Τι προβλέπουν οι προτάσεις Τσίπρα για «πατριωτική εισφορά» και «Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης»

«Πατριωτική εισφορά» στο πλουσιότερο 1% της Ελλάδας

Η πρόταση προβλέπει μόνιμη εισφορά 1% επί της καθαρής περιουσίας του οικονομικά ισχυρότερου 1% των Ελλήνων, με δυνητικά έσοδα περίπου 2 δισ. ευρώ κάθε χρόνο. Προϋπόθεση αποτελεί η ολοκλήρωση του περιουσιολογίου, ενώ προβλέπονται συμψηφισμός με άλλους φόρους περιουσίας, περιορισμός αδικαιολόγητων φοροπαλλαγών καθώς και οδικός χάρτης εφαρμογής 12-18 μηνών.

Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης – ένα ολοκληρωμένο κρατικό επενδυτικό ταμείο

Το «Ταμείο» σχεδιάζεται ως κρατικό επενδυτικό ταμείο, με στόχο τη συγκέντρωση 12 δισ. ευρώ σε τέσσερα χρόνια και επενδυτική ικανότητα περίπου 25 δισ. ευρώ μέσω μόχλευσης. Οι πόροι θα κατευθύνονται σε οκτώ στρατηγικούς πυλώνες: υποδομές, ενέργεια, στέγη, Τεχνητή Νοημοσύνη, αγροδιατροφή, βιομηχανία, πολιτισμός και επιχειρηματική μεγέθυνση.

ΠΑΤΡΙΩΤΙΚΗ ΕΙΣΦΟΡΑ

Α. Πλαίσιο πρότασης

Ο φόρος στον μεγάλο πλούτο αποτελεί πλέον κεντρικό θέμα της διεθνούς συζήτησης και βασικό αίτημα ενός σημαντικού ρεύματος της σύγχρονης προοδευτικής οικονομικής σκέψης. Ο Τομά Πικετί έχει αναδείξει την προοδευτική φορολόγηση της καθαρής περιουσίας ως εργαλείο περιορισμού των ανισοτήτων, ενώ ο Γκαμπριέλ Ζουκμάν έχει προτείνει διεθνώς συντονισμένο ελάχιστο φόρο στους δισεκατομμυριούχους, πρόταση που εισήχθη επισήμως στην ατζέντα του G20. Στις ΗΠΑ, ο Μπέρνι Σάντερς έχει μετατρέψει τη φορολόγηση του ακραίου πλούτου σε συγκεκριμένο πολιτικό και νομοθετικό αίτημα, με στόχο τη δικαιότερη κατανομή των φορολογικών βαρών και τη χρηματοδότηση δημόσιων και κοινωνικών επενδύσεων.

Με βάση στοιχεία της World Inequality Database (2024), το ανώτερο 1% του πληθυσμού της Ελλάδας κατέχει το 24,27% του πλούτου (~€201,6 δις.), ενώ το ανώτερο 10% κατέχει συνολικά το 60,91% (~€506,0 δις.). To λοιπό 90% κατέχει €324,8δις.

Η πρόταση για πατριωτική εισφορά αφορά σε εφαρμογή συντελεστή 1,0% για το ανώτερο 1% σε όρους καθαρού πλούτου του πληθυσμού, οδηγώντας σε δυνητικά έσοδα ~€2,02 δις. ετησίως. Έτσι ώστε το 1% των πιο ισχυρών να αναλάβει, όπως αναλογεί στη δύναμη του, περισσότερο βάρος στην εθνική προσπάθεια για τη σύγκλιση με την Ευρώπη.

Αυτή θα είναι η πατριωτική εισφορά: Το 1% των πιο ισχυρών Ελλήνων θα καταβάλει για τη πατρίδα σε μόνιμη βάση το 1% της αξίας της περιουσίας του, υπό τη προϋπόθεση ότι δε θα καταβάλει άλλη εισφορά που θα αφορά τη περιουσία του και ότι το ποσό αυτό θα είναι ένα κλασματικό υποσύνολο από την απόδοση της αξιοποίησής της.

Βασικό προαπαιτούμενο για την εφαρμογή της πατριωτικής εισφοράς είναι η ολοκλήρωση του περιουσιολογίου: το ενιαίο μητρώο κινητής και ακίνητης περιουσίας κάθε φορολογουμένου, με αυτόματη άντληση από τις βάσεις του Δημοσίου, διασύνδεση με ταμειακά συστήματα, ηλεκτρονικές πληρωμές και τα ευρωπαϊκά μητρώα πραγματικών δικαιούχων, αυστηρή προστασία δεδομένων και αποκλειστική χρήση για φορολογικό έλεγχο.

Β. Οδικός χάρτης εφαρμογής (διάρκεια 12 – 18 μήνες)

Φάση Α΄| Μήνες 1–5: Μελέτη & Χαρτογράφηση

• Ανάθεση ειδικής μελέτης για την Ελλάδα στο EU Tax Observatory, με ρητή απαίτηση για εύρος σεναρίων εσόδων, όχι μία κεντρική εκτίμηση.
• Χαρτογράφηση της πραγματικής κατανομής πλούτου και του αριθμού δυνητικών φορολογουμένων.
• Καταγραφή της φορολογίας που ήδη καταβάλλουν οι υπόχρεοι.
• Έναρξη χαρτογράφησης περιουσιολογίου και μητρώου πραγματικών δικαιούχων (beneficial ownership) για συμμετοχές και περιουσιακά στοιχεία στην αλλοδαπή.

Φάση Β΄ | Μήνες 1–5 (παράλληλα ή με χρονική επέκταση 3 μηνών): Διόρθωση υφιστάμενης φορολογίας

• Νομοθετικές παρεμβάσεις σε φορολογία, π.χ. φορολογία κληρονομιών/δωρεών, αντικειμενικών αξιών.
• Κατάργηση/περιορισμός αδικαιολόγητων φοροαπαλλαγών.

Φάση Γ΄ | Μήνες 6–10 (έως μήνας 13 βάσει χρονικής επέκτασης): Τεχνικός σχεδιασμός του φόρου

• Αναλυτική κατάρτιση περιουσιολογίου και μητρώου πραγματικών δικαιούχων (beneficial ownership) για συμμετοχές και περιουσιακά στοιχεία στην αλλοδαπή.
• Οριστικοποίηση ορίου εφαρμογής υψηλού πλούτου (υψηλό) και συντελεστή.
• Κανόνες αποτίμησης μη εισηγμένων στοιχείων, γης, trusts.
• Κανόνες anti-avoidance: μεταχείριση εταιρικών σχημάτων, trusts, offshore δομών.
• Exit tax και αναδρομική ισχύς περιουσιολογίου για αποφυγή αλλαγής έδρας.
• Εξειδίκευση μηχανισμού καταβολής του φόρου σε μη άμεσα ρευστοποιήσιμες κινητές αξίες.
• Μηχανισμός συμψηφισμού με ήδη καταβληθέντες φόρους.

Φάση Δ΄ | Μήνες 6–10 (παράλληλα ή με επέκταση 3 μηνών): Διοικητική & πληροφοριακή υποδομή

• Σύσταση εξειδικευμένης μονάδας μεγάλου κεφαλαίου στην ΑΑΔΕ, με επανενεργοποίηση και ενίσχυση του Σώματος Ορκωτών Εκτιμητών.
• Πληροφοριακό σύστημα δηλώσεων περιουσίας και διασταυρώσεων.
• Ενεργοποίηση συστηματικής διεθνούς ανταλλαγής πληροφοριών.

Φάση Ε΄ | Μήνες 10–12 (έως μήνας 18 βάσει χρονικών επεκτάσεων): Νομοθέτηση & δοκιμή

• Ψήφιση του νόμου με ενσωματωμένη πιλοτική περίοδο και ρήτρα αξιολόγησης.
• Dry-run: δοκιμαστικές δηλώσεις, αποτιμήσεις, διασταυρώσεις και υπολογισμός υποχρεώσεων σε δείγμα, χωρίς βεβαίωση φόρου.

Φάση ΣΤ΄ | Μήνας 13 (έως μήνας 19 βάσει χρονικών επεκτάσεων): Έναρξη πιλοτικής εφαρμογής

• Πρώτο έτος πραγματικής διοικητικής λειτουργίας.

ΕΘΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΣΥΓΚΛΙΣΗΣ

Α. Η αναγκαιότητα της μεταρρύθμισης

Η νέα πρόταση αφορά στη σύσταση ενός νέου ταμείου, το οποίο θα ονομάζεται Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης («Ταμείο»), ως ένα ολοκληρωμένο κρατικό επενδυτικό ταμείο, κατά τα διεθνή πρότυπα των sovereign wealth funds, όπως την Cassa Depositi e Prestiti στην Ιταλία, την Caisse des Dépôts στη Γαλλία, το National Wealth Fund στο Ηνωμένο Βασίλειο ή το Government Pension Fund of Norway στη Νορβηγία.

Το όραμα του Εθνικού Ταμείου Σύγκλισης είναι η ενεργητική διαχείριση των κρατικών περιουσιακών στοιχείων βάσει μιας σταθερής, μακροπρόθεσμης στρατηγικής. Στόχος είναι η αύξηση της αξίας τους, η ενίσχυση των επενδύσεων, ο εκσυγχρονισμός των υποδομών και η αποτελεσματικότερη κατανομή δημόσιων και ιδιωτικών πόρων προς όφελος της κοινωνίας και των πολιτών της.

Η λειτουργία του Ταμείου θα αξιολογείται με βάση συγκεκριμένους και μετρήσιμους οικονομικούς δείκτες, όπως οι επενδυτικές αποδόσεις, η παραγωγικότητα, η απασχόληση, η επίδραση στο ΑΕΠ, καθώς και με κρίσιμους κοινωνικούς δείκτες (ενδεικτικά ανεργία, βιοτικό επίπεδο, επιστροφή ανθρώπινου κεφαλαίου, κλπ.). Παράλληλα, η δημιουργία μιας αξιόπιστης και επαγγελματικής δομής διεθνούς επιπέδου και κύρους επιδιώκει να ενισχύσει την εμπιστοσύνη των διεθνών επενδυτών και των ευρωπαϊκών θεσμών προς την ελληνική οικονομία.

Β. Χρηματοδότηση και μόχλευση κεφαλαίων

Ο στόχος είναι πρωτογενή κεφάλαια 12 δισ. ευρώ σε τέσσερα χρόνια — 1,5 δισ. ετησίως από το εθνικό σκέλος του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων, 1 δισ. ετησίως από την ανακατεύθυνση του επενδυτικού κινήτρου διαμονής από την αγορά έτοιμων ακινήτων προς το Ταμείο (Golden Visa) και 500 εκατ. ετησίως από εθελοντική συμμετοχή μεγάλων ελληνικών επιχειρήσεων. H πρόσκληση θα απευθυνθεί ενδεικτικά στις 30 εταιρείες της Κύριας Αγοράς του Χρηματιστηρίου Αθηνών με τη μεγαλύτερη κεφαλαιοποίηση, που αντιστοιχεί αθροιστικά σε άνω του 90% της συνολικής κεφαλαιοποίησης του ΧΑ, με αξία περίπου €173 δισ. Κατά συνέπεια η συμμετοχή τους θα αφορά σε 0,3% της συνολικής τους χρηματιστηριακής αξίας. Η πρόσκληση για συμμετοχή θα επεκταθεί και σε λοιπά διακεκριμένα μέλη της εγχώριας επιχειρηματικής κοινότητας.

Τα παραπάνω πρωτογενή κεφάλαια που θα συγκεντρωθούν με συντελεστή μόχλευσης 2x οδηγούν σε επενδυτική ικανότητα που προσεγγίζει περίπου τα 25 δισ. ευρώ στην τετραετία. Ο συντελεστής μόχλευσης 2x αποτελεί μια συντηρητική προσέγγιση στη βάση ότι η πρόσκληση θα απευθυνθεί κατά κύριο λόγο σε αντίστοιχα κρατικά ταμεία στο εξωτερικό, τα οποία είθισται να συμμετέχουν σε παρόμοιου τύπου δράσεις.

Με βάση τα παραπάνω, σε ορίζοντα δεκαετίας η δύναμη πυρός του Εθνικού Ταμείου Σύγκλισης θα ανέρχεται σε επίπεδο ιδίων κεφαλαίων σε ποσό άνω των €50 δισ., δημιουργώντας την πρώτη ενδογενή και αυτόνομη αναπτυξιακή πρωτοβουλία στην οικονομική ιστορία της χώρας.

Γ. Η προτεινόμενη οργανωτική δομή

Δ. Οι 8 στρατηγικοί πυλώνες