Παρίσι: Νερό από τον Σηκουάνα αντί κλιματιστικού

Καθώς οι καύσωνες γίνονται πιο συχνοί και έντονοι σε όλη την Ευρώπη, οι περισσότερες πόλεις στρέφονται στη δοκιμασμένη λύση των κλιματιστικών για να αντιμετωπίσουν τις υψηλές θερμοκρασίες. Στο Παρίσι, όμως, η συζήτηση για την αντιμετώπιση της ζέστης είχε ξεκινήσει ήδη από τη δεκαετία του 1990, όταν σχεδιάστηκε ένα εντελώς διαφορετικό σύστημα, ένα από τα μεγαλύτερα δίκτυα κεντρικής ψύξης στον κόσμο.

Το σύστημα αυτό, σύμφωνα με τον Guardian, εκτείνεται σε περίπου 120 χιλιόμετρα υπόγειων σωληνώσεων και μεταφέρει παγωμένο νερό σε μουσεία, γραφεία, νοσοκομεία, σχολεία και άλλα δημόσια κτίρια. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται εμβληματικά σημεία όπως το Λούβρο και το Μέγαρο Γκραν Παλέ, καθώς και πολυτελή ξενοδοχεία και επιχειρηματικές ζώνες. Αντί να λειτουργούν χιλιάδες μεμονωμένες μονάδες κλιματισμού, η ψύξη παράγεται κεντρικά και διανέμεται σε ολόκληρη την πόλη, όπως ακριβώς συμβαίνει με άλλες υπηρεσίες κοινής ωφέλειας.

Ο μηχανισμός βασίζεται στη χρήση του ποταμού Σηκουάνα. Κρύο νερό από τον ποταμό αντλείται μέσω ενός δικτύου σωλήνων, ενώ παράλληλα ένα δεύτερο σύστημα μεταφέρει το ζεστό νερό που επιστρέφει από τα κτίρια της πόλης. Τα δύο ρεύματα, γράφει ο Guardian, δεν έρχονται ποτέ σε επαφή μεταξύ τους, καθώς χωρίζονται από ένα λεπτό μεταλλικό τοίχωμα. Μέσω ενός εναλλάκτη θερμότητας (μια συσκευή που επιτρέπει τη μεταφορά θερμότητας από ένα ρευστό σε άλλο, χωρίς να αναμειγνύονται), η θερμότητα μεταφέρεται από το ζεστό αστικό νερό προς το ψυχρό νερό του Σηκουάνα. Η διαδικασία αυτή μοιάζει με το να τοποθετεί κανείς ένα φλιτζάνι ζεστό τσάι μέσα σε ένα μπολ με κρύο νερό: τα υγρά δεν αναμειγνύονται, αλλά το τσάι ψύχεται σταδιακά.

Το νερό που ψύχεται με αυτόν τον τρόπο κυκλοφορεί στη συνέχεια στα κτίρια που είναι συνδεδεμένα στο δίκτυο, ενώ το νερό του Σηκουάνα επιστρέφει στο ποτάμι ελαφρώς πιο θερμό από πριν. Το σχέδιο αυτό, σημειώνει ο Guardian, αναπτύχθηκε αρχικά τη δεκαετία του 1990 από θυγατρική της δημοτικής εταιρείας ενέργειας Engie, με στόχο την αντιμετώπιση του φαινομένου της αστικής θερμικής νησίδας και τη βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας. Το 2022, με τη στήριξη του Δήμου Παρισιού, τη διαχείριση ανέλαβε η εταιρεία Fraîcheur de Paris, η οποία σημαίνει «δροσιά του Παρισιού», ξεκινώντας μια μεγάλη πολυετή επέκταση του δικτύου.

Ο ειδικός σε θέματα ενέργειας και κλίματος και σύμβουλος του Ινστιτούτου Ζακ Ντελόρ, Θιμπώ Βουατά, χαρακτηρίζει το σύστημα «κάτι σαν θαυματουργή λύση στην εποχή της παγκόσμιας υπερθέρμανσης». Ο Δήμος του Παρισιού παραμένει ιδιοκτήτης του δικτύου, ενώ τη λειτουργία του έχουν αναλάβει η εταιρεία μεταφορών RATP και η Engie μέσω 20ετούς σύμβασης παραχώρησης, η οποία ανανεώθηκε το 2022.

Στόχος είναι, σύμφωνα με τον Guardian, έως το 2042 το δίκτυο να έχει τριπλασιαστεί σε μέγεθος, καλύπτοντας και τα είκοσι διαμερίσματα της πόλης και εξυπηρετώντας περισσότερα από 3.000 κτίρια, συμπεριλαμβανομένων νοσοκομείων, σχολείων, παιδικών σταθμών και οίκων ευγηρίας.

