Το τέλος της αμερικανικής Μέσης Ανατολής

Η αμερικανική Μέση Ανατολή έχει τελειώσει. Η περιφερειακή τάξη πραγμάτων, που επικρατούσε από το 1991, αποτελεί ένα από τα πολλά θύματα του αμερικανοϊσραηλινού πολέμου με το Ιράν.

Η αμερικανική και ισραηλινή αποτυχία να ανατρέψουν το καθεστώς της Τεχεράνης, απέδειξε τη χρεοκοπία δεκαετιών κυρώσεων και βίας.

Η αδυναμία των Ηνωμένων Πολιτειών να προστατεύσουν τους συμμάχους τους στον Περσικό Κόλπο από τις ιρανικές επιθέσεις ή να κρατήσουν ανοιχτά τα Στενά του Ορμούζ, υπέσκαψε καίρια τη θεμελιώδη συμφωνία ασφαλείας που δικαιολογούσε το δίκτυο των στρατιωτικών τους βάσεων στην περιοχή.

Παράλληλα, η όλο και πιο απειλητική στάση του Ισραήλ και η εγκατάλειψη κάθε προσχήματος ενδιαφέροντος, για επίτευξη συμβιβασμού με τους Παλαιστινίους, έδωσαν τέλος στην επί δεκαετίες αποστολή της Ουάσιγκτον να συνενώσει τους Άραβες συμμάχους της και το Ισραήλ σε μια διαρκή εταιρική σχέση ασφαλείας.

Ο πρωταρχικός στόχος των Ηνωμένων Πολιτειών, επί τρεισήμισι δεκαετίες, ήταν να εγκλωβίσει τους ετερόκλητους συμμάχους τους σε μια τάξη πραγμάτων, που οικοδομήθηκε γύρω από την προστασία του Ισραήλ, ενώ παράλληλα ανέστειλε, αρχικά, το Ιράν και το Ιράκ και, πιο πρόσφατα, το Ιράν και τους μη κρατικούς συμμάχους του.

Ο πόλεμος του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ έφτασε αυτή τη στρατηγική στα λογικά της όρια, επιδιώκοντας να εξαλείψει την ιρανική απειλή με τη βία, με ένα μονοκόμματο χτύπημα.

Όπως έπραξαν οι Αμερικανοί ηγέτες πριν από την εισβολή στο Ιράκ το 2003 και όπως έχει πράξει το Ισραήλ στους πολέμους του εναντίον της Χεζμπολάχ και της Χαμάς, οι αρχιτέκτονες αυτού του πολέμου υπερεκτίμησαν δραματικά τα όσα μπορούσε να επιτύχει η στρατιωτική ισχύς, υποτίμησαν την ικανότητα των αντιπάλων να προσαρμόζονται, θεώρησαν δεδομένο ότι οι σύμμαχοι θα ευθυγραμμίζονταν και περιφρόνησαν ανάλγητα τις ζωές των απλών ανθρώπων. Η περιπέτεια της Ουάσιγκτον δεν ήταν τόσο μία παρέκκλιση όσο η έκφραση του εγγενούς ελαττώματος της στρατηγικής της στη Μέση Ανατολή.

Εκ πρώτης όψεως, μπορεί να μην φαίνεται ότι ο πόλεμος είχε μεγάλες επιπτώσεις στις συμμαχίες που συγκροτούν την αμερικανική τάξη πραγμάτων. Αντιμέτωπα με έναν πόλεμο χωρίς σαφές αποτέλεσμα και ένα ενισχυμένο Ιράν, τα κράτη του Κόλπου ενδέχεται να αυξήσουν τις αγορές εξοπλισμών και τις απαιτήσεις τους για ανανεωμένες εγγυήσεις ασφαλείας, δημιουργώντας την ψευδαίσθηση της συνέχειας.

Ωστόσο, η παλαιά τάξη πραγμάτων παραχωρεί στην πραγματικότητα τη θέση της σε κάτι νέο. Η κρίση του Σουέζ το 1956 μνημονεύεται σήμερα ως η τελευταία αναλαμπή της βρετανικής και γαλλικής ιμπεριαλιστικής ισχύος στη Μέση Ανατολή, αλλά χρειάστηκαν χρόνια για να φτάσει σε αυτό το αναπόφευκτο τέλος.

Η αμερικανική πρωτοκαθεδρία δεν θα εξαφανιστεί ούτε αυτή αμέσως, αλλά οι αμφιβολίες που συσσωρεύονταν επί καιρό σχετικά με την αμερικανική ισχύ και πρόθεση έχουν πλέον ξεπεράσει το σημείο καμπής.

Οι αποκαλύψεις του πολέμου του Ιράν και του πολέμου του Ισραήλ στη Γάζα που προηγήθηκε, έχουν ήδη αλλάξει τους υπολογισμούς των συμμάχων και των αντιπάλων των ΗΠΑ. Ένας ακόμα γύρος συγκρούσεων ή η εκλογή ενός διαφορετικού Αμερικανού προέδρου δεν πρόκειται να αποκαταστήσουν το ρήγμα.

Τα χρόνια που έρχονται υπόσχονται περαιτέρω διχόνοια. Το Ισραήλ και το Ιράν έχουν κοινό συμφέρον να διατηρήσουν τη Μέση Ανατολή σε κατάσταση ανομίας και βίας, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν ελάχιστα μέσα για να συγκρατήσουν οποιονδήποτε από τους δύο.

Το Ισραήλ ελπίζει να διευρύνει τα de facto σύνορά του, μεταξύ άλλων προσαρτώντας όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μέρος της ιστορικής Παλαιστίνης, και να επιβάλει τη βούλησή του με τη βία σε ευρείες περιοχές της περιφέρειας.

Και με την προϋπόθεση ότι το ιρανικό καθεστώς δεν θα καταρρεύσει σύντομα —κάτι που φαίνεται εξαιρετικά απίθανο— μια ενθαρρυμένη Τεχεράνη θα ελπίζει να υπερασπιστεί και να διευρύνει την περιφερειακή της επιρροή, καθηλώνοντας την Ουάσιγκτον σε είδη ατέρμονων συγκρούσεων «γκρίζας ζώνης» χωρίς σύνορα, μέσα στις οποίες ανέκαθεν ευδοκιμούσε.

Πηγή: Foreign Affairs