Καν’ το όπως οι Αυστραλοί: Μαθήματα για τις πυρκαγιές

Οι καταστροφικές πυρκαγιές που κατακαίνε την Ευρώπη – και τη χώρα μας – θυμίζουν έντονα στην καθηγήτρια Μάρτα Γιέμπρα την πατρίδα της, την Ισπανία, παρότι η ίδια βρίσκεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, στην Καμπέρα της Αυστραλίας.

Oπως σημειώνει το BBC, η ισπανίδα επιστήμονας έχει αφιερώσει την καριέρα της στην ανάπτυξη νέων μεθόδων πρόληψης και αντιμετώπισης των πυρκαγιών στην Αυστραλία, μία από τις πιο ευάλωτες χώρες του κόσμου στις δασικές φωτιές. Σήμερα ηγείται του Bushfire Research Centre of Excellence, ενός ερευνητικού κέντρου που δημιουργήθηκε μετά τη φονικότερη αντιπυρική περίοδο στην ιστορία της χώρας, τις πυρκαγιές του «Μαύρου Καλοκαιριού» (2019-2020), οι οποίες αποτέφρωσαν έκταση αντίστοιχη με το μέγεθος του Ηνωμένου Βασιλείου.

Η ερευνητική της ομάδα αξιοποιεί δορυφόρους, drones, Τεχνητή Νοημοσύνη και άλλα σύγχρονα τεχνολογικά εργαλεία, σε συνδυασμό με την εμπειρία των πυροσβεστών, ώστε να εντοπίζονται έγκαιρα οι εστίες κινδύνου.

Ωστόσο, σύμφωνα με τη Γιέμπρα, εξίσου πολύτιμη είναι μια άλλη πηγή γνώσης: η σοφία που έχουν συσσωρεύσει επί χιλιάδες χρόνια οι αυτόχθονες πληθυσμοί της Αυστραλίας και η οποία μεταδίδεται από γενιά σε γενιά.

Οταν η παράδοση συναντά την τεχνολογία

Η επιστήμονας είναι επικεφαλής ενός πρωτοποριακού προγράμματος που συνδυάζει τη γνώση των Αβορίγινων με δορυφορικές εικόνες υψηλής ανάλυσης, προκειμένου να εντοπίζονται οι περιοχές όπου είναι πιθανότερο να εκδηλωθεί πυρκαγιά.

Οι δορυφόροι μετρούν την υγρασία της βλάστησης και καταγράφουν πού υπάρχει μεγάλη συγκέντρωση εύφλεκτης ύλης, όπως ξερά φύλλα, χόρτα, θάμνοι και φλοιός δέντρων. Ωστόσο, τα δεδομένα αυτά από μόνα τους δεν αρκούν.

Εκεί παρεμβαίνει ο Αντριαν Γουέμπστερ, μέλος αυτόχθονης κοινότητας της Νέας Νότιας Ουαλίας. Από μικρός έμαθε από τους πρεσβύτερους της κοινότητάς του να «διαβάζει» τη γη – ή, όπως λένε οι Αβορίγινες, τη «χώρα», δηλαδή τη γη των προγόνων τους.

Παρατηρώντας το χρώμα και το άρωμα των φυτών, τη σκίαση των δέντρων αλλά και άλλες λεπτές ενδείξεις του οικοσυστήματος, μπορεί να επιβεβαιώνει ή να διορθώνει τα συμπεράσματα που προκύπτουν από τους δορυφόρους.

«Η Μάρτα είχε εξαιρετικά δεδομένα, αλλά δεν υπήρχε τρόπος να μεταφραστούν σε ό,τι πραγματικά συμβαίνει στο έδαφος», εξηγεί. «Από τη σκοπιά των αυτόχθονων, όμως, αυτά τα δεδομένα δεν ήταν άχρηστα. Ηταν ένας χάρτης που, αν ξέρεις να τον διαβάζεις, σε οδηγεί ακριβώς στα σημεία που είναι έτοιμα να καούν», λέει στο BBC.

Για τον ίδιο, η αξιολόγηση του εδάφους σημαίνει κυριολεκτικά να σκάβει και να εξετάζει όσα βρίσκονται κάτω από την επιφάνεια. «Μελετάμε τι συμβαίνει στο υπέδαφος και στη συνέχεια ολόκληρο το οικοσύστημα μέχρι τις κορυφές των δέντρων», αναφέρει.

Η Γιέμπρα διαπίστωσε ότι τα συμπεράσματα του Γουέμπστερ συνέπιπταν σε εντυπωσιακό βαθμό με τα στοιχεία των δορυφόρων, αποδεικνύοντας πως η παραδοσιακή γνώση και η σύγχρονη επιστήμη μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά.

Η ομάδα της επιδιώκει πλέον νέα χρηματοδότηση, ώστε να συνεργαστεί ακόμη στενότερα με τις αυτόχθονες κοινότητες για τον σχεδιασμό στρατηγικών προστασίας της γης και διαχείρισης των πυρκαγιών. Οπως το θέτει ο Γουέμπστερ στο BBC, στόχος είναι να «δώσουμε ξανά φωνή στη μητέρα μας, τον πλανήτη Γη».

Η φωτιά ως εργαλείο προστασίας

Ενα ακόμη χαρακτηριστικό παράδειγμα της αρχαίας αυτής γνώσης είναι η πρακτική της χρήσης της φωτιάς για την πρόληψη μεγαλύτερων καταστροφών.

Οι αυτόχθονες της Αυστραλίας εφαρμόζουν εδώ και περίπου 60.000 χρόνια τις λεγόμενες «ψυχρές καύσεις» (cool burns): μικρές, ελεγχόμενες φωτιές που δημιουργούν ένα μωσαϊκό καμένης και άκαυτης βλάστησης, εμποδίζοντας τη συσσώρευση μεγάλων ποσοτήτων καύσιμης ύλης.