Ο εκπρόσωπος της Fraîcheur de Paris, Τιμ Γκιγκόν, επισημαίνει ότι δεν έχουν όλα τα κτίρια τις ίδιες ανάγκες ούτε είναι όλα κατάλληλα για σύνδεση στο δίκτυο. Οπως λέει στον Guardian, ο στόχος των 3.000 κτιρίων αποτελεί ρεαλιστική προοπτική και σηματοδοτεί τη μετάβαση από ένα σύστημα που εξυπηρετούσε κυρίως μεγάλα εμπορικά κτίρια σε μια ολοκληρωμένη αστική υποδομή ψύξης.

Πέρα από τη μείωση της θερμοκρασίας σε επίπεδο πόλης, η πρωτοβουλία αυτή στοχεύει και στον περιορισμό της χρήσης ατομικών κλιματιστικών από τους περίπου 2,1 εκατομμύρια κατοίκους του Παρισιού. Τα συστήματα αυτά, αν και αποδοτικά στο εσωτερικό των κτιρίων, απορρίπτουν τη θερμότητα στους εξωτερικούς χώρους, επιδεινώνοντας το πρόβλημα της αστικής ζέστης. Η ερευνήτρια Σοφί Παρισόν, που μελετά την αστική θερμότητα, εξηγεί στον Guardian ότι κάθε ενεργειακή κατανάλωση παράγει θερμότητα, η οποία τελικά πρέπει να απορροφηθεί από το περιβάλλον.

Το δίκτυο Fraîcheur de Paris δεν εξαλείφει πλήρως αυτό το φαινόμενο, καθώς επιστρέφει ελαφρώς θερμότερο νερό στον Σηκουάνα. Μέχρι στιγμής, όμως, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι αυτό επηρεάζει αρνητικά το οικοσύστημα του ποταμού. Οι σχετικές μελέτες δείχνουν ότι οι μεταβολές της θερμοκρασίας παραμένουν μικρές και εντός περιβαλλοντικών ορίων.

Η διευθύντρια κλιματικής μετάβασης του Δήμου Παρισιού, Πολίν Λαβό, υποστηρίζει ότι το σύστημα προσφέρει σημαντικά υψηλότερη ενεργειακή και περιβαλλοντική απόδοση σε σχέση με τα μεμονωμένα συστήματα κλιματισμού. Την άποψη αυτή ενισχύει και ο ερευνητής Τσαρλς Σίμπσον από το University College του Λονδίνου, ο οποίος λέει στον Guardian ότι η κατανάλωση ενέργειας είναι σαφώς μικρότερη από αυτή των κλασικών μονάδων κλιματισμού.

Ανάλογα συστήματα έχουν αναπτυχθεί και σε άλλες πόλεις. Η Στοκχόλμη αξιοποιεί τα νερά της Βαλτικής Θάλασσας για ψύξη, ενώ το Τορόντο χρησιμοποιεί το νερό της λίμνης Οντάριο. Οι ειδικοί θεωρούν ότι παρόμοιες λύσεις θα μπορούσαν θεωρητικά να εφαρμοστούν ακόμη και σε μεγάλες πόλεις όπως το Λονδίνο, αν και δεν είναι εύκολο να αντιγραφούν αυτούσιες.

Η Πολίν Λαβό τονίζει ότι τέτοια έργα απαιτούν τεράστιες επενδύσεις και μπορούν να είναι οικονομικά βιώσιμα μόνο σε πόλεις με υψηλή συγκέντρωση ζήτησης ψύξης και κατάλληλη αστική πυκνότητα. Το κόστος του έργου στο Παρίσι, σημειώνει ο Guardian, ανήλθε σε περίπου 2,4 δισ. ευρώ για τη διάρκεια της σύμβασης.

Για πολλές αναπτυσσόμενες χώρες, τα συστήματα κεντρικής ψύξης θα μπορούσαν να αποτελέσουν σημαντική λύση, όμως τα υψηλά επιτόκια και οι ανεπαρκείς υποδομές καθιστούν την υλοποίησή τους δύσκολη. Επίσης, η γεωγραφία κάθε πόλης παίζει καθοριστικό ρόλο. Για παράδειγμα, ο ποταμός Τάμεσης δεν διαθέτει τις ιδανικές συνθήκες ροής και θερμοκρασίας, ενώ το υπόγειο δίκτυο του Λονδίνου είναι ήδη ιδιαίτερα επιβαρυμένο από άλλες υποδομές.

Ο περιβαλλοντολόγος Εμανουέλ Ζαντρό λέει στον Guardian ότι κάθε πόλη έχει τα δικά της χαρακτηριστικά και ότι οι λύσεις για την κλιματική προσαρμογή δεν μπορούν να αντιγράφονται μηχανικά από τη μία περίπτωση στην άλλη. Οι παρεμβάσεις, καταλήγει, πρέπει πάντα να προσαρμόζονται στις τοπικές συνθήκες και ανάγκες.

. . .