχι μόνο την επάρκεια, αλλά και τις τιμές, δημιουργώντας μια αλυσίδα προβλημάτων που θα ξεπερνούν κατά πολύ το περιβαλλοντικό πεδίο.

Και όταν ο Λούκα Φραϊόλι τον ρωτά ποια είναι η μεγαλύτερη ελπίδα του για το μέλλον, η απάντηση του 78χρονου επιστήμονα είναι ίσως η πιο αποκαλυπτική από ολόκληρη τη συνέντευξη.

«Δεν νομίζω ότι μου έχει μείνει πολλή».

Δεν είναι απλώς μια απαισιόδοξη φράση. Είναι η προειδοποίηση ενός ανθρώπου που έχει περάσει δεκαετίες κοιτάζοντας από κοντά τους πάγους της Γης και βλέπει τώρα το τοπίο να αλλάζει μπροστά στα μάτια του. Οι παγετώνες των Άνδεων και των Ιμαλαΐων δεν περιμένουν τις αποφάσεις των κυβερνήσεων· λιώνουν ήδη. Και όσο η πολιτική καθυστερεί, το περιθώριο για να περιοριστούν οι συνέπειες στενεύει.

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google