«Στην Ευρώπη δεν υπάρχει αντίστοιχη πολιτισμική παράδοση στη διαχείριση του τοπίου μέσω της φωτιάς», σημειώνει η Γιέμπρα.

Στην Ισπανία, οι επιστήμονες αποδίδουν σημαντικό μέρος της ευθύνης για τις πρόσφατες καταστροφικές πυρκαγιές στη μεγάλη συσσώρευση καύσιμης ύλης, σε συνδυασμό με την κλιματική αλλαγή, η οποία αυξάνει τη συχνότητα των ακραίων καιρικών συνθηκών στη νότια Ευρώπη.

Η ίδια θεωρεί ότι η Ευρώπη θα μπορούσε να ωφεληθεί σημαντικά από την αυστραλιανή εμπειρία. «Εχουμε δεκαετίες εμπειρίας στη διαχείριση μεγάλων και ιδιαίτερα έντονων δασικών πυρκαγιών. Η μεγαλύτερη αλλαγή είναι ότι δεν περιμένουμε πλέον απλώς να ξεσπάσει η φωτιά. Προσπαθούμε να προβλέψουμε τον κίνδυνο και να δράσουμε πολύ νωρίτερα. Όσο πιο γρήγορα εντοπίζεται ένας κίνδυνος ή μια ανάφλεξη, τόσο περισσότερες επιλογές έχουν οι πυροσβέστες», εξηγεί στο BBC.

Ο Γουέμπστερ συνοψίζει το σημαντικότερο μάθημα με μια απλή φράση: «Μην κάθεστε να περιμένετε. Όσο περισσότερο αφήνεις τη βλάστηση να συσσωρεύεται, τόσο μεγαλύτερη και δυσκολότερη θα είναι η φωτιά. Οι αυτόχθονες το γνώριζαν πάντα και γι’ αυτό έκαιγαν τη γη συστηματικά».

Σύγχρονες τεχνικές πρόληψης

Η Αυστραλία εφαρμόζει πλέον ευρέως και τις λεγόμενες προγραμματισμένες ή προληπτικές καύσεις (hazard reduction burns), μεγάλες αλλά απολύτως ελεγχόμενες φωτιές που πραγματοποιούνται κυρίως τους ψυχρότερους μήνες για να μειωθεί η διαθέσιμη καύσιμη ύλη.

Η πρακτική αυτή υιοθετείται πλέον και σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, ιδιαίτερα στις περιοχές όπου οι οικισμοί γειτνιάζουν με δασικές εκτάσεις.

Παράλληλα εφαρμόζεται η τεχνική του backburning, κατά την οποία ανάβεται ελεγχόμενη φωτιά μπροστά από το κύριο μέτωπο ώστε να καταναλωθεί η βλάστηση και να ανακοπεί η εξάπλωση της πυρκαγιάς.

Η μέθοδος αυτή κερδίζει συνεχώς έδαφος και στο εξωτερικό. Ο Αυστραλός πυροσβέστης Ντάμιαν Χάτφιλντ, που συμμετείχε στις μεγάλες πυρκαγιές του Καναδά, διαπίστωσε ότι μέσα σε μόλις έναν χρόνο οι καναδικές υπηρεσίες είχαν αρχίσει να την εφαρμόζουν πολύ πιο συστηματικά.

Την ίδια ώρα, τα drones έχουν αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο επιχειρούν οι πυροσβέστες. Μέσα σε λίγα λεπτά μπορούν να προσφέρουν εικόνα του μετώπου, να μεταφέρουν εξοπλισμό, να υποστηρίξουν επιχειρήσεις ελεγχόμενων καύσεων και να καταγράψουν τις ζημιές.

Eνα δύσκολο μέλλον

Οι προοπτικές για τη φετινή αντιπυρική περίοδο στην Αυστραλία δεν είναι αισιόδοξες. Οι μετεωρολόγοι προειδοποιούν για ισχυρό επεισόδιο Ελ Νίνιο, το οποίο αυξάνει την πιθανότητα ακραίων θερμοκρασιών, ξηρασίας και μεγάλων πυρκαγιών.

Ανάλογες ανησυχίες εκφράζουν και οι αρμόδιοι της Πολιτείας της Βικτώριας, όπου παραμένουν νωπές οι μνήμες από τις πυρκαγιές της «Μαύρης Παρασκευής» του 2009, τις πιο θανατηφόρες στην ιστορία της χώρας.

Oπως επισημαίνουν οι ειδικοί, οι αντιπυρικές περίοδοι ξεκινούν πλέον νωρίτερα, διαρκούν περισσότερο και γίνονται ολοένα πιο δύσκολες στη διαχείριση.

Παράλληλα, η διεθνής συνεργασία αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία. Η Γαλλία απηύθυνε πρόσφατα, για πρώτη φορά στην ιστορία της, επίσημο αίτημα βοήθειας προς την Αυστραλία για την αποστολή πυροσβεστών και αεροσκαφών, ενώ η ανταλλαγή εξειδικευμένων δυνάμεων μεταξύ Αυστραλίας, ΗΠΑ και Καναδά αποτελεί πλέον καθιερωμένη πρακτική.

«Καμία πυροσβεστική υπηρεσία δεν μπορεί να αντιμετωπίσει μόνη της αυτές τις προκλήσεις», τονίζουν οι Αυστραλοί αξιωματούχοι. «Καθώς οι μεγάλες πυρκαγιές εμφανίζονται πλέον ακόμη και σε περιοχές όπου μέχρι πρόσφατα ήταν άγνωστο φαινόμενο, η διεθνής συνεργασία γίνεται πιο αναγκαία από ποτέ».

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